รู้ไปโม้ด - วิสาขบูชา: ต่างนิกาย ต่างวัน

วิสาขบูชา: ต่างนิกาย ต่างวัน

อ่านข่าวที่เกาหลีใต้มีการบวชเณรน้อยเนื่องในวันวิสาข บูชาทุกปี แต่ทุกปีนั้นไม่ตรงกับของไทยเลย ห่างกันค่อนข้างมากด้วย ทำไมเป็นอย่างนั้น

จริงจัง

ตอบ จริงจัง

มีคำตอบอยู่ในบทความ “พุทธเหมือนกัน ไฉนบางกรณีมี “วันวิสาขบูชา” คนละวันกัน-คนละความหมาย” เผยแพร่ในเว็บไซต์นิตยสารศิลปวัฒนธรรม สรุปความว่า

เหตุที่วันวิสาขบูชาซึ่งไทยกำหนดว่า วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 เป็นวันที่พระพุทธเจ้า ประสูติ, ตรัสรู้ และปรินิพพาน ขณะที่ในบรรดาประเทศที่นับถือพุทธศาสนาเหมือนกัน วันวิสาขาบูชากลับมีความหมายไม่ตรงกันและไม่ใช่วันเดียวกัน นั่นเพราะศาสนาพุทธมีหลายนิกาย อย่างเถรวาทกับมหายาน วันวิสาข บูชาก็ไม่ใช่วันเดียวกันแล้ว

เว็บไซต์วิทยาลัยศาสนศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล หัวเรื่อง นานาสาระเกี่ยวกับพุทธศาสนา บันทึกไว้ว่า เมื่อ พ.ศ.2542 สหประชาชาติประกาศให้ “วันวิสาขบูชา เป็นวันสำคัญสากล ของโลก” ครั้งนั้น (19 พ.ค. 2542) ที่ศูนย์ประชุมองค์การสหประชาชาติ กรุงเทพฯ พระเทพโสภณ อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย (มจร.) กล่าวว่า การจัดงาน เฉลิมฉลองวิสาขบูชาในประเทศไทยปีนี้เป็นการสร้างประวัติศาสตร์ใน 2 ฝ่าย คือ การที่พระพุทธศาสนาทั้ง 2 ฝ่าย มหายาน เช่น จีน ญี่ปุ่น และเถรวาท เช่น ไทย พม่า อินเดีย ศรีลังกา ได้ร่วมกันจัดงานเป็นปีแรก

ทั้งนี้ เหตุที่มหายาน-เถรวาท จัดงานวิสาขบูชาคนละวัน เพราะนับ “วันประสูติ” ไม่ตรงกัน กล่าวคือ สำหรับเถรวาท วันประสูติ, วันตรัสรู้ และวันปรินิพพานของพระพุทธเจ้า คือ วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6

ส่วนมหายานนั้น หนังสือ บทสวดทำวัตรเช้า-เย็น จีนนิกาย ในหัวข้อ “กำหนดปฏิทินวันสำคัญทางพระพุทธศานาของพระพุทธเจ้า, พระโพธิสัตว์, บูรพาจารย์ และงานพิธีประจำปี วัดโพธิ์แมนคุณาราม” ระบุว่า วันประสูติของพระพุทธเจ้า คือ วัน 8 ค่ำ เดือน 4, วันตรัสรู้ คือ วัน 8 ค่ำ เดือน 12 และ วันปรินิพพาน คือ วัน 15 ค่ำ เดือน 2 ซึ่งนับตามปฏิทินจันทรคติของจีน

นั่นยังแสดงให้เห็นว่า วันวิสาขบูชา สำหรับฝ่ายมหายานเป็นวันประสูติของพระพุทธเจ้าเท่านั้น ไม่เกี่ยวกับการตรัสรู้และปรินิพพานแต่อย่างใด

อย่างไรก็ตาม ในพุทธเถรวาทด้วยกันก็ยังมีความแตกต่างกัน เช่น ถ้าปีใดมีเดือน 8 สองหน สำหรับประเทศไทยวันวิสาขบูชาก็เลื่อนไปเป็นวันเพ็ญเดือน 7 แทน แต่ประเทศอื่นไม่ได้ถือคติ เช่นนั้น ยังคงจัดพิธีวิสาขบูชาในวันเพ็ญเดือน 6 แม้ในปีนั้นจะมีเดือน 8 สองหนก็ตาม

สำหรับประเทศไทย กิจกรรมวันวิสาขบูชาที่เข้มแข็งมีขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 2 โดยพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2 บันทึกว่า พระองค์ทรงมีพระราชปุจฉาถามกับ คณะสงฆ์ว่า “บริจาคทานรักษาศีลเจริญภาวนา ซึ่งได้บำเพ็ญมาเป็นนิจกาลนั้น ยังหาเต็มพระราชศรัทธาไม่ มีพระทัยปรารถนาจะใคร่ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลให้มีผลวิเศษประเสริฐยิ่งที่พระองค์มิได้ทรงกระทำ เพื่อจะให้แปลกประหลาด

สมเด็จพระสังฆราชแลพระราชาคณะผู้ใหญ่ผู้น้อยถวายพระพรว่า แต่ก่อนสมเด็จพระมหากษัตราธิราชเจ้า กระทำสักการบูชาพระศรีรัตนตรัยในวันวิสาขบุรณมี คือ วันเดือน 6 ขึ้น 15 ค่ำ เป็นวันวิสาขนักขัตฤฏษ์ มาหยัญพิธีบูชาใหญ่ มีผลอานิสงส์มาก ยิ่งกว่าตรุษสงกรานต์ เหตุว่าเป็นวันสมเด็จพระสัพพัญญูพุทธเจ้าประสูติ ได้ตรัสรู้ ปรินิพพาน”