“พระมงคลสุนทร” หรือ “หลวงปู่โถม กัลยาโณ” อดีตเจ้าคณะจังหวัดสุโขทัย และอดีตเจ้าอาวาสวัดธรรมปัญญาราม ต.โตนด อ.คีรีมาศ จ.สุโขทัย พระเกจิชื่อดัง
มีนามเดิมว่า โถม ขำแย้ม เกิดเมื่อวันจันทร์ที่ 30 พ.ค. 2464 ตรงกับเดือน 6 ปีระกา ที่หมู่ 3 ต.โตนด อ.คีรีมาศ จ.สุโขทัย พ.ศ.2473 สำเร็จการศึกษาระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 จากโรงเรียนประชาบาล วัดวาลุการาม ต.โตนด อ.คีรีมาศ จ.สุโขทัย
หลวงปู่โถม กัลยาโณ
อายุ 20 ปีบริบูรณ์เข้าพิธีอุปสมบท วันที่ 17 เม.ย.2484 ณ พัทธสีมาวัดวาลุการาม ต.โตนด อ.คีรีมาศ จ.สุโขทัย ซึ่งเป็นวัดบ้านเกิด โดยมีพระครูคีรีมาศเมธี วัดวาลุการาม เป็นพระอุปัชฌาย์ ได้รับฉายา กัลยาโณ
มุ่งมั่นตั้งใจศึกษาพระปริยัติธรรมอย่างแข็งขัน ในปีพ.ศ. 2488 สอบได้นักธรรมชั้นโท สำนักศาสนศึกษาวัดวาลุการาม ต.โตนด อ.คีรีมาศ จ.สุโขทัย
สร้างคุณูปการแก่เมืองสุโขทัยหลายด้านมากมาย อาทิ การพัฒนาด้านการพระศาสนา ด้านการศึกษา ด้านสาธารณสุข ด้านประเพณีวัฒนธรรมท้องถิ่น ตลอดทั้งสาธารณประโยชน์ต่างๆ
สนับสนุนส่งเสริมประเพณีวัฒนธรรมพื้นบ้าน ปลูกฝังความรัก ความเข้าใจ เห็นอกเห็นใจซึ่งกันและกันภายในชุมชน โดยให้ประชาชนร่วมกันลงแขกเกี่ยวข้าว ทำไร่ ทำนา ทำบุญกลางหมู่บ้าน ทอดกฐิน ผ้าป่า งานอุปสมบทหมู่
รวมทั้งจัดให้ทุกวัดจัดการเรียนการสอนพระปริยัติธรรมแก่พระภิกษุ สามเณร โดยหากวัดแห่งใดไม่มีความพร้อมในการสอนได้ ก็จะให้พระภิกษุสามเณรไปเรียนกับสำนักเรียนที่มีการเรียนการสอน แบบเช้าไปเย็นกลับ ถ้าไม่สามารถส่งไปเรียนได้ ให้เจ้าคณะตำบลมอบหมายให้เจ้าอาวาสหรือพระภิกษุสามเณรผู้ที่มีความสามารถสอน จัดการเรียนการสอนขึ้นภายในวัดนั้นๆ แทน
โดยจะออกตรวจเยี่ยมตามสำนักเรียนนักธรรมอยู่เป็นประจำ เพื่อคอยให้คำปรึกษาแนะนำแก้ไขปัญหาแต่ละสำนักเรียนทุกเดือน พร้อมทั้งจัดอุปกรณ์การเรียนการสอนเพิ่มเติมให้แก่สำนักเรียนที่ขาดแคลน
หลักธรรมความสามัคคี ออกแนะนำให้ข้าราชการ พ่อค้า ประชาชน นักเรียน นักศึกษา เยาวชน และประชาชนทั่วไป ให้รักใคร่ปรองดองสร้างสรรค์ประสานความสามัคคี โดยการไม่ให้เอารัดเอาเปรียบ ไม่เห็นแก่ตัวและให้ช่วยเหลือผู้อื่นในคราวได้รับความเจ็บไข้ได้ทุกข์ และให้ความร่วมมือกันสร้างสรรค์และพัฒนาสิ่งที่เป็นประโยชน์ส่วนรวมร่วมกันโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน
เป็นพระที่สวดปาติโมกข์ได้อย่างไพเราะ เนื่องจากมีเสียงดังกังวาน เป็นที่เลื่อมใสศรัทธาของญาติโยมที่ได้สดับฟัง นอกจากนี้ ท่านยังมีความชำนาญในการปั้นพระพุทธรูปและการหล่อระฆัง โดยได้ปั้นพระพุทธรูป และหล่อระฆัง มอบให้กับวัดทั้งในจังหวัดสุโขทัย และวัดในเขตพื้นที่ติดต่อกับสุโขทัยเป็นจำนวนมาก
ผลงานด้านการสาธารณสงเคราะห์ ได้จัดซื้อที่ดินจำนวน 31 ไร่ 3 งาน สร้างโรงพยาบาลคีรีมาศ โดยไม่ใช้งบประมาณของทางราชการ และยังจัดสร้างสถานีอนามัย พร้อมทั้งจัดซื้ออุปกรณ์การแพทย์มอบให้กับโรงพยาบาลคีรีมาศ
ลำดับงานปกครองของหลวงปู่โถม พ.ศ.2490 เป็นรองเจ้าอาวาสวัดวาลุการาม พ.ศ.2491 เป็นเจ้าคณะตำบลโตนด พ.ศ.2501 เป็นพระอุปัชฌาย์ พ.ศ.2508 เป็นเจ้าคณะตำบลทุ่งหลวง พ.ศ.2516 เป็นเจ้าคณะอำเภอคีรีมาศ
พ.ศ.2519 เป็นเจ้าอาวาสวัดธรรมปัญญาราม พ.ศ.2542 เป็นเจ้าคณะจังหวัดสุโขทัย
พ.ศ.2547 เป็นที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดสุโขทัย
ลำดับสมณศักดิ์ พ.ศ.2540 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตรเจ้าคณะอำเภอ ชั้นพิเศษที่ พระครูพิลาศธรรมคุณ
พ.ศ.2543 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่ พระมงคลสุนทร
ก่อนจะถึงวาระสุดท้าย ฝากให้คณะศิษยานุศิษย์ช่วยกันสะสางงานก่อสร้างศาลาการเปรียญที่ยังคั่งค้างให้แล้วเสร็จด้วย
จากนั้นก็หลับตาลง พร้อมท่องสวดมนต์เบาๆ ละสังขารด้วยอาการสงบ ใบหน้ามีรอยยิ้ม คล้ายดั่งกับคนนอนหลับตามปกติเท่านั้น
มรณภาพเมื่อวันพุธที่ 6 ต.ค.2548 สิริอายุ 84 ปี พรรษา 64
เมื่อครั้งยังมีชีวิต ในปี พ.ศ.2520 จัดสร้างวัตถุมงคลรูปเหมือนรุ่นแรก เพื่อหาทุนสร้างอุโบสถวัดธรรมปัญญาราม
ลักษณะเป็นทรงกลมรูปไข่ มีหูห่วง จำนวนการสร้างไม่แน่ชัด แต่ไม่น่าเกิน 5,000 เหรียญ
เหรียญหลวงปู่โถม
ด้านหน้าขอบเป็นจุดไข่ปลา ตรงกลางเป็นรูปเหมือนเต็มองค์นั่งขัดสมาธิ ขอบเหรียญถัดมาด้านในติดจุดไข่ปลา ล้อมรอบไปด้วยอักขรยันต์ ใต้รูปเหมือนเขียนคำว่า “หลวงพ่อเล็ก กลฺยาโณ (โถม ขำแย้ม)”
ด้านหลังยกขอบ มีความเรียบ ตรงกลางเหรียญมียันต์ ด้านบนยันต์เขียนคำว่า “ดวงฤกษ์อุโบสถ” ใต้ยันต์เขียนคำว่า “วัดธรรมปัญญาราม อ.คีรีมาศ จ.สุโขทัย ๑๒ พ.ค.๒๐”
กลายเป็นเหรียญที่หายากมาก
