“หลวงปู่ตื้อ อจลธัมโม” พระเกจิอาจารย์สายวิปัสสนากัมมัฏฐานชื่อดัง อดีตเจ้าอาวาสวัดป่าอรัญญวิเวก บ้านข่า ต.บ้านข่า อ.ศรีสงคราม จ.นครพนม พระเถระชื่อดังที่ได้รับความเลื่อมใสศรัทธา
เป็นพระกัมมัฏฐานศิษย์หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต บูรพาจารย์สายพระป่าที่ได้ติดตามบำเพ็ญกัมมัฏฐาน เผยแผ่ธรรมคำสอน ตลอดจนร่วมเดินธุดงค์ไปตามป่าเขาทั่วทุกหนทุกแห่งทั่วทั้งภาคเหนือและอีสาน
อีกทั้งเป็นสหธรรมิกกับหลวงปู่แหวน สุจิณโณ ด้วย
สร้างวัดป่าขึ้นหลายแห่งที่ จ.เชียงใหม่ จนเป็นที่เคารพของชาวล้านนา ก่อนมุ่งหน้าไปตามป่าเขา บำเพ็ญเพียรบนภูเขาควาย ไปจนถึงประเทศพม่า
เกิดในสกุล ปลิปัตต์ เมื่อวันจันทร์ที่ 3 ก.พ.2431 เป็นชาวบ้านข่า ต.บ้านข่า อ.ศรีสงคราม ช่วงเยาว์วัย อาศัยวัดเป็นลูกศิษย์วัด ด้วยอุปนิสัยรักสงบ จึงเข้าพิธีบรรพชา
ครั้นอายุ 21 ปี เข้าพิธีอุปสมบทครั้งแรกในฝ่ายมหานิกาย มีพระอุปัชฌาย์คาน อ.ท่าอุเทน จ.นครพนม เป็นพระอุปัชฌาย์
ด้วยนิสัยใฝ่ศึกษาเล่าเรียนและชอบค้นคว้า หลังจากออกพรรษาได้เดือนเศษ จึงเดินเท้าระยะทาง 51 กิโลเมตร ไปศึกษาพระปริยัติธรรม วิชาบาลีสนธิ์นามและมูลกัจจายน์ ที่วัดโพธิ์ชัย อ.ท่าอุเทน ที่มีชื่อเสียงมากขณะนั้น ใช้เวลา 4 ปีเต็ม
เดินธุดงค์แสวงความหลุดพ้น แวะพักทำกัมมัฏฐานที่พระบาทบัวบก อ.บ้านผือ จ.อุดรธานี ผ่าน จ.หนองคาย ไปฝั่งลาวนครเวียงจันทน์ ก่อนมุ่งหน้าไปบำเพ็ญเพียรภาวนาที่เชิงภูเขาควาย ที่เต็มไปด้วยป่าทึบและภยันตรายเป็นเวลา 4 เดือนเต็ม
จากนั้นเดินทางต่อไปยังหลวงพระบาง ผ่านเมืองแมด เมืองกาสี และเข้าสู่เขตเมืองเชียงตุง ประเทศพม่า เรียนคาถาอาคมในการเดินทาง เพื่อความปลอดภัยกับพระพม่า ค่ำที่ไหนนอนที่นั่น แต่ละวันจะเดินทางเฉลี่ย 7-10 กิโลเมตร
ก่อนมุ่งหน้ากลับเข้าประเทศไทย มุ่งหน้าสู่ จ.เชียงใหม่ เนื่องจากทราบว่า ขณะนั้น พระอาจารย์มั่น ภูริทัตโต และพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ มาพำนักสอนและอบรมกัมมัฏฐาน
หลังไปกราบพระอาจารย์มั่น ที่วัดเจดีย์หลวง อ.เมือง จ.เชียงใหม่ จึงญัตติเป็นฝ่ายธรรมยุต โดยมีพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (จันทร์) เป็นพระอุปัชฌาย์, พระครูศรีพิศาลสารคุณ เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระครูนพีสีพิศาลคุณ เป็นพระอนุสาวนาจารย์
ชอบอากาศทางภาคเหนือที่มีสัปปายะ เพราะสามารถบำเพ็ญธรรมได้โดยสงบ
ต่อมา ได้สร้างวัดป่ากัมมัฏฐานขึ้นหลายแห่งคือ วัดป่าดาราภิรมณ์ อ.แม่ริม, วัดป่าสามัคคีธรรม อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ ซึ่งวัดป่าที่ อ.แม่แตงแห่งนี้ เป็นวัดที่พระอาจารย์ตื้ออยู่จำพรรษานานที่สุด
ขณะธุดงค์กับพระอาจารย์มั่นไปตามสถานที่ต่างๆ จนพระอาจารย์มั่นกลับอีสานแล้ว แต่หลวงปู่ตื้อกลับเดินธุดงค์ต่อ
จนกระทั่งในปี พ.ศ.2514 หลังจากออกพรรษา ลูกหลานและทายกทายิกาชาวนครพนม ได้ไปกราบอาราธนานิมนต์ให้กลับไปจำพรรษาที่วัดป่าอรัญญวิเวก ต.บ้านข่า อ.ศรีสงคราม จ.นครพนม
เมื่อกลับสู่มาตุภูมิ ได้นำช่างมาก่อสร้างเจดีย์สร้างเสร็จในปี พ.ศ.2516 และบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ พร้อมจัดงานฉลองสมโภช บวชชีพราหมณ์ 230 คน ตลอดจนแสดงธรรมโปรดญาติโยมไม่ว่างเว้น และอบรมพระภิกษุ-สามเณรให้รู้จักปฏิบัติกัมมัฏฐานอย่างแท้จริง
วันที่ 19 ก.ค.2517 หลังจากเทศนาให้โอวาทพระภิกษุสามเณรที่มาถวายสักการะ จึงได้หมดลม เนื่องจากร่างกายอ่อนเพลีย ก่อนมรณภาพอย่างสงบ เวลา 19.05 น. สิริอายุ 86 ปี พรรษา 65
เมื่อปี พ.ศ.2516 นำช่างฝีมือมาก่อสร้างเจดีย์วัดป่าอรัญญวิเวก เพื่อบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ เป็นเจดีย์ทรงระฆังคว่ำสูงร่วม 10 เมตร
ในปีดังกล่าว คณะศิษย์โรงเรียนจ่าอากาศดอนเมือง จัดสร้างเหรียญวัตถุมงคลที่ระลึกมอบให้ผู้ที่มาร่วมงานฉลองสมโภชเจดีย์
ลักษณะเป็นทรงกลม พ.ศ.2516 มีหู เนื้อกะไหล่เงิน กะไหล่ทองรมดำ แต่ไม่ทราบจำนวนการจัดสร้างที่แน่ชัด
ด้านหน้ามีรูปเหมือนหลวงปู่ตื้อห้อยลูกประคำ นั่งขัดสมาธิเต็มองค์บนฐาน ด้านข้างมีจุดไข่ปลาล้อมรอบ ด้านล่างใต้ฐานเขียนตัวหนังสือนูนคำว่า “พระอาจารย์ตื้อ อจลธัมโม” ส่วนด้านข้างหลวงปู่ตื้อบริเวณหัวไหล่ ตอกโค้ด จอ. หมายถึงชื่อโรงเรียนจ่าอากาศ
ด้านหลังประดิษฐานรูปเจดีย์ ด้านล่างมีอักขระเรียงกัน 3 แถว ถัดลงมาระบุ รร.จอ. สร้างถวาย ๒๕๑๖ ขอบจากขวาไปซ้ายสลักคำว่า “ที่ระลึกฉลองเจดีย์วัดป่าอรัญญวิเวก บ้านข่า ต.ท่าบ่อ อ.ศรีสงคราม จ.นครพนม”
ได้รับเมตตาอธิษฐานจิตปลุกเสกเดี่ยว เป็นที่ปรารถนาของบรรดานักสะสมและนิยมพระเครื่องทั้งในภาคเหนือและอีสาน
