งานบุญเดือน 3 ที่ยึดถือปฏิบัติกันมาช้านาน ถือเป็นงานประจำปีที่ยิ่งใหญ่ของชาวพุทธศาสนิกชนในภาคอีสานและชาวลาว 2 ฝั่งแม่น้ำโขง คืองานนมัสการองค์พระธาตุพนม ปีนี้จัดขึ้นในระหว่างวันที่ 5-13 ก.พ.2568 รวม 9 วัน 9 คืน
งานนมัสการองค์พระธาตุพนม ที่จัดขึ้นเพื่อน้อมถวายเป็นพุทธบูชา ซึ่งเป็นศาสนสถานอันศักดิ์สิทธิ์ เป็นที่ประดิษฐานพระอุรังคธาตุ (กระดูกส่วนหน้าอก) สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
พระธาตุพนม ประดิษฐานอยู่ที่วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร อ.ธาตุพนม จ.นครพนม ตามตำนานสร้างขึ้นใน พ.ศ.8 ในสมัยอาณาจักรศรีโคตรบูรณ์กำลังเจริญรุ่งเรือง โดยพระอรหันต์ 500 องค์ และเจ้าพญาทั้ง 5 อันมีพระมหากัสสปะเถระ เป็นประธานการก่อสร้างในยุคแรก โดยใช้อิฐดินก่อขึ้นเป็นรูป 4 เหลี่ยม แล้วเผาให้สุกภายหลัง เดิมทีสูงประมาณ 8 เมตร
ต่อมามีการสร้างเสริมมาโดยลำดับ คือ ในยุคก่อนประวัติศาสตร์ราว พ.ศ.300 บูรณะโดยพระอรหันต์ 5 องค์ และพญาสุมิตธรรมวงศา แห่งเมืองมรุกขนคร การบูรณะยุคนี้ใช้อิฐสุกก่อให้สูงขึ้นไปอีก สร้างประตูปิด และสร้างกำแพงรอบองค์พระธาตุ แล้วทำพิธีบรรจุพระอุรังคธาตุใหม่ สูงจากพื้นดินราว 14.70 เมตร ยุคนี้ พระธาตุพนมสูง 24 เมตร
ยุคไทยล้านช้างอุปถัมภ์ พ.ศ.2444 พระครูวิโรจน์รัตโนบล วัดทุ่งศรีเมือง จ.อุบลราชธานี เป็นประธาน บูรณะโดยได้โบกปูนใหม่ ลงรักปิดทองส่วนบนประดับแก้ว ติดดาวที่ระฆัง แผ่แผ่นทองหุ้มยอด ปูลานพระธาตุ ซ่อมกำแพงชั้นในและชั้นกลาง
พ.ศ.2483-84 กรมศิลปากรไทยได้สร้างเสริมครอบพระธาตุองค์เดิมด้วยคอนกรีตเสริมเหล็กตั้งแต่ชั้นที่ 3 ขึ้นไป 10 เมตร ในยุคนี้พระธาตุสูง 53 เมตร ฉัตรสูง 4 เมตร รวมเป็น 57 เมตร พ.ศ.2518 องค์พระธาตุพนมหักพังทลายลงไปทางทิศตะวันออกทั้งองค์ ทับวัตถุก่อสร้างที่อยู่บริเวณใกล้เคียง เสียหายยับเยิน ในศกนี้ได้พบพระอุรังคธาตุบรรจุอยู่ในผอบแก้ว ซึ่งมีสัณฐานคล้ายรูปหัวใจมี 8 องค์
พ.ศ.2519 ได้สร้างพระธาตุพนมองค์ใหม่ โดยสร้างครอบฐานองค์เดิม รูปทรงคล้ายองค์เดิมทุกประการ แต่เล็กกว่าองค์เดิมเล็กน้อย ใช้ระยะเวลาสร้างนาน 4 ปีจึงแล้วเสร็จสมบูรณ์
วันที่ 21-23 มี.ค.2522 รัฐบาลจัดพระราชพิธีบรรจุพระอุรังคธาตุและยกยอดฉัตร พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จฯ มาบรรจุพระอุรังคธาตุ
พระธาตุพนมองค์ใหม่ หนักประมาณ 2,300 ตัน สร้างด้วยแรงศรัทธาของชาวพุทธในยุคปัจจุบัน สิ้นเงินในการก่อสร้าง 19,472,957.49 บาท ประชาชนบริจาค 14,472,957.49 บาท และงบประมาณแผ่นดินอีก 5,000,000 บาท ปัจจุบันสูงจากพื้นดิน 47 เมตร ฉัตรเป็นทองคำบริสุทธิ์หนัก 16 กิโลกรัม มีเพชรประดับ 200 เม็ด
พิธีเปิดงานนมัสการพระธาตุพนมวันแรก ตรงกับวันขึ้น 8 ค่ำ เดือน 3 คือ วันที่ 5 ก.พ.2568 ซึ่งจะมีพิธีแห่พระอุปคุต ซึ่งเป็นพระเถระศักดิ์สิทธิ์จากสะดือแม่น้ำโขง มาปกป้องคุ้มครองงานตามประเพณีที่ยึดถือมาแต่โบราณกาล
ไฮไลต์ของพิธีศักดิ์สิทธิ์ครั้งนี้ จะเริ่มเวลา 08.09 น.ที่โป๊ะท่าเทียบเรือ ริมฝั่งแม่น้ำโขง หน้าด่านศุลกากร โดยพระธรรมวชิรโสภณ (สำลี ปัญญาวโร) ที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค 10 เจ้าอาวาสวัดพระธาตุพนม ประธานสงฆ์ จะนำพระสงฆ์ทรงสมณศักดิ์ 10 รูป สวดชัยมงคลคาถา และลั่นฆ้องชัย ก่อนจะทำพิธีอัญเชิญพระอุปคุตแห่มาตามถนนกุศลรัชฎากร ผ่านประตูโขง ระยะทางกว่า 1 กิโลเมตร
ด้วยขบวนพานพุ่มเครื่องสักการบูชา ต้นเงินต้นทอง ผ้าห่มพระธาตุ ในระหว่างเคลื่อนผ่านจะมีพุทธศาสนิกชนไทย-ลาว นับหมื่นคน ยืนถือดอกไม้ธูปเทียนริมทาง โยนใส่บาตรขนาดใหญ่ หลังเคลื่อนขบวนมาสู่ตัวองค์พระธาตุ พระธรรมวชิรโสภณ กล่าวคำประดิษฐาน พร้อมอัญเชิญพระอุปคุตประดิษฐานบนหอพระแก้ว ก่อนพิธีเปิดงานเฉลิมฉลองจุดพลุและลั่นฆ้องชัย
จากนั้น ถวายเครื่องสักการะแด่องค์พระธาตุพนม และจะมีคณะกลองยาวร่วมแห่กองบุญรอบองค์พระธาตุพนม 3 รอบ และมีพิธีตักบาตรคู่อายุ เวลา 18.00 น. หลังพระสงฆ์สวดเจริญพระพุทธมนต์เสร็จ พระธรรมกถึกจะแสดงธรรมเทศนา ก่อนที่จะมีพิธีเวียนเทียนรอบองค์พระธาตุพนม 3 รอบ เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา
ภายในงานมีการแสดงศิลปวัฒนธรรม การแสดงสินค้าโอท็อปของกลุ่มแม่บ้าน นิทรรศการหมู่บ้านศีล 5 และมหรสพทั้ง 9 วัน 9 คืน
อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 12 ก.พ.2568 ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 ซึ่งตรงกับวันมาฆบูชา จะมีพุทธศาสนิกชนเดินทางมาทั้งทางบกและทางน้ำกันเป็นจำนวนมาก และเกิดปัญหารถติดแน่นขนัดทุกวันเลยทีเดียว ผู้ที่เดินทางจึงต้องศึกษาข้อมูลเส้นทางให้ดีด้วย
ชนะ วสุรักคะ
