ตําบลแม่ทอม อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา จากโครงการ “วัฒนธรรมสร้างสุข ท่องเที่ยวปลอดภัย” มีเรื่องราวการท่องเที่ยววัฒนธรรมอันมีเอกลักษณ์
หนึ่งในสิ่งที่โดดเด่นคือ “ปิ่นโตร้อยสาย” สัญลักษณ์การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ที่นักท่องเที่ยวสามารถสัมผัสวิถีชีวิตชาวบ้านผ่านการรับประทานอาหารพื้นถิ่นภาคใต้
อาหารพื้นบ้านแต่ละเมนูสะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่นและวิถีชีวิตที่ยั่งยืนของชุมชนย่านนี้ ผ่านการปรุงรสจากแม่ครัวของแต่ละบ้านในชุมชน ประกอบขึ้นจากวัตถุดิบคุณภาพ ไม่ว่าจะเป็นผักสวนเกษตรอินทรีย์ภายในครัวเรือน ปลาจากทะเลสาบสงขลา หรือตลาดนัด 100 ปี วัดคูเต่า ศูนย์รวมวัตถุดิบจากลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา
พี่เตือน นางเตือนจิต ศรีสวัสดิ์ อาสาสมัครวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ตำบลแม่ทอม อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา เล่าที่มา “ปิ่นโตร้อยสาย” ว่า เกิดขึ้นจากปัญหาการจัดประชุมในชุมชนที่ไม่มีงบประมาณสำหรับค่าเดินทางและค่าอาหาร จึงเกิดแนวคิดให้ทุกคนในชุมชนทำอาหารใส่ปิ่นโตมาเพื่อรับประทานร่วมกันหลังการประชุม
หลังจากนั้น เมื่อมีนักท่องเที่ยวเข้ามาเยี่ยมชมพื้นที่ท่องเที่ยวของเรา จึงเสนอให้นำอาหารท้องถิ่น อาหารพื้นบ้าน ที่เราทำกินกันทุกวันในครัวเรือนมาเสิร์ฟให้นักท่องเที่ยวในรูปแบบปิ่นโต
ส่วนคำว่า “ร้อยสาย” เกิดจากกลุ่มชาวประมงภาคใต้มาจัดกิจกรรมปล่อยกุ้งในพื้นที่ของเรา นายชาญวิทูร สุขสว่างไกร ประธานวิสาหกิจชุมชนท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เสนอให้ทางชุมชนเราจัดปิ่นโตไปเสิร์ฟให้คณะ คราวนั้นมากันกว่า 150 คน จึงเป็นที่มาของ “ปิ่นโตร้อยสาย” นับแต่นั้น
“มาท่องเที่ยวในชุมชนเราต้องกินข้าวบ้านผม อาหาร ขนม เบรกอะไรก็ต้องเป็นของที่ทำมาจากชุมชน มาจากฝีมือชาวบ้าน ทุกอย่างเป็นผลผลิตเป็นฝีมือของคนในชุมชนเอง” นายชาญวิทูรกล่าวเสริม
พี่เตือนเล่าต่อว่าอาหารในปิ่นโตขึ้นอยู่กับแต่ละบ้านว่าวันนั้นทำอะไรกิน เมื่อต้องส่งปิ่นโตก็จะทำปริมาณเพิ่มขึ้นและแบ่งเสิร์ฟใส่มาในปิ่นโตเท่านั้น นักท่องเที่ยวจะได้รับประทานอาหารพื้นบ้านเช่นเดียวกับเรา
ปิ่นโตหนึ่งสายประกอบไปด้วยข้าว กับข้าว 2 อย่าง ขนมหรือผลไม้ 1 อย่าง เมื่อมารวมกันจึงมีความหลากหลายของอาหาร มีทั้งข้าวสังข์หยดพร้อมอาหารท้องถิ่นหลายชนิด เช่น แกงส้มปลาหัวโม่งเขาคัน ต้มตรุบปลา ยำสมุนไพร ผักบุ้งผัดกะปิ (เคย) ทุกรายการล้วนใช้วัตถุดิบจากพื้นที่ในชุมชน ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากเครือข่ายองค์กรงดเหล้าฯ (สคล.) ที่ชวนชาวบ้านปลูกผักสวนครัวปลอดสารพิษ และส่งเสริมให้ชาวบ้านปลูกผักอินทรีย์กินเอง หรือใช้ปลาซึ่งมาจากทะเลสาบสงขลา (ดินแดนปลาสามน้ำ) หรือแม้กระทั่งตลาดนัดร้อยปีวัดคูเต่า ศูนย์รวมวัตถุดิบแห่งลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา
“ปิ่นโตร้อยสาย” ไม่เพียงแต่บริการอาหารที่อร่อยและดีต่อสุขภาพ แต่ยังช่วยสร้างรายได้ให้ชาวบ้านในท้องถิ่น ส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชน นอกจากการผลิตเสิร์ฟอาหารปิ่นโตแล้ว ยังมีผลิตภัณฑ์ที่ทำจากผลผลิตท้องถิ่น เช่น ขนมทองม้วน ขนมผิง และข้าวหลามแม่ทอม สินค้าโอท็อประดับจังหวัด
แนวคิดของโครงการ “วัฒนธรรมสร้างสุข ท่องเที่ยวปลอดภัย” เป็นงานเสริมพลังและยกระดับการท่องเที่ยวโดยชุมชนสู่ธุรกิจชุมชนปลอดภัยลดปัจจัยเสี่ยงจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และอบายมุข ในพื้นที่ตำบลแม่ทอมไม่ได้จำกัดแค่การเสิร์ฟอาหารเท่านั้น แต่ยังเป็นการเรียนรู้วิถีชีวิตของชุมชน รวมถึงกฎกติกาในการอยู่ร่วมกัน โดยเป็นชุมชนที่ปราศจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ บุหรี่ ยาเสพติด ตลอดจนอบายมุข เน้นการเรียนรู้ สัมผัสวิถีชีวิตจริงของคนในชุมชน
