บุ๊กสโตร์ - อ่านจีน

บุ๊กสโตร์

ร่วมฉลองปีใหม่ไปกับจีน “สำนักพิมพ์มติชน” ชวนอ่านหนังสือเพื่อความเข้าใจอันดีต่อกัน สมานฉันท์ยืนยาว

…“สังคมจีนในประเทศไทย : ประวัติศาสตร์เชิงวิเคราะห์” หนังสือที่ 3 นักวิชาการ วรศักดิ์ มหัทธโนบล, สิทธิเทพ เอกสิทธิพงษ์ และ ชาญวิทย์ เกษตรศิริ มีคำ 3 คำ “คลาสสิก, ทรงคุณค่า, แปลกใจและ ประทับใจ” มอบให้ผลงานอันตกผลึกจากการวิจัยและวิเคราะห์ของ จี. วิลเลียม สกินเนอร์

คนจีนโล้สำเภาเสื่อผืนหมอนใบจากเมืองจีนมายังประเทศไทย สร้างตัวกลายเป็นเจ้าสัว เถ้าแก่ และบางคนได้เป็นถึงกษัตริย์ ความสำคัญของคนจีนที่มากมายเช่นนี้ จึงมิอาจทำให้เรามองข้ามคนจีนในประเทศไทยได้ และไม่ว่าเราจะเป็นคนไทยแท้(?) ไทยพันธุ์ทาง หรือ ลูกจีน ก็สมควรอย่างยิ่งที่จะศึกษาเรื่องราวของคนจีนในประเทศไทย ในฐานะที่เป็นกลุ่มคนที่มีบทบาทยิ่งในรัฐไทยและประวัติศาสตร์ไทย

นักวิชาการอเมริกัน จี วิลเลียม สกินเนอร์ ได้เข้ามาวิจัยคนจีน ในประเทศไทยในช่วงทศวรรษ 2490 รวบรวมเรื่องราวตั้งแต่อดีตอันไกลโพ้นก่อนจะเข้ามาตั้งถิ่นฐานในบริเวณอ่าวไทย ฉายภาพสังคมจีนในประเทศไทยนับตั้งแต่ยุคก่อนสุโขทัยจนถึงประเทศไทยในยุคต้นสงครามเย็น (พ.ศ. 2500) จำแนกและแจกแจงคนจีนในประเทศไทย พร้อมสถิติจำนวนชาวจีนแบ่งตามกลุ่มภาษาต่างๆ เช่น แต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน แคะ ไหหลำ กวางตุ้ง รวมถึงแบ่งตามอาชีพ และ ฯลฯ เพื่อเป็นข้อมูลในการวิเคราะห์บทบาทของคนจีนในประเทศไทยว่ามีความสำคัญต่อเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองไทยอย่างไร และเพื่อหาคำตอบว่า จะทำเช่นไรเพื่อสลายกลายกลืนคนจีนให้กลายเป็นไทย ป้องกันภัยจีนคอมมิวนิสต์ในยุคต้นสงครามเย็นที่กำลังคืบคลานเข้าสู่โลกเสรี

ข้อมูลการค้นคว้าของสกินเนอร์ นอกจากอ่านแล้วจะได้เห็นการวิเคราะห์และคำอธิบายว่าที่คนจีนถูกกลืนเป็นไทยได้อย่างไรแล้ว ยังจะได้เห็นข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญมากมาย โดยเฉพาะที่เป็นข้อมูลร่วมสมัยของตัวผู้เขียนเอง ไม่ว่าจะเป็นสถิติตัวเลขคนจีนในไทย ข่าวหนังสือพิมพ์จีนในไทย การกระจายตัวและชุมชนคนจีนในพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศไทย หลักฐานเหล่านี้สำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้สนใจประวัติศาสตร์ไทย เศรษฐกิจไทย และประเด็นทางสังคม

“น่าสังเกตว่ากรรมกรชาวจีนที่ไม่มีความชำนาญส่วนใหญ่มีลักษณะพิเศษตรงที่มีจิตใจมุ่งมั่นที่จะเขยิบสถานะทางสังคมให้สูงขึ้น เมื่อพิจารณาตัวชี้วัดทั้งหมด เรื่องนี้เป็นเรื่องจริงสำหรับกรรมกรชาวจีนมากกว่ากรรมกรชาวไทย…”

…“เขียนจีนให้เป็นไทย” โดย สิทธิเทพ เอกสิทธิพงษ์ ซึ่งกล่าวไว้ในคำนำว่า “หนังสือเล่มนี้เน้นประเด็นการสร้าง “องค์ความรู้เกี่ยวกับคนจีนในประเทศไทย” ในยุคสงครามเย็น อันเป็นฐานสำคัญที่ส่งผลต่อการสร้างการรับรู้และอัตลักษณ์ของคนจีนในประเทศไทยในยุคปัจจุบัน แต่การทำความเข้าใจประเด็นดังกล่าวจำต้องมองบริบทที่สัมพันธ์กับการเมืองในยุคสงครามเย็น โดยเฉพาะอย่างยิ่งความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐอเมริกา-ไทย-จีน การเมืองของความรู้สังคมศาสตร์ การเติบโตของสังคมศาสตร์ไทย และการใช้วิชาการเป็นเครื่องมือทางการทูต

การครอบคลุมหัวข้อที่หลากหลายและซ้อนทับกันเช่นนี้ทำให้หนังสือเล่มนี้เหมาะกับผู้อ่านทั่วไปและนักวิชาการในวงกว้างที่มีความสนใจแตกต่างออกไปตามประเด็นที่หนังสือเล่มนี้ครอบคลุม อาทิ ประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐอเมริกา-ไทย-จีน คนจีนในประเทศไทย ความเป็นจีนในสังคมไทย ไทยศึกษา พัฒนาการสังคมศาสตร์ในประเทศไทยและสงครามเย็น”

เพื่อเปิดทางให้สหรัฐอเมริกาแผ่อิทธิพลและเตรียมป้องกันภัยคอมมิวนิสต์ที่กำลังคืบคลานสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในช่วงต้นสงครามเย็น “คนจีน” ได้กลายเป็นวัตถุศึกษาสำคัญของสังคมศาสตร์อเมริกันในการทำความเข้าใจสังคมไทย งานศึกษาของนักวิชาการอเมริกันที่เข้ามาศึกษาในไทยจำนวนมากได้กลายเป็นฐานคิดให้แก่วงการวิชาการไทยในเวลาต่อมา

ทว่าการก่อตัวของ “ชาตินิยมวิชาการ” ได้สร้างรอยแยกระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกา เกิดการศึกษาสวนกลับคำอธิบายเดิมๆ ของอเมริกันภายใต้บรรยากาศชาตินิยม โดยเฉพาะการศึกษาคนจีน ความเปลี่ยนแปลงหลายด้าน ทั้งการเมือง เศรษฐกิจ และความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีน มีส่วนในการเริ่มจัดวางตำแหน่ง “คนจีน” ใหม่ในประวัติศาสตร์และสังคมไทย “เจ๊ก” “คนไทยเชื้ิอสายจีน” ที่เป็นมิตรกับประเทศ ห่างไกลจากลัทธิคอมมิวนิสต์ได้ถือกำเนิดขึ้น ถมช่องว่างที่เคยแยกคนจีนออกจากความเป็นไทยของสังคมศาสตร์อเมริกัน และดูจะเป็นคำอธิบายที่แข็งแกร่งขึ้นยิ่งกว่างานศึกษาของอเมริกันในยุคสงครามเย็น

…แล้วมาอ่านเรื่อง จีนกับทฤษฎีสามโลกสมัยราชวงศ์หมิง ในนิตยสาร “ศิลปวัฒนธรรม” ฉบับเดือนกุมภาพันธ์ 2565 ที่เชิญชวนรำลึกถึง “หัวลำโพง” หรือสถานีรถไฟกรุงเทพ จุดเริ่มต้นประวัติศาสตร์การคมนาคมขนส่งมวลชนที่ผลักดัน ให้ไทยก้าวเข้าสู่โลกยุคใหม่ทั้ง ด้านเทคโนโลยี สังคม เศรษฐกิจ จนถึงคุณค่าในฐานะมรดกทางประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรมที่รับใช้คนไทยมากว่า 100 ปี โดย รศ.ดร.ประภัสสร์ ชูวิเชียร

และบทความน่าสนใจ อาทิ ข่าวสารจากผู้สร้างอุโมงค์ขุนตาน เมื่อต้องตกเป็นเชลยสงคราม, คืนชีพน้ำพริกไทย ในบันทึกฝรั่ง, ความอาย ความรัก และความตาย ของพระเพื่อนพระแพง ฯลฯ

มั่งคั่งสาระ เริงรมย์ “สำนักพิมพ์มติชน” ชวนอ่าน

ผู้สื่อข่าวหรรษา