ชุดนักเรียน
ชุดนักเรียนไทยเป็นมาอย่างไร มีขึ้นครั้งแรกเมื่อไหร่
จันทร์รัศมี
ตอบ จันทร์รัศมี
ย้อนไปยังยุควางรากฐานการศึกษาไทย กำเนิดชุดนักเรียนขึ้นในปี พ.ศ.2428 โดยเครื่องแบบนักเรียนในยุคแรก ประกอบด้วย 1. หมวกฟาง มีผ้าพันหมวกสีตามสีประจำโรงเรียน ติดอักษรย่อนามโรงเรียนที่หน้าหมวก 2. เสื้อราชปะแตนสีขาว ดุมทอง 3. กางเกงไทยสีดำ (กางเกงขาสั้นอย่างที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน) 4. ถุงเท้าขาว หรือดำ และ 5. รองเท้าดำ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากถุงเท้าและรองเท้าในสมัยนั้นเป็นของราคาแพง จึงอนุญาตไว้ว่าไม่สวมก็ได้ ซึ่งส่วนใหญ่ก็ไม่มีใช้
ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 6 กำหนดให้นักเรียนในหัวเมืองใช้เสื้อราชปะแตนสีเทา แทนเสื้อขาวได้ด้วย (เสื้อเทาเป็นเครื่องแบบสำหรับเดินป่า ข้าราชการในกรุงเมื่อออกไปหัวเมืองให้ใช้เสื้อเดินป่าสีเทาแทนเสื้อขาว เพราะรักษาความสะอาดง่ายกว่า)
ผ่านมาถึงสมัยเปลี่ยนแปลงการปกครอง มีการจัดตั้งยุวชนทหาร และกำหนดให้นักเรียนตั้งแต่ชั้นมัธยมปีที่ 4 (เทียบกับปัจจุบันคือ ชั้น ม.2 ขึ้นไป) ต้องเป็นยุวชนทหาร นักเรียนตั้งแต่ชั้น ม.4 ขึ้นไปจึงแต่งเครื่องแบบยุวชนทหารแทน ประกอบด้วย หมวกทรงหม้อตาลสีกากีแกมเขียว หน้าหมวกเป็นโลหะมีอุณาโลมอยู่กลาง มีตัวอักษรว่า รักชาติยิ่งชีพ, เสื้อเชิ้ตสีกากีแกมเขียว, กางเกงขาสั้นสีกากีแกมเขียว, ถุงเท้าดำ รองเท้าดำ
ต่อมาช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 สินค้าขาดแคลนอย่างหนัก รวมถึงผ้า จึงเปลี่ยนแปลงเครื่องแบบนักเรียนเป็น หมวกกะโล่สีขาว, เสื้อเชิ้ตแขนสั้นสีขาว ปักอักษรย่อนามจังหวัดพร้อมหมายเลขประจำโรงเรียนด้วยไหมสีน้ำเงิน โรงเรียนราษฎร์หรือสมัยนี้เรียกว่าโรงเรียนเอกชน ปักสีแดง, กางเกงขาสั้นสีกากี, เข็มขัดหนัง สีน้ำตาล และถุงเท้าน้ำตาล รองเท้าน้ำตาล มีก็ได้ไม่มีก็ได้
มีบางโรงเรียนที่มีเครื่องแบบพิเศษ เช่นโรงเรียนในพระบรมราชูปถัมภ์ เครื่องแต่งกายจะต่างออกไปตามข้อกำหนด
และเนื่องจากในช่วงแรกที่เริ่มวางรากฐานการศึกษาชาติ มุ่งเน้นจัดการศึกษาสำหรับเด็กชาย ถึงปี พ.ศ. 2456 จึงได้จัดหลักสูตรสำหรับสตรีขึ้นเป็นการเฉพาะ และจัดตั้งโรงเรียนสำหรับสตรี จึงเริ่มมีเครื่องแบบนักเรียนหญิงคือเสื้อกับผ้าซิ่น
เอกสารข้อกำหนดอย่างเป็นทางการเกี่ยวกับการแต่งกายเครื่องแบบนักเรียนเกิดขึ้นภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ภายใต้พระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล ในสมัยของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ออกพระราชบัญญัติเครื่องแบบนักเรียน พ.ศ.2482 ระบุว่า
“เครื่องแบบทั้งหลายที่กำหนดให้นักเรียนจากโรงเรียนรัฐบาลในความควบคุมของกระทรวงธรรมการ โรงเรียนประชาบาล โรงเรียนเทศบาล และโรงเรียนราษฎร์ เครื่องแบบนักเรียนจะเป็นอย่างใด จะให้แต่งเมื่อไหร่และโดยเงื่อนไขอย่างใดนั้น ให้เป็นไปตามระเบียบที่กระทรวงธรรมการกำหนดไว้”
อย่างไรก็ตาม การกำหนดเครื่องแบบนักเรียนตามพระราชบัญญัติเปลี่ยนแปลงบ่อยครั้งตามยุคสมัย อาทิ ผลกระทบจากสงครามโลกครั้งที่ 2 ทำให้หลายครอบครัวไม่มีเงินมากพอซื้อเครื่องแบบนักเรียนให้เด็กๆ ประกอบกับวัตถุดิบและเสื้อผ้าอยู่ในขั้นขาดแคลน กฎระเบียบที่ตั้งไว้จึงต้องทำให้หย่อนยานลง ก่อนจะกลับมาจริงจังอีกครั้ง
ปัจจุบันประเทศไทยใช้กฎระเบียบการแต่งกายตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 ที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติเครื่องแบบนักเรียน พ.ศ. 2551 ประกอบกับระเบียบปฏิบัติของแต่ละโรงเรียน
