“สมัยก่อนเราปลูกข้าวกินเองค่ะ มี สายพันธุ์ข้าวท้องถิ่นมากกว่า 10 สายพันธุ์ แต่ยุคสมัยเปลี่ยนไป ชาวบ้านข้างบนนี้ก็หันไปซื้อข้าวจากในเมือง และใช้ที่ดินส่วนใหญ่ไปปลูกพืชเชิงเดี่ยว พวกข้าวโพด มันสำปะหลังกันหมด สายพันธุ์ข้าวก็เลยน้อยลง ตอนนี้เหลืออยู่แค่ 5 สายพันธุ์เองค่ะ”
วันเวลาที่แปรเปลี่ยน มักพัดพาเอาความดั้งเดิมที่แสนงดงามหายไป ด้วย วิถีชีวิตที่รีบเร่ง เทคโนโลยีที่เข้ามาเติมความสะดวกสบาย ทำให้อะไรหลายๆ อย่างเปลี่ยนไป ทั้งตัวบุคคล และสภาพแวดล้อม
ทุกวันนี้วิถีชีวิตของพี่น้องกะเหรี่ยง โผล่ว แก่นมะกรูด อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี ยังคงตื่นเช้ามาเตรียมตัวเข้าไร่เข้าสวน ไปหักข้าวโพด ไปปลูกมัน ทำเป็นกิจวัตร หากแต่มีบางอย่างที่แตกต่างออกไปจาก เมื่อก่อน
อ้อย รุ่งฤดี สุทธหลวง วัยรุ่นหัวใจอนุรักษ์ที่มองเห็นปัญหาที่เกิดจากกาลเวลา อ้อยเติบโตและสังเกตว่าสิ่งดีๆ หลายอย่างรอบตัวที่เคยมีในวัยเด็กค่อยๆ หายไป หนึ่งในนั้นที่อ้อยสนใจคืออาหารดั้งเดิมของชาวกะเหรี่ยงแก่นมะกรูด
“วิถีชีวิตเราเปลี่ยนไปหลายอย่าง มีรถพุ่มพวงขึ้นมาขายของ มีรถขนส่งสินค้าขึ้นมาถึง มีร้านค้าร้านอาหารเปิดมากมายที่นี่ ผู้คนจึงเลือกความสะดวกสบายมากกว่าเมื่อก่อนค่ะ”
เมื่อร้านค้าต่างๆ เกิดขึ้นมากมายในหมู่บ้าน ชาวบ้านส่วนใหญ่เลือกซื้ออาหารสำเร็จกินเพื่อประหยัดเวลาในการไปไร่ ทำให้การหาอยู่หากินแบบดั้งเดิมค่อยๆ เลือนหาย จากแต่ก่อนที่เคยเข้าป่าหาผัก หาเห็ด จับปลาเล็กๆ ในห้วยมาประกอบอาหารกินกันในครอบครัว ก็กลายเป็นการกำเงินในมือเข้าร้านอาหาร ร้านก๋วยเตี๋ยว ซื้อกินให้อิ่มไปในแต่ละมื้อ
เมื่อวิถีเปลี่ยนไปเช่นนี้ อาหารดั้งเดิมที่มีกรรมวิธีพิถีพิถัน อาหารที่แฝงเรื่องราวการหาอยู่หากินพึ่งพาธรรมชาติเอาไว้ก็หายไป อ้อยจึงชวนน้องๆ เด็กๆ ในหมู่บ้านมาเรียนรู้การทำอาหารต้นตำรับจากคุณยาย คนเฒ่าคนแก่ในหมู่บ้าน เพื่อสืบต่อตำรับอาหารดั้งเดิมเอาไว้ให้อยู่ต่อไม่ขาดหายไป
“มันคงน่าเสียดายครับถ้าอาหารดั้งเดิมของบ้านเราหายไป ผมคิดว่าวันนี้ที่ผมได้มาเรียนรู้วิธีทำอาหารของบ้านเราผมก็จะไปสอนรุ่นลูกต่อไป ให้ลูกทำให้กิน ลูกก็จะเอาไปสอนหลาน ต่อๆ ไป ไม่มีวันหายไปครับ ผมจะทำแบบนั้นครับ” อิคคิว ด.ช.วรยศ มดแดง หนึ่งในเด็กที่อยากสืบทอดตำรับอาหารกะเหรี่ยงแก่นมะกรูดบอกเล่าความคิดที่เป็นดั่งความหวังเล็กๆ ที่จะทำให้สิ่งดีๆ ที่มีคุณค่านี้ไม่หายไป
มารู้จักอาหารต้นตำรับกะเหรี่ยงแก่นมะกรูด แกงเชอยิเกอ และขนมไอโพซ่า ที่ช่วยกันปรุงจากคนสามวัย ในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอน ครัวแก่นมะกรูด ออกอากาศวันเสาร์ที่ 12 มีนาคม 2565 เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 กด 33 และเวลา 07.30 น. ทางเพจ ทุ่งแสงตะวัน
รัตนาภรณ์ ละมูลเจริญ
