เมล็ดพันธุ์เล่าเรื่องแก่น‘แก่นมะกรูด’ – อีกครั้งกับการเดินทางเข้าสู่พื้นที่แก่นมะกรูด อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี ที่นี่ยังคงมีเรื่องราวที่น่าประทับใจ น่าค้นหา น่าเรียนรู้ เพิ่มขึ้น เพิ่มขึ้น ในทุกๆ ครั้งที่กลับมา
ครั้งนี้หมุดหมายที่ปักไว้คือทริปแก่นมะกรูด เมล็ดพันธุ์เล่าเรื่อง จัดขึ้น 2 วัน 2 คืน ให้ซึมซับอัตลักษณ์และวิถีชีวิตของแก่นมะกรูดอย่างลึกซึ้ง
แก่นมะกรูด ตำบลเล็กๆ ที่ตั้งอยู่ริมป่าห้วยขาแข้ง ประชากรเกือบร้อยเปอร์เซ็นต์มีชาติพันธุ์กะเหรี่ยงโผล่ว อาศัยกันมานมนานกระจายออกเป็น 6 หมู่บ้าน คือ อีมาดอีทราย บ้านเจ้าวัด 2 แห่ง บ้านใหม่คลองอังวะ บ้านใต้ และบ้านคลองเสลา
แต่ละหมู่บ้านมีเรื่องราวที่ทรงเสน่ห์ แตกต่างกันไป แต่ที่น่าเสียดายคือสิ่งดีๆ บางอย่างถูกกาลเวลากลืนกิน บางอย่างดีๆ หายไป จนถึงวันนี้ที่คนรุ่นใหม่ต้องเร่งรื้อฟื้นให้คืนกลับมา มีสิ่งหนึ่งที่ถ้าหาก หายไป วิถีชีวิตหลายอย่างจะหายไปด้วย สิ่งนั้นคือ “เมล็ดพันธุ์”
เมล็ดพันธุ์พื้นบ้านของแก่นมะกรูดมีหลากหลาย นับแค่พันธุ์ข้าวไร่ก็มีมากกว่า 10 พันธุ์ แต่วันนี้เหลือเพียง 5-6 พันธุ์เท่านั้น
“เพราะวิถีชีวิตพวกเราเปลี่ยนไปบ้าง เดี๋ยวนี้เราปลูกพืชเชิงเดี่ยว ทำไร่ข้าวโพด ไร่มัน ส่วนข้าวพันธุ์พื้นบ้านไม่ค่อยมีใครปลูกแล้วค่ะ จะซื้อจากในเมืองมากกว่า” อ้อย รุ่งฤดี สุทธหลวง วัยรุ่นบ้านใหม่คลองอังวะ ผู้เป็นแกนหลักในการฟื้นคืนอาหารกะเหรี่ยงบอกเล่าความเปลี่ยนไปของวิถีแก่นมะกรูด
เมื่อพื้นที่ทำกินแปรเปลี่ยนจากป่าเขากลายเป็นไร่ข้าวโพดไร่มัน ชาวบ้านมีอาชีพปลูกพืชเชิงเดี่ยวส่งขาย ทำให้พืชพรรณต่างๆ ในท้องถิ่นเริ่มเลือนหาย เมื่อเป็นเช่นนี้การค้นหา เรียกย้อนเมล็ดพันธุ์ดั้งเดิมจึงเกิดขึ้น
ทริปแก่นมะกรูด เมล็ดพันธุ์เล่าเรื่อง เริ่มต้นจากโครงการศึกษาแนวทางส่งเสริมการอนุรักษ์เมล็ดพันธุ์พืชผักพื้นบ้าน เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากบนฐานนิเวศวัฒนธรรมของชุมชนชาติพันธุ์ ตำบลแก่นมะกรูด โดย สุวิชาน พัฒนาไพรวัลย์ ที่ต้องการให้ผู้สนใจรวมถึงนักวิชาการร่วมศึกษาและวิเคราะห์หาแนวทางร่วมกันในการส่งเสริมการนำเมล็ดพันธุ์พื้นบ้านของแก่นมะกรูดไปสู่การพัฒนาในหลายด้าน
ในงานนำพาผู้สนใจ นักวิชาการที่เดินทางมาสู่แก่นมะกรูด เรียนรู้เรื่องราวต่างๆ ผ่านเมล็ดพันธุ์จาก 4 คน 4 พื้นที่ แบ่งเป็น บ้าน อีมาดอีทราย บอกเล่าเรื่องราวเมล็ดพันธุ์ที่เชื่อมโยงทางด้านศิลปวัฒนธรรม การละเล่นต่างๆ มีการสาธิตของเล่นดั้งเดิม เช่น ลูกสะบ้า เมล็ดพันธุ์เก่าแก่ที่ผูกพันกับชาวกะเหรี่ยงโผล่วที่นี่ในเรื่องความเชื่อที่ว่าหากฝังไว้ที่หน้าบ้านจะป้องกันโรคร้ายภัยอันตรายที่จะเข้ามาสู่ครอบครัว นอกจากนี้ยังมีการละเล่นแข่งโยนลูกสะบ้า ที่สนุกสนาน
เมื่อออกเดินทางจากจุดแรก บ้านอีมาดอีทราย ผู้ร่วมทริปจะได้พบกับเรื่องราวเมล็ดพันธุ์นำสู่เรื่องราวอาหารการกินกับเมนูอาหารที่ใกล้หายไปของชาวกะเหรี่ยงที่บ้านใหม่คลองอังวะ ผู้ร่วมทริปจะได้ชิมได้เรียนรู้ที่มาของอาหารแต่ละเมนูที่แฝงเรื่องราวชีวิตชาวกะเหรี่ยงแก่นมะกรูดไว้อย่างงดงาม
ยังมีเรื่องราวสมุนไพรและไร่มันที่นำพาเราให้เข้าใกล้แก่นมะกรูดมากกว่าที่เคย น่าสนุก น่าสนใจ ยิ่งรู้ ยิ่งลึก ถึงแก่น ติดตามทริปแก่นมะกรูดในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอน สิ่งดีๆ ที่แก่นมะกรูด วันเสาร์ที่ 26 กุมภาพันธ์ 2565 เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 กด 33 และทางเพจทุ่งแสงตะวัน เวลา 07.30 น.
รัตนาภรณ์ ละมูลเจริญ
