ตูป๊ะกับตาแปในสำรับวันพิเศษขนมแห่งเทสกาล – อาหารการกินแต่ละถิ่นแต่ละที่มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับสภาพภูมิประเทศ ภูมิอากาศ สภาพแวดล้อม วิถีชีวิต เกิดเป็นวัฒนธรรมการกินอยู่ที่น่าสนใจแตกต่างกันไป
ที่หมู่บ้านปาโจ อ.บาเจาะ จ.นราธิวาส อยู่ชิดติดป่าเขา ชาวบ้านมีอาชีพเกษตรกรรม ทำสวนทั้งบนภูเขาและที่ราบ ทำนาและเลี้ยงสัตว์เรียกได้ว่าทรัพยากรอุดมสมบูรณ์ รุ่มรวยวัตถุดิบ เครื่องประกอบอาหารสดสะอาด จะทำขนมหรืออาหารอะไร ส่วนประกอบอยู่รอบบ้าน ในสวน ในครัว อาหารการกินแต่ละวันแต่ละมื้อสดใหม่น่าลิ้มลอง และบางอย่างก็ทำเฉพาะบางเทศกาลเท่านั้น
ก่อนวันฮารีรายอ แทบทุกครอบครัวจะเตรียมทำขนมสองอย่าง ตูป๊ะกับตาแป ตูป๊ะคือข้าวเหนียวห่อใบกะพ้อ ตาแปคือข้าวหมากห่อด้วยใบยางพารา ตาแปนั้นแต่เดิมห่อด้วยใบตาแป เป็นที่มาของชื่อขนม ทุกวันนี้เปลี่ยนมาห่อด้วยใบยางเพราะหาได้ง่าย ห่อเล็กๆ พอดีคำ ส่วนตูป๊ะนั้นห่อด้วยใบกะพ้อมาแต่ไหนแต่ไร ข้างในอัดแน่นด้วยข้าวเหนียวผัดกะทิน้ำตาลหอมหวาน นำไปนึ่งจนสุก รับประทานได้หลายวัน
ใบกะพ้อหาได้ทั่วไป พุ่มเล็กพุ่มน้อยหลังบ้าน บ้างก็แทรกอยู่ในสวนยาง เข้าสวนครั้งเดียวเก็บได้ทั้งใบยางใบกะพ้อมาพร้อมๆ กัน ใบเล็กก็ได้ ใบใหญ่ก็ดี ห่อตูป๊ะได้หลายขนาด
หากจะทำตาแป ต้องทำล่วงหน้านานกว่าตูป๊ะสักสองสามวัน จึงจะเปิดรับประทานพร้อมกันได้ในวันสำคัญที่ทุกคนรอคอย
ตูป๊ะกับตาแป เป็นขนมที่ขาดไม่ได้ในสำรับอาหารวันฮารีรายอ นับเป็นสัญลักษณ์แห่งความสุขความเบิกบานที่ได้ถือศีลอดมาตลอดหนึ่งเดือนเต็ม บ้านไหนๆ ครอบครัวไหนๆ ก็ห่อตูป๊ะ เด็กๆ ก็ช่วยแม่ห่อเหมือนกัน
ปีนี้ที่บ้านของ ด.ญ.วาวา สามะ และ ด.ญ.ตัสนีย์ ดะอูลี ห่อตูป๊ะตั้ง 400 กว่าลูก ตัสนีย์บอกว่า “ทำกินที่บ้านและแลกกัน กับเพื่อนบ้านญาติพี่น้องค่ะ”
ด.ญ.วาวา ป.3 ชอบกินตูป๊ะจิ้มนมข้นหวาน ส่วนตัสนีย์เปิดใจชิมตูป๊ะคู่กับสะตอดองเป็นครั้งแรก ติดใจเพราะว่า “ซือด๊ะ อร่อยมากค่ะ กินกับสะตอดอง แกงเนื้อ” เครื่องเคียงกินคู่ตูป๊ะนอกจากแกงเนื้อยอดนิยมและสะตอดองก็จะมีปลาหวานและอาหารอื่นๆ อีก
“ที่มัสยิดมีคนมาก ที่บ้านก็มาก เพราะญาติพี่น้องกลับมา เยี่ยมบ้านห่อตูป๊ะกับตาแปเยอะๆ ทุกปี เด็กๆ ชอบค่ะ”
สองปีมาแล้วที่โควิดยังอยู่กับเรา ในช่วงเดือนรอมฎอนตลอด ทั้งเดือนจวบจนเข้าสู่เทศกาลฮารีรายอ ที่หมู่บ้านปาโจ นราธิวาส งดกิจกรรมหลายอย่างเพื่อป้องกันโควิดแพร่ระบาด ไม่มีเทศกาลรื่นเริงไม่มีการละหมาดร่วมกันที่มัสยิด ไม่ได้เยี่ยมเยียนบุพการีพี่น้อง ผู้ล่วงลับที่สุสานหรือกุโบร์ กิจกรรมหลายอย่างจำเป็นต้องงดไป ส่วนที่ยังถือปฏิบัติก็ปฏิบัติด้วยความระมัดระวัง
แต่ถึงอย่างไร วันฮารีรายอก็ยังคงเป็นวันแสนพิเศษที่เด็กๆ ทุกคนรอคอย ตูป๊ะกับตาแปยังคงทำหน้าที่เป็นตัวแทนสายสัมพันธ์ระหว่างกันที่ยังเหนียวแน่นไม่เสื่อมคลาย
พบกับวันฮารีรายอในยุคโควิด และขนมแห่งเทศกาล เรื่องราว วันรื่นเริงที่เปลี่ยนแปลงไป จากชายแดนใต้ นราธิวาส ในทุ่งแสงตะวันตอน ตูป๊ะรายอ วันเสาร์ที่ 5 มิถุนายน 2564 เวลา 05.05 น. และทางเพจเฟซบุ๊กทุ่งแสงตะวัน เวลา 07.30 น.
วสวัณณ์ รองเดช
