คอลัมน์ ไอคิวทะลุฟ้า
เมธี เมืองแก้ว
ปัจจุบันคนส่วนใหญ่หันมาดูแลสุขภาพ บริโภคอาหารที่ปลอดสารพิษ โรงเรียนวิเชียรมาตุ 3 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 13 ตำบลนาบินหลา อำเภอเมือง จังหวัดตรัง จึงนำนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย กลุ่มสาระการงานอาชีพและเทคโนโลยี คิดค้นผลิตปุ๋ยจากกระบวนการทางธรรมชาติ โดยตั้งชื่อโครงงานนี้ว่า “จากมูลไส้เดือนดินสู่…ดวงดาว”
มูลไส้เดือนดินที่ได้จากการเพาะเลี้ยงไส้เดือนดินที่อาศัยกลไกการทำงานต่างๆ ของไส้เดือน จะทำให้มูลไส้เดือนมีคุณสมบัติที่เหมาะสมกับการนำมาใช้แทนปุ๋ยเคมีในการปลูกพืชผักได้ รวมทั้งยังช่วยปรับปรุงโครงสร้างของดินให้ดีกว่าเดิม ขณะที่กลุ่มนักเรียนเองก็ได้ศึกษาเรียนรู้ ฝึกปฏิบัติ และหารายได้ระหว่างเรียน นำทักษะประสบการณ์ที่ได้รับไปใช้ดำเนินชีวิต ช่วยเหลือท้องถิ่นและสังคมให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี
หลังจากกลุ่มนักเรียนลงมือทำโครงงานอาชีพเป็นระยะเวลา 8 เดือน พบว่ามีความรู้และเกิดทักษะในกระบวนการต่างๆ จนผลิตมูลไส้เดือนดินได้จำนวน 314 กิโลกรัม ผลิตน้ำหมักมูลไส้เดือนได้ 135 ขวด และจำหน่ายพ่อพันธุ์-แม่พันธุ์ได้จำนวน 4.5 กิโลกรัม เมื่อนำไปจำหน่ายสามารถสร้างผลผลิตรายได้ระหว่างเรียนรวม 12,230 บาท ในขณะที่ลงทุนไป 2,420 บาท เมื่อสอบถามผู้ที่ใช้ผลิตภัณฑ์จากมูลไส้เดือนดินพบว่าระดับความพึงพอใจมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.16 หรืออยู่ในระดับมาก
อุปกรณ์และวัสดุที่ใช้เพาะเลี้ยงไส้เดือนดิน ประกอบด้วยไส้เดือนพันธุ์ African Night Crawler กะละมังพลาสติกขนาด เส้นผ่าศูนย์กลาง 50 ซ.ม. มูลวัวแห้งและขยะอินทรีย์ กระบอกฉีดน้ำหรือ สายยาง บรรจุภัณฑ์ และโรงเรือนเพาะเลี้ยง
ขั้นตอนการดำเนินงานเริ่มจากการที่กลุ่มนักเรียนนำโดยรุ่นพี่ชั้น ม.5 ได้แก่ น.ส.จิตจิรา จันทร์สุข น.ส.วีรยา ปารณะ และ น.ส. อนงลักษณ์ เรืองอิฐ เก็บตัวอย่างดินภายในโรงเรียนนำไปตรวจวิเคราะห์หาค่าปริมาณธาตุอาหารที่สถานีพัฒนาที่ดิน จากนั้นศึกษาหา ความรู้เกี่ยวกับกระบวนการผลิตมูลไส้เดือนดินจากสื่อและแหล่ง เรียนรู้ที่หลากหลาย ก่อนนำมาเขียนเค้าโครงงานเสนอ ครูส้มโอ น.ส.ธิดารัตน์ งามละมัย ครูที่ปรึกษา แล้วลงมือเพาะเลี้ยง นำผลผลิตที่ได้ไปจำหน่ายด้วยวิธีการต่างๆ เช่น ผ่านผู้ปกครอง ชุมชน หรือ ออกบูธรวมทั้งเปิดตัวทางเฟซบุ๊ก ผลจากการสำรวจความพึงพอใจของ ผู้ซื้อผลิตภัณฑ์พบว่ามูลไส้เดือนดินมีคุณภาพใช้ปรับปรุงโครงสร้างดินแทนปุ๋ยเคมีได้ตามเกณฑ์มาตรฐาน
วิธีการเพาะเลี้ยงไส้เดือนจะนิยมใช้กะละมังพลาสติก ขนาด 50 ซ.ม. เพราะบริหารจัดการง่ายและประหยัดพื้นที่ โดยเจาะรูด้านใต้เพื่อช่วยระบายน้ำ ปล่อยไส้เดือนลงไปอยู่ในมูลวัวแห้งและขยะอินทรีย์ 2-4 ขีดต่อกะละมัง ควบคุมอากาศ ความชื้น และอุณหภูมิในโรงเรือน เพื่อให้ไส้เดือนดินกินอาหารและเจริญเติบโตดี พร้อม ใส่อาหารให้อย่างเหมาะสม เช่น เศษผักผลไม้หรืออินทรีย์วัตถุอื่นๆ รวมทั้งดูแลไม่ให้มีศัตรูมาทำอันตรายต่อไส้เดือนดิน หลังจากนั้นประมาณ 1 เดือน สามารถเก็บมูลได้เฉลี่ย 2-3 วัน/ครั้ง
นายวรกร สุวรรณ์ ผอ. โรงเรียนวิเชียรมาตุ 3 กล่าวว่า มูลไส้เดือนดิน ขนาดบรรจุถุงละ 1 กิโลกรัม จำหน่ายราคา 20 บาท นอกจากนั้นการเพาะเลี้ยงไส้เดือนดิน ยังนำไปทำผลิตภัณฑ์อื่นๆ ได้อีก 2 อย่าง คือ น้ำหมักชีวภาพมูลไส้เดือนดิน ขวดละขนาด 500 ซีซี จำหน่ายราคา 20 บาท และเจลน้ำหมักมูลไส้เดือนดิน ขนาดก้อนละ 100 กรัม จำหน่ายราคา 20 บาท รวมทั้งกำลังต่อยอดผลิตดินพร้อมปลูกจากมูลไส้เดือนดิน ทำให้มี จุดเด่นแตกต่างไปจากดินพร้อมปลูกทั่วไป
