พัฒนาการ ก่อน สมัชชาพรรค(92) – บุญศักดิ์ แสงระวี ได้สรุปประมวลสภาพการเคลื่อนไหวอย่างเป็นขั้นเป็นตอน หลังการเคลื่อนไหว 4 พฤษภาคม 1919 ประเทศจีนก็เพียบพร้อมไปด้วยฐานความคิดในการก่อตั้งพรรคคอมมิวนิสต์
เดือนมกราคม 1920 หลี่ต้าเจา เฉินตุ๊ซิ่ว เริ่มค้นหา “วิธีการ”
ไม่นานเฉินตุ๊ซิ่วก็ย้ายจากปักกิ่งไปอยู่เซี่ยงไฮ้ เขากับหลี่ต้าเจาแยกกันอยู่ ทางภาคเหนือและภาคใต้ ดำเนินงานเตรียมการก่อตั้งพรรค
ด้วยความช่วยเหลือของผ้แทนคอมมิวนิสต์สากล (สากลที่ 3)
นักลัทธิมาร์กซ์จีนก็ก่อตั้งหน่วยย่อยลัทธิคอมมิวนิสต์ในที่ต่างๆ ตามๆ กันเป็นลำดับ ในหมู่นักศึกษาญี่ปุ่นและฝรั่งเศสรวมทั้งพวกโพ้นทะลก็ได้ก่อตั้งหน่วยย่อยลัทธิคอมมิวนิสต์เช่นกัน
เดือนสิงหาคม 1920 หน่วยย่อยลัทธิคอมมิวนิสต์เซี่ยงไฮ้ก่อตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการ
ผู้เข้าร่วมประกอบด้วย เฉินตุ๊ซิ่ว หลีเหวยฮั่น หลี่ต๋า เฉินวั่งเต้า หย่งซิ่งลง เป็นต้น เฉินตุ๊ซิ่วได้รับความไว้วางใจให้เป็นเลขาธิการหน่วย
หลี่ต้าเจา หลอจางหลง จางกว๋อเถา จัดตั้งหน่วยย่อยในปักกิ่ง
ฤดูใบไม้ร่วงปี 1920 ถึงฤดูใบไม้ผลิปี 1921 ต่งปี้อู้ เฉินถานซิว เติ้งอิ่งหมิน หวางจิ้นเหม่ย เติ้งเอินหมิงก่อตั้งหน่วยย่อยในจี่หนาน เหมาเจ๋อตง เหอซุเหิง จัดตั้งหน่วยย่อยในฉางซา
ถานผิงซาน ถานจื้อถาง จัดตั้งหน่วยย่อยในกว่างโจว
ซือฉุนถ่ง โจวฝ่อไฮ่ จัดตั้งหน่วยย่อยในญี่ปุ่นตอนปลายปี 1920 โจวเอินไหล จ้าวซื่อเอี๋ยน หลิวซิงเอี๋ยน (หญิง) จางเซินฝู่ จัดตั้งหน่วยย่อยในฝรั่งเศสตอนต้นปี 1921
เมื่อมีความพร้อมในระดับที่แน่นอนหนึ่งการประชุมจึงได้บังเกิด
จากวันที่ 23 กรกฎาคมจนถึงต้นเดือนสิงหาคม 1921 ผู้แทนของหน่วยย่อยลัทธิคอมมิวนิสต์จากที่ต่างๆ จากทางเหนือ ใต้ ญี่ปุ่นทางตะวันออก หวู่ฮั่นทางตะวันตก จึงเดินทางมุ่งสู่เซี่ยงไฮ้
เปิดประชุมขึ้นที่บ้านเลขที่ 106 บนถนนวั่งจื้อ เขตเช่าฝรั่งเศสในเซี่ยงไฮ้
ประกอบด้วยผู้แทนของสมาชิกพรรคจำนวน 54 คนจากทั่วประเทศ เข้าร่วมประชุมสมัชชาผู้แทนพรรคคอมมิวนิสต์จีนครั้งที่ 1 เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์
แม้จะเตรียมการเป็นอย่างดีแต่ก็ใช่ว่าการประชุมจะดำเนินไปด้วยความราบรื่น
จําเป็นต้องเริ่มจากฐาน การประมวลข้อมูลของ จุง ชาง จอน ฮัลลิเดย์ การประชุมใหญ่ครั้งที่ 1 ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนเปิดฉากขึ้นในวันที่ 23 กรกฎาคม 1921 ที่เมืองเซี่ยงไฮ้
มีตัวแทนจากฝ่ายคอมมิวนิสต์ 57 คน
ประกอบด้วยนักหนังสือพิมพ์ นักศึกษา หรือไม่ก็ครูอาจารย์ ส่วนมากมีอาชีพคล้ายคลึงกัน ไม่มีที่เป็นกรรมกรเลยแม้แต่คนเดียว
สมาชิกผู้ทรงเกียรติที่สุดคือหลี่ต้าเจาและเฉินตุ๊ซิ่ว ไม่ได้ปรากฏตัวในการประชุม
แต่เฉินตุ๊ซิ่วก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นหัวหน้าพรรค โดยมีผู้แทน 2 คนจากมอสโก ทำหน้าที่ควบคุมการประชุม มาริงซึ่งมีรูปร่างสูงใหญ่และไว้หนวดปลายโง้งกล่าวเปิดประชุม
โดยมีผู้แทนที่เข้าร่วมประชุมคนหนึ่งทำหน้าที่แปล
นี่ย่อมแตกต่างไปจากที่ วิโรจน์ อำไพ เรียบเรียงจาก “ประมวลแผนที่ ประวัติศาสตร์จีนยุคปัจจุบัน” อันอยู่ในตอนการก่อตั้งพรรคคอมมิวนิสต์จีนในหนังสือ “กองทัพแดง”
แตกต่างอย่างไรต้องอ่าน
วันที่ 23-31 กรกฎาคม 1921 ผู้แทนกลุ่มลัทธิคอมมิวนิสต์แต่ละแห่งเปิดการประชุมใหญ่ผู้แทนพรรคคอมมิวนิสต์ประเทศจีนครั้งที่ 1 ในเซี่ยงไฮ้
รายนามผู้แทนมี เหมาเจ๋อตง ต่งปี้อู้ เฉินฉานซิว เหอซุเหิง
หวางจิ้นเหม่ย เติ้งเอินหมิง หลี่ต๋า หลี่ฮั่นจุ้น จางกว๋อเถา หลิวเหยินจิ้ง เฉินกงป๋อ โจวฝ่อไห่ ส่วนเฉินตุ๊ซิ่ว ส่งเป่าฮุ่ยเซิง และมารีน นิโคลสกี้ ผู้แทนคอมมิวนิสต์สากลเข้าร่วมประชุม
ที่ประชุมใหญ่ได้บัญญัติหลักชี้นำประการแรกของพรรคคอมมิวนิสต์จีน
กำหนดชื่อของพรรคอย่างแจ่มชัด เสนอจุดหมายการต่อสู้ของพรรค หลักการระบอบประชาธิปไตย รวมศูนย์ ระเบียบวินัยของพรรค และเงื่อนไขการรับสมาชิกพรรค
มีมติจัดตั้งองค์กรกลาง องค์ประกอบการนำและเลือกเฉินตุ๊ซิ่วเป็นเลขาธิการ
