บุ๊กสโตร์ - อ่าน‘สยามพิมพการ’ อ่านประวัติศาสตร์การพิมพ์

บุ๊กสโตร์

“เรามาศึกษาประวัติศาสตร์จากหนังสือเล่มนี้ แล้วจะรู้ว่าประวัติศาสตร์การพิมพ์มีความสำคัญกับการเปลี่ยนแปลงสังคม และการเปลี่ยนแปลงในทางการเมือง”

ปิยบุตร แสงกนกกุล แนะนำไว้ดังนี้สำหรับผลงานใหญ่จาก “สำนักพิมพ์มติชน”…“สยามพิมพการ: ประวัติศาสตร์การพิมพ์ในประเทศไทย”ที่ฉายภาพชัด ให้เห็นความกระหายและฝันใฝ่ถึงความรู้ของผู้คนในอดีต นับตั้งแต่สมัยอยุธยาจวบจนถึงหลังกึ่งพุทธกาล อันเป็นมูลสารของพลังความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ๆ ที่เกิดขึ้นบนหน้าฉากประวัติศาสตร์ไทยทุกยุค ทุกสมัย

หนังสือประวัติศาสตร์การพิมพ์ที่เพียบพร้อมไปด้วยข้อมูลและหลักฐานทางประวัติศาสตร์เล่มนี้ รวบรวมโดยผู้เชี่ยวชาญ และเรียบเรียงใหม่เป็นประวัติศาสตร์ขนาดใหญ่ที่แบ่งเนื้อหาออกเป็น 4 ภาค

เริ่มจาก ประวัติการพิมพ์ เล่าเรื่องราวประวัติเทคโนโลยีการพิมพ์, ประวัติการหนังสือพิมพ์ในประเทศไทย, ประวัตินิตยสารในประเทศไทย และประวัติสำนักพิมพ์ในประเทศไทย, บทวิเคราะห์ “ชาติไทยใน สิ่งพิมพ์” ว่าด้วยบทบาทของบุคคล สังคม ที่มีผลกระทบต่อการพิมพ์ในยุคเริ่มแรกของไทย นำเสนอเรื่องการพิมพ์ในสังคมไทยช่วงแรกเริ่ม โดยเฉพาะเมื่อการพิมพ์ยังอยู่ในมือของชนชั้นสูง, จาก “ประพันธ์สาส์น” ถึง “มติชน” บอกเล่าการเดินทางของ “มติชน” ตั้งแต่การก่อตั้ง “ประชาชาติ” ก่อนหยั่งรากแข็งแรงในฐานะ “มติชน” ปัจจุบัน และภาคผนวก รวบรวมรายชื่อหัวหนังสือพิมพ์ในประเทศไทยตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3 ถึงรัชกาลที่ 7 ภาพถ่ายหนังสือพิมพ์และสิ่งพิมพ์ไทยสมัยต่างๆ ตลอดจนตารางเปรียบเทียบเทคโนโลยีการพิมพ์และการแพร่หลายการพิมพ์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

และนอกจากเนื้อหาที่เข้มข้นชวนติดตาม ยังเติมเต็มความสมบูรณ์ด้วยดัชนีค้นคำที่จัดทำขึ้นใหม่เพื่อให้สะดวกต่อการศึกษาค้นคว้ายิ่งขึ้น และคำบอกเล่าอันทรงคุณค่าจากสุจิตต์ วงษ์เทศ บรรณาธิการ

สำคัญ รวบรวมประวัติศาสตร์ เรื่องเล่า และตำนานของ “คนทำหนังสือ” ที่ขาดวิ่นกระท่อนกระแท่น ไม่เป็นความ มาเรียงถ้อยร้อยความขึ้นใหม่เพื่อเล่าถึงผู้ทุ่มเทน้ำพักน้ำแรงอยู่เบื้องหลังการเดินทางของความรู้จากโลกเก่าสู่โลกใหม่ จากรุ่นสู่รุ่น เป็นกลุ่มคนที่หลีกเร้นกายซ่อนอยู่หลังม่านความเปลี่ยนแปลงฉากใหญ่ ทั้งทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม คนเหล่านี้ซุ่มซ่อนส่งผ่านความรู้ในนามของ นักเขียน บรรณาธิการ ปรู๊ฟ ช่างเรียงพิมพ์ สำนักพิมพ์ และ ฯลฯ หรือที่เรียกรวมๆ ว่า คนทำหนังสือ

และนี่คือหนังสือที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับประวัติศาสตร์การพิมพ์ในไทยตั้งแต่สมัยอยุธยาจนถึงทศวรรษ 2520 อย่างรอบด้าน

…“ปฏิวัติ ร.ศ. ๑๓๐” เดือนมกราคม 2565 วาระครบ 110 ปี เหตุการณ์ความพยายามปฏิวัติ ร.ศ.130 สำนักพิมพ์มติชนชวนอ่านหนังสือจากบันทึกความทรงจำร่วมของ 2 ในคณะผู้ก่อการ ร.ต.เหรียญ ศรีจันทร์ และ ร.ต.เนตร พูนวิวัฒน์ ที่บันทึกถึงความเป็นมาของการก่อตัวของ ความคิดในการพยายามปฏิวัติทางการเมืองของ ‘คณะ ร.ศ.130’ ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 6

ตั้งแต่ เป้าหมายของการปฏิวัติ การขยายแนวร่วม การทรยศหักหลัง น้ำใจของเพื่อนนักปฏิวัติ การถูกจับกุมและไต่สวนจากรัฐบาลสมบูรณา ญาสิทธิราชย์ การถูกคุมขังลงทัณฑ์ ชีวิตนักโทษการเมืองในคุก ชีวิตนักปฏิวัติหลังการพ้นโทษ จนถึงการสนับสนุนการปฏิวัติ 2475 ของพวกเขา

ความพยายามปฏิวัติ ร.ศ.130 เหตุการณ์นี้ไม่เป็นแต่เพียงความเคลื่อนไหวทางการเมืองสำคัญบนหน้าประวัติศาสตร์การเมืองสมัยใหม่ของสยามเท่านั้น แต่ยังเป็นการเปิดฉากวิวาทะระหว่างฝ่ายที่ต้องการรักษา กับฝ่ายมุ่งเปลี่ยนแปลงอำนาจการเมืองที่จินตภาพถึงอนาคตของสยามที่วางอยู่บนทางสองแพร่งระหว่าง ‘ซิวิไลซ์หรือศรีวิลัย’ ‘ความเสื่อมหรือความเจริญ’ ‘อนุรักษนิยมหรือเสรีนิยม’ ‘ราชาธิปไตยหรือประชาธิปไตย’ หรือแม้กระทั่ง ‘ลิมิเต็ด มอนากีหรือรีปับลิ๊ก’ ซึ่งแม้สยามจะเดินผ่านเหตุการณ์ครั้งนั้นมานานถึงร้อยปีแล้วก็ตาม แต่การวิวาทะถึงความเปลี่ยนแปลงของไทยยังคงดำเนินต่อไปบนเส้นทางของความไม่สิ้นสุดของภาวะสมัยใหม่

หนังสือเล่มนี้เป็นบันทึกความทรงจำที่ถือได้ว่าเป็นงานเขียนที่สำคัญและถูกใช้เป็นหลักฐานในการศึกษาเหตุการณ์ในครั้งนั้น มากที่สุด

…วัคซีนกำลังเป็นประเด็นใหญ่ในสังคมไทย ว่าแต่รู้หรือไม่ ครั้งหนึ่งคนไทยเคยได้รับวัคซีนนมกระป๋อง…ไปตามอ่านได้ในหนังสือ “Thai Culture and Behavior วัฒนธรรมและพฤติกรรมของไทย” ที่กล่าวถึงการรับวัคซีนของคนไทยในยุคสมัยหนึ่งว่า โครงการปรับปรุงความทันสมัยช่วงรัชกาลที่ 6 เมื่อปี พ.ศ.2457 รัฐบาลได้ออกกฎหมายบังคับให้มีการฉีดวัคซีนทั่วกรุงเทพฯ และได้ขยายการฉีดวัคซีนนี้ออกไปจนทั่ว แม้แต่ในบริเวณที่ไม่มีการปรับปรุงทางด้านสุขาภิบาลหรือการพยาบาล กระทั่งเมื่อการระบาดของไข้ทรพิษหายไปจนสิ้น ประชาชนในเขตชนบทก็ยังยินดีเข้ารับการฉีดวัคซีน

ผู้เขียน รูธ เบเนดิกต์ ได้อ้างอิงเหตุการณ์บางส่วนเพิ่มเติมว่า “ประชาชนส่วนมากพร้อมรับการฉีดวัคซีน จนกระทั่งบางครั้งตกเป็นเหยื่อของหมอกลางบ้านและหมอเถื่อน ในระหว่างการระบาดของโรคไข้ทรพิษ หมอเถื่อนได้ฉีดวัคซีนให้ราษฎร 3 หมู่บ้านด้วยนมกระป๋องยี่ห้อเนสท์เล่ในราคา 1 บาทต่อคน”

เรื่องราวว่าด้วยวัคซีนนมกระป๋อง อัดแน่นรวมอยู่กับเรื่องราวอื่นๆ ในหนังสือที่จะพาไปสำรวจวัฒนธรรมและพฤติกรรมของคนไทยในหลากหลายมิติ โดยนักมานุษยวิทยาอเมริกันรุ่นบุกเบิก รูธ เบเนดิกต์ แปลไทยโดย พรรณี ฉัตรพลรักษ์

ภูมิใจชวนอ่านโดย “สำนักพิมพ์มติชน” www.matichonbook.com

ผู้สื่อข่าวหรรษา