วัดบวรนิเวศวิหารเป็นพระอารามหลวงสำคัญ และเป็นที่ประทับของสมเด็จสังฆราชเจ้า
พระอุโบสถมีพระพุทธรูปสำคัญอยู่ 2 องค์คือ พระประธาน (พระโต) และพระพุทธชินสีห์
พระพุทธชินสีห์เป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง นับเป็นพระพุทธรูปสำคัญองค์หนึ่งที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเคารพนับถือมาก
ในอดีตเป็นพระพุทธรูปสำคัญพระองค์หนึ่งของหัวเมืองฝ่ายเหนือ สร้างขึ้นคราวเดียวกันกับพระพุทธชินราชและพระศาสดา ประดิษฐานอยู่ในพระวิหารด้านเหนือของวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จังหวัดพิษณุโลก
ต่อมาพระวิหารชำรุดทรุดโทรมลง ขาดการปฏิสังขรณ์ สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพย์ จึงโปรดให้อัญเชิญมาประดิษฐานที่วัดบวรนิเวศวิหารเมื่อ พ.ศ.2372
ประวัติการสร้างพระพุทธชินสีห์มีตำนานกล่าวไว้ว่า เมื่อปี พ.ศ.1500 พระเจ้าศรีธรรมไตรปิฎกมหาราช แห่งเมืองเชียงแสน เสด็จมาตีเมืองสองแควได้ จึงทรงสร้างเมืองสองแควขึ้นใหม่ พระราชทานนามว่าเมืองพิษณุโลก ทำนองว่าเป็นเมืองอันพระวิษณุกรรมเสด็จลงมาสร้าง
ครั้นสร้างพระนครเสร็จแล้ว มีพระราชศรัทธาสร้างวัดวาอาราม มีวัดพระศรีรัตนมหาธาตุเป็นพระอารามหลวง แล้วทรงหล่อพระพุทธรูป 3 องค์ ได้แก่ พระพุทธชินราช พระพุทธชินสีห์ และพระศรีศาสดา โปรดให้ประดิษฐานพระพุทธชินราช ณ พระวิหารใหญ่
พระพุทธชินสีห์ แต่เดิมประดิษฐานไว้มุขหลังของพระอุโบสถที่เป็นจัตุรมุข ต่อมา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมัยเมื่อยังทรงผนวช และครองวัดบวรนิเวศวิหารอยู่ ได้ทูลขอพระบรมราชานุญาตพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว อัญเชิญพระพุทธชินสีห์มาเป็นพระประธานในพระอุโบสถ
พ.ศ.2393 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเคารพนับถือพระพุทธชินสีห์มาก โปรดเกล้าฯ ให้กะไหล่รัศมีองค์พระด้วยทองคำ ฝังพระเนตรฝังเพชรที่พระอุณาโลม แล้วปิดทองทั้งองค์พระ
ต่อมาเมื่อ พ.ศ.2397 ได้โปรดให้หล่อฐานด้วยทองสำริด ปิดทองใหม่ทั้งองค์พระและฐาน แล้วให้มีการสมโภช 5 วัน
ใต้ฐานพุทธบัลลังก์ พระพุทธชินสีห์ พระประธานในพระอุโบสถวัดบวรนิเวศวิหาร เป็นที่บรรจุพระบรมราชสรีรางคาร พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้ทรงเคยผนวช ณ วัดนี้เมื่อยังทรงดำรงพระราชอิสริยยศที่ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร
พระพุทธชินสีห์เป็นพระพุทธรูปที่มีลักษณะงดงามอย่างน่าพิศวง และเป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ มีพุทธานุภาพอันทรงพลังแห่งพระบริสุทธิคุณ พระเมตตาคุณ คุ้มครองคนดีที่ประพฤติปฏิบัติตามพระธรรมที่พระพุทธองค์ทรงสอน
เหรียญพระพุทธชินสีห์ หรือเรียกว่า “ปู่เหรียญ” สร้างปี พ.ศ.2440 และเป็นเหรียญพระพุทธที่สร้างขึ้นเหรียญแรกของประเทศไทย จัดสร้างโดยวัดบวรนิเวศวิหาร กรุงเทพมหานคร ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเป็นที่ระลึกในวโรกาสที่เสด็จกลับจากประพาสยุโรป ในปีดังกล่าว
เหรียญรุ่นนี้มี 2 ลักษณะคือ ทรงกลม หูเชื่อม มีรูปใบโพธิ์อยู่ตรงกลาง กับรูปใบโพธิ์ ซึ่งพบเห็นกันค่อนข้างมาก
ลักษณะเป็นรูปทรงใบโพธิ์ ไม่มีก้าน ไม่มีรูคล้องเหรียญ ขอบข้างเลื่อย
ด้านหน้าปรากฏลายเส้นของใบโพธิ์ กึ่งกลางเป็นรูปจำลองพระพุทธชินสีห์ ใต้ฐานมีอักษรไทยว่า “พระพุทธชินสีห์”
ด้านหลังปรากฏลายเส้นใบ ปลายใบด้านบนเป็น “อุณาโลม” ถัดลงมาเป็นข้อความภาษาไทยว่า “งานสมโภชเมื่อเสด็จกลับจากยุโรป 2440”
เหรียญรุ่นนี้สามารถรวบรวมความทรงคุณค่าอันเป็นที่เคารพรักและศรัทธาสูงสุดของคนไทยทั้งประเทศมารวมไว้ได้ถึง 3 สิ่งใหญ่ๆ คือ
1.เป็นเหรียญที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่ระลึกสำหรับการสมโภชองค์ “พระพุทธชินสีห์” ที่เคารพสักการะของปวงชนชาวไทย
2.โปรดเกล้าฯ ให้สร้างโดย “พระปิยมหาราช” กษัตริย์อันเป็นที่รักยิ่งของชาวไทย ซึ่งทรงเป็นพระมหากษัตริย์องค์แรกที่ได้เสด็จเยือนประเทศในทวีปยุโรป
3.สร้างเมื่อครั้งสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงครองวัดบวรนิเวศวิหารอยู่
เหรียญพระพุทธชินสีห์ หรือปู่เหรียญ นับเป็นเหรียญพระพุทธปฏิมากรที่เก่าแก่ที่สุด มีความทรงคุณค่าทั้งด้านความงดงามทางพุทธศิลปะและด้านจิตใจ ควรค่าแก่การยอมรับยกย่องและได้รับความนิยมอย่างสูง
ดังนั้น ใครที่มีเไว้ในครอบครอง จึงเป็นสิริมงคลยิ่งนัก
