สมเด็จพระสังฆราช (อยู่) – วันอังคารที่ 1 ธ.ค.2563 น้อมรำลึกครบรอบ 146 ปี คล้ายวันประสูติ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (อยู่ ญาโณทโย) สมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 15 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ กิตติศัพท์เล่าขานว่าท่านเก่งและเชี่ยวชาญในหลากหลายด้าน โดยเฉพาะด้านการเรียนการสอนทางธรรม และทางโหราศาสตร์
ประสูติเมื่อวันที่ 1 ธ.ค.2417 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่เรือนแพหน้าวัดกัลยาณมิตร อ.บางกอก ใหญ่ จ.ธนบุรี โยมบิดาชื่อ ตรุษ โยมมารดาชื่อ จันทร์
พระชันษา 12 ปี ทรงบรรพชา เริ่มศึกษาภาษาบาลี มูลกัจจายจน์ในสำนักของพระอาจารย์ช้าง วัดสระเกศ
ต่อมาทรงศึกษาในสำนักของพระธรรมกิตติ (เม่น) สำนักสมเด็จพระวันรัต (แดง) วัดสุทัศน์ และสำนักพระยาธรรมปรีชา (ทิม) ตามลำดับ
พ.ศ.2433 เข้าแปลพระปริยัติธรรม ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดารามเป็นครั้งแรก ทรงได้เป็นเปรียญ 3 ประโยค พ.ศ.2436 สอบได้เปรียญธรรม 4 ประโยค
พ.ศ.2437 ทรงอุปสมบทที่วัดสระเกศ สมเด็จพระวันรัต (แดง) วัดสุทัศน์ เป็นพระอุปัชฌาย์ พระธรรมทานาจารย์ (จุ่น) วัดสระเกศ เป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระธรรมกิตติ (เม่น) วัดสระเกศ เป็นพระอนุสาวนาจารย์
พระองค์คิดว่าจะหยุดสอบไม่เข้าแปลอีกต่อไป แต่รัชกาลที่ 5 ทรงมีพระกระแสรับสั่งให้เข้าแปลจนได้เป็นเปรียญ 7 ประโยค จากนั้น พ.ศ.2444 และ พ.ศ.2445 ทรงเข้าแปลได้เป็นเปรียญ 8 และ เปรียญ 9 ตามลำดับ
เมื่อทรงได้เป็นเปรียญ 9 ประโยคแล้ว ก็ดำรงตำแหน่งเป็นกรรมการสนามหลวงสอบไล่พระปริยัติธรรมตลอดมา
พ.ศ.2451 ได้พระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะที่ พระปิฎกโกศล
พ.ศ.2464 เลื่อนเป็นพระราชาคณะชั้นราชที่ “พระราชเวที” และในปี พ.ศ.2466 เป็นพระราชาคณะชั้นเทพที่ “พระเทพเวที”
รุ่งขึ้นปี พ.ศ.2467 ก็ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสวัดสระเกศ ควบคู่ไปกับตำแหน่งเจ้าคณะแขวงเหนือ จ.ธนบุรี
สมัยรัชกาลที่ 7 ได้รับพระราชทานเลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นธรรม ที่พระธรรมเจดีย์ และเป็นกรรมการมหาเถรสมาคม
ในรัชกาลที่ 8 ได้รับสถาปนาเป็นพระราชาคณะชั้นเจ้าคณะรองที่ “พระธรรมวโรดม”
สมัยพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรง โปรดฯ สถาปนาเป็นสมเด็จพระราชา คณะที่ “สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์”
พ.ศ.2505 สมเด็จพระสังฆราช (ปลด กิตติโสภณมหาเถร) วัดเบญจมบพิตร สิ้นพระชนม์ ได้รับโปรดเกล้าฯ ขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราช และประธานกรรมการมหาเถรสมาคม
ครั้นถึงวันที่ 4 พ.ค.2506 ทรงโปรดฯ สถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 15 ในพระราชพิธีฉัตรมงคล
พระเกียรติคุณที่เลื่องลือ คือ พระอัจฉริย ภาพทางโหราศาสตร์
นอกจากนี้ ยังทรงเชี่ยวชาญทางพิธีกรรม และไทยคดีอื่นๆ อีกหลายด้าน
สิ้นพระชนม์ เวลา 02.20 น. วันที่ 15 พ.ค.2508
สิริพระชันษา 90 ปี
