“ครูบาผาผ่า ปัญญาวโร” หรือ “พระครูปัญญาวรวัตร” อดีตเจ้าอาวาสวัดผาผ่า อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน และอดีตเจ้าคณะตำบลแม่คะตวน พระเถราจารย์ชื่อดังภาคเหนือ นักบุญที่ยิ่งใหญ่ของชาวแม่ฮ่องสอน ชื่อเสียงเกียรติคุณของท่านเป็นที่รับรู้กันเป็นอย่างดี
มีนามเดิมว่า สวน คำภีระ เกิดที่หมู่บ้านผาผ่า ต.แม่คะตวน อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน ตรงกับวันพฤหัสบดีที่ 26 ธ.ค.2432 ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 2 ปีฉลู
อายุ 17 ปีได้รับการบรรพชา โดยมีครูบาเต๋เป็นพระอุปัชฌาย์ ศึกษาคำภีร์มูลกัจจายน์พระสูตรและพุทธมนต์คาถา และพระกัมมัฏฐานจนมีความรู้ความสามารถ
ครั้นอายุครบ 21 ปีเข้ารับการอุปสมบท ณ พัทธสีมาวัดผาผ่า มีครูบาตุ้ย วัดห้วยสิงห์ เป็นพระอุปัชฌาย์, พระอธิการอินต๊ะ วัดบ้านใหม่ เป็นพระกรรมวาจาจารย์ ได้นามฉายาว่า ปัญญาวโร มีความหมายว่าผู้มีปัญญาอันประเสริฐ
ต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสวัดผาผ่า สืบแทนท่านครูบาเต๋จ๊ะ ซึ่งสิ้นอายุขัย
ด้านการปกครองคณะสงฆ์ ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะตำบลและเป็นพระอุปัชฌาย์ในเขตตำบลแม่คะตวนมาเป็นเวลาอันยาวนาน
เมื่อวันที่ 5 ธ.ค.2501 ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระครูชั้นสัญญาบัตรที่พระครูปัญญาวรวัตร
กล่าวได้ว่า ในดินแดนล้านนาแห่งภาคเหนือของประเทศไทย ชื่อเสียงของพระเถราจารย์ผู้เรืองวิทยาคม เปี่ยมไปด้วยเมตตาบารมี มีศีลาจารวัตรยึดมั่น คือ “ครูบาเจ้าศรีวิชัย” นักบุญแห่งล้านนา
ครูบาผาผ่า ปัญญาวโร
แต่แม้กระนั้น ครูบาเจ้าศรีวิชัยเคยกล่าวยกย่องครูบาผาผ่า ปัญญาวโร วัดผาผ่า อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอนด้วย
เมื่อครั้งครูบาเจ้าศรีวิชัยมีชีวิตอยู่ ชาวเขาแม่สะเรียงจำนวนมากได้หลั่งไหลกันไปทำบุญขอศีลขอพรกับครูบาเจ้าศรีวิชัยที่เชียงใหม่ และช่วยกันทำงาน เช่น สร้างทางขึ้นดอยสุเทพ เป็นต้น
ด้วยการคมนาคมในสมัยนั้นแสนทุรกันดาร ไม่มีถนนให้รถราวิ่งสะดวกอย่างปัจจุบัน จากอำเภอแม่สะเรียงไปเชียงใหม่ต้องเดินเท้า ใช้เวลาเดิน 5-7 วัน เดินขึ้นเขาลงห้วย
ครูบาเจ้าศรีวิชัยเห็นความลำบากของพี่น้องชาวอำเภอแม่สะเรียงที่ต้องเดินทางมาไกลด้วยความลำบากเช่นนั้น จึงได้บอกว่า “ต่อไปไม่จำเป็นจะต้องมาทำบุญขอศีลขอพรกับอาตมาถึงที่นี่ก็ได้ มีอะไรก็ให้ไปหาตุ๊น้องที่วัดดอยล้อม ที่เมืองยวมโน้นก็ได้ เพราะท่านก็มีบุญบารมีแก่กล้าทุกอย่างเหมือนกัน เพียงแต่ตุ๊น้องไม่ชอบแสดงตนเท่านั้น”
คำว่า ตุ๊น้อง หมายถึง ครูบาผาผ่า นั่นเอง
นับแต่นั้นมาบรรดาชาวพุทธทั้งชาวเขาอำเภอแม่สะเรียงต่างพากันไปทำบุญให้ทานขอศีลขอพรกับท่านครูบาผาผ่ามากขึ้นโดยมิได้ขาด มีบางคนไปขอยารักษาโรค น้ำมนต์ วัตถุอันเป็นมงคลเพื่อความสุขความสวัสดีแก่ตนและครอบครัว
ครูบาผาผ่าเป็นพระที่มีอุปนิสัยที่เยือกเย็นสุขุมนุ่มลึก พูดจาสิ่งใดล้วนคิดไตร่ตรองก่อนทุกครั้ง คือท่านมีสติตลอดเวลา มีความเมตตาต่อศิษยานุศิษย์เป็นอย่างสูง ขณะเดียวกันมีความเด็ดขาดมั่นคงทางใจ
ครูบาผาผ่า ตนบุญแห่งอำเภอแม่สะเรียง จึงเป็นพระภิกษุรูปเดียวที่ครูบาเจ้าศรีวิชัยยกย่องประกาศเกียรติคุณ
ถึงแก่มรณภาพอย่างสงบ เมื่อ วันที่ 6 ก.ค.2504 สิริอายุ 72 ปี
ในห้วงที่ยังมีชีวิตอยู่ ไม่เคยสร้างวัตถุมงคลใดๆ มีเพียงผ้ายันต์ที่มีคนขอ แต่ก็ทำให้เป็นรายบุคคล หลังจากมรณภาพ จึงมีคณะศิษย์ได้จัดสร้างรูปเหมือน พระผง และเหรียญ เพื่อเป็นอนุสรณ์น้อมรำลึกและประกาศเกียรติคุณ
ในปี พ.ศ.2517 มีการจัดสร้างวัตถุมงคลเหรียญเป็นครั้งแรกจัดทำในนามของวัดกิตติวงศ์ อ.แม่สะเรียง ลักษณะเป็นทรงรูปไข่ เนื้อทองแดง ด้านหน้าเป็นรูปเหมือนครูบาผาผ่าครึ่งองค์ เขียนข้างซ้ายว่า “พระครูปัญญาวรวัตร” ข้างขวาเขียนว่า “ตนบุญแห่งแม่สะเรียง” และด้านล่างเขียนว่า “ครูบาผาผ่า”
ส่วนด้านหลังเป็นรูปพระบรมธาตุวัดกิตติวงศ์ ด้านบนเขียนว่า “อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน 2517 รุ่น 1 พิเศษ พระบรมธาตุ วัดกิตติวงศ์” ใต้รูปพระบรมธาตุฯ เขียนว่า “๒๕๑๗ รุ่น ๑ พิเศษ” จัดสร้างจำนวน 10,000 เหรียญ
เหรียญดังกล่าว เชื่อกันว่ามีพุทธคุณโดดเด่นรอบด้าน ส่วนราคาเช่าหาบูชา ตามความคมชัดสวยงาม
