เงาแห่ง โคมินเทิร์น ทับ (94) – จากมุมมองของ ทวีป วรดิลก การก่อตั้งและขยายตัวของพรรคคอมมิวนิสต์จีนถ้าจะมองในแง่ภูมิศาสตร์ จึงแผ่ออกไปอย่างกว้างขวางภายในเวลาอันรวดเร็ว
ในปี 1922 พรรคมีสมาชิกราว 200 คนหลังจากตั้งมาได้เพียงปีเดียว
นั่นเป็นการมองเมื่อ ทวีป วรดิลก เขียน “ประวัติศาสตร์จีน” และตีพิมพ์ออกมาครั้งแรกในเดือนกรกฎาคม 2538 แต่เมื่อเขียน “ฮ่องเต้นักปฏิวัติ” และตีพิมพ์เมื่อเดือนสิงหาคม 2545
มุมมองหนึ่งของ ทวีป วรดิลก คือ มุมมองต่อบทบาทของ “โคมินเทิร์น”
โคมินเทิร์นหรือคอมมิวนิสต์สากลที่เข้ามามีบทบาทร่วมในการก่อตั้งพรรคคอมมิวนิสต์จีนเมื่อเดือนกรกฎาคม 1921 อาจเรียกได้ว่าเป็นคอมมิวนิสต์ “สากลที่ 3”
เริ่มเข้ามาในฤดูใบไม้ผลิปี 1920
ความน่าสนใจอย่างเป็นพิเศษก็คือ เป็นการเข้ามาโดยผ่านกระบวนการเปิดไฟเขียวให้โดยซุนยัตเซ็นเพื่อช่วยเหลือในการปฏิรูปพรรคก๊กมินตั๋งให้เข้มแข็งเหมือนพรรค บอลเชวิค
ขณะเดียวกัน ก็ผลักดันและร่วมในการจัดตั้งพรรคคอมมิวนิสต์จีนไปด้วย
จุง ชาง จอน ฮัลลิเดย์ บรรยายว่า มาริงซึ่งมีรูปร่างสูงและไว้หนวดปลายโง้งกล่าวเปิดประชุมเป็นภาษาอังกฤษ โดยมีผู้แทนที่เข้าร่วมประชุมคนหนึ่งทำหน้าที่แปล
ในที่ประชุมดูจะจำเนื้อหาไม่ได้มากนัก จำได้แต่ว่ายาวมาก นานหลายชั่วโมง
สมัยนั้นในจีนไม่ค่อยมีการกล่าวสุนทรพจน์อย่างยืดยาว พวกเขาจำได้ว่านิโคลสกี้กล่าวสั้นกว่า แต่การที่มีชาวต่างชาติปรากฏตัวในที่ประชุม แสดงบทบาทเป็นผู้ควบคุม
กลายเป็นเรื่องสร้างปัญหาขึ้นมาทันที
ตำแหน่งประธานในที่ประชุมถูกจัดให้เป็นของจางกว๋อเถา เพราะเขาเคยเป็นรัสเซียและมีโยงใยที่สัมพันธ์กับชาวต่างชาติทั้ง 2 คน
ผู้แทนคนหนึ่งจำได้ว่ามีตอนหนึ่งที่กว๋อเถาเสนอให้ยกเลิกมติที่ตกลงกันในคืนก่อนหน้านั้นเสีย
“ผมลุกขึ้นตอกหน้าเขาไปว่า จะยกเลิกมติที่ที่ประชุมเห็นชอบเรียบร้อยแล้ว ได้อย่างไร เขาตอบว่า มันเป็นความเห็นของผู้แทนรัสเซีย
ถ้าเป็นแบบนั้นก็ไม่จำเป็นต้องมีการประชุม แค่รับคำสั่งจากพวกรัสเซียก็พอ”
จากข้อมูล จุง ชาง จอน ฮัลลิเดย์ เหมาพูดน้อยมากและไม่ได้สร้างความน่าประทับใจอะไรในที่ประชุม เมื่อเปรียบเทียบกับผู้แทนอื่นๆ จากเมืองใหญ่แล้วเหมาก็เหมือนกับชาวบ้านธรรมดาๆ
สวมเสื้อผ้าแบบดั้งเดิมแทนที่จะสวมสูทแบบยุโรปซึ่งเป็นเครื่องแต่งกายของคน ก้าวหน้าหลายๆ คน
กล่าวสำหรับการปรากฏตัวของชาวต่างประเทศ จากการประมวลของ ทวีป วรดิลก ผู้แทนโคมินเทิร์นชุดแรกมาตั้งแต่ฤดูใบไม้ผลิปี 1920 เพื่อเร่งรัดการจัดตั้งพรรคคอมมิวนิสต์ขึ้นในจีน
ประกอบด้วย เกรกอรี่ วอยทินสกี้ มีหยางหมิงไช่ สมาชิกพรรครัสเซียทำหน้าที่เป็นล่าม
คนที่สองคือ แจน เฮนริคัส สนิฟเรียต ชาวดัตช์ ในฐานะผู้แทนผู้มีอำนาจเต็มของ โคมินเทิร์น เรียกชื่อตามสำเนียงจีนว่า “มาริง”
พวกเขาเลือกเฉินตุ๊ซิ่วกับหลี่ต้าเจาเป็นตัวตั้งตัวตีในการก่อตั้งพรรค
เดือนพฤศจิกายน 1920 มี “คำประกาศ” ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน ปรากฏขึ้นในเซี่ยงไฮ้ น่าเชื่อว่าจะเป็นการร่วมกันระหว่างโคมินเทิร์นกับหน่วยย่อยลัทธิมาร์กซ์แห่งเซี่ยงไฮ้
คำประกาศจากเซี่ยงไฮ้นี้ไม่มีหลักฐานใดๆ ที่แสดงว่าเหมาได้อ่าน
จากข้อมูล ทวีป วรดิลก ในห้วงเวลานี้เหมาต้องแบกรับภารกิจนานาประการจึงจำกัดตัวเองอยู่แต่ในฉางซา ทั้งงานสมาคมซินหมินเซียะฮุ่ยและงานร้านหนังสือวัฒนธรรม
แล้วยังงานจัดตั้งกองกำลังเยาวชนสังคมนิยมเพื่อเฟ้นหาสมาชิกพรรคที่ดีด้วย
“คำประกาศ” อันปรากฏขึ้นในเซี่ยงไฮ้นี้ ตามข้อความที่แสดงออกเป็นการสะท้อนนโยบายหลักของโคมินเทิร์นโดยสรุป นับว่าเป็นเอกสารที่แสดงถึงหลักเกณฑ์ที่เด่นชัดในระดับทฤษฎี
แต่ไม่มีรากเหง้าของความเป็นจริงต่างๆ ของสังคมจีนอยู่เลย
มีการชี้ออกมาอย่างเด่นชัดถึงอุดมการณ์ต่างๆ ของพรรค ถึงความเป็น “เจ้าของปัจจัยการผลิต” ซึ่งได้แก่สังคมและส่วนรวม
เป้าหมายก็ได้แก่การโค่นล้มลัทธิทุนนิยมโดยการต่อสู้ทางชนชั้น
