‘วิสาขะ’ ของคนแดนพุทธภูมิ
ใกล้ถึงวันพระใหญ่สำคัญของชาวพุทธอีกครั้ง คือ วันวิสาขบูชา ซึ่งปีนี้ตรงกับวันอาทิตย์ที่ 15 พฤษภาคม สำหรับผู้มีศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างเข้มแข็งคงวางแผนการทำบุญไว้เรียบร้อยแล้ว ว่าจะไปวัดไหนอย่างไร แต่สำหรับผู้ที่มีศรัทธายังไม่เต็มเปี่ยม เพราะยังไม่ชัดเจนว่าหลักธรรมของพระพุทธเจ้าทำให้ชีวิตดีขึ้นได้อย่างไร ก็อาจวางแผนเที่ยวกันตั้งแต่วันศุกร์ เพราะถือเป็นวันหยุดยาว!
แต่ไม่ว่าอย่างไร วันวิสาขบูชา ก็ยังถือเป็นวันสำคัญที่สุด ของพวกเราชาวพุทธอยู่วันยังค่ำ เพราะวันนี้แม้แต่องค์การสหประชาชาติยังประกาศให้เป็น “วันสำคัญของโลก”
คนอินเดียเองก็ให้ความสำคัญกับวันนี้ในฐานะ “วันพุทธ ชยันตี” วันประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพาน ของพระพุทธเจ้า โดยอินเดียประกาศให้วันนี้เป็นวันหยุดมาตั้งแต่สมัยของนายกรัฐมนตรีคนแรก คือ ยวาหระลาล เนห์รู (Jawaharlal Nehru) คนผู้นี้มีบทบาทสำคัญต่อการกำหนดทิศทางพระพุทธศาสนาในประเทศอินเดียอย่างมาก เพราะเนหูร์ เป็นผู้โน้มน้าวให้รัฐบาลอินเดีย ซึ่งขณะนั้นเกือบทั้งหมดเป็นชาวฮินดู ส่วนที่เหลืออีก เล็กน้อยเป็นชาวมุสลิม ลงมติเห็นชอบจัดงานเฉลิมฉลอง 25 พุทธศตวรรษ และอนุมัติงบประมาณก้อนโตเพื่อสร้างอนุสรณ์สถาน ตลอดจนถนนหนทางสู่สังเวชนียสถาน พร้อมเปิดกว้างให้ชาวพุทธทั่วโลกได้เข้ามาสักการบูชา
ยวาหระลาล เนห์รู นายกรัฐมนตรีอินเดียคนแรก เป็นผู้ที่ได้รับการยกย่องจากสาธารณชนอินเดียว่า ‘เฉลียวฉลาด ลึกซึ้ง ขยันขันแข็ง มีอุดมคติ’ และมีสมญานามมากมาย เช่น “ผู้บุกเบิกอินเดียยุคใหม่”, “บิดาแห่งประชาธิปไตยของอินเดีย”, “สถาปนิกแห่งอินเดียยุคใหม่”, “ปัญญาชนสาธารณะแห่งอนุทวีปอินเดีย” และ “วีรบุรุษและผู้นำทางจิตวิญญาณ” เป็นต้น
แม้ เนห์รู จะได้รับการเสียงชื่นชมและมีสถานะสูงเลิศในสังคมฮินดูอันเป็นสังคมหลักของคนอินเดีย แต่เขากลับฝักใฝ่ในพระพุทธศาสนา และกล้าประกาศต่อหน้าสาธารณชนว่า
“พระพุทธเจ้า คือ ผู้ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ของอินเดีย พอๆ กับ พระราม และ พระกฤษณะ ดังนั้น ข้าพเจ้าจะมิขอนับถือศาสนาใดเลย หากมีการบังคับให้เลือกนับถือ ข้าพเจ้าขอเลือกนับถือ พระพุทธศาสนา”
พร้อมทั้งให้การสนับสนุนพระพุทธศาสนาอย่างเปิดเผยตลอดระยะเวลา 17 ปี (พ.ศ. 2490-2507) ที่ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เช่น การใช้ ‘หัวสิงห์จากเสาอโศก’ ซึ่งค้นพบในเมืองสารนาถ สถานที่แสดงปฐมเทศนา เป็นสัญลักษณ์ของประเทศ การเลือกใช้คำขวัญประจำประเทศจากจารึกในศิลาของพระเจ้าอโศกมหาราชผู้อุปถัมภ์ยิ่งใหญ่ของพระพุทธศาสนาเมื่อ 2,300 ปีที่ผ่านมา การให้มี ‘ตราธรรมจักร’ อยู่กลางธงชาติอินเดีย หรือการยกพื้นที่ใกล้เมืองโครักขปูร์ เพื่อปลูกต้นสาละขนาดใหญ่หลายร้อยไร่ ถวายเป็นพุทธบูชา เป็นต้น
อีกทั้งยังเปิดทางให้ ดร.อัมเบดการ์ ประกาศชักชวนผู้คนจากทั่วประเทศ ให้เลิกนับถือศาสนาฮินดูอันแสนกดขี่ข่มเหงทางชนชั้นวรรณะ แล้วหันมาประกาศตนนับถือพระพุทธศาสนา! ซึ่งเป็นศาสนาแห่งความเสมอภาค จึงทำให้พระพุทธศาสนาค่อยๆ เติบโตขึ้นอีกครั้งในแผ่นอินเดีย หลังจากหายสาบสูญไปจากประเทศนี้ยาวนานกว่า 700 ปี!
จึงกล่าวได้ว่า ยวาหระลาล เนห์รู เป็นผู้หนึ่งที่มีบทบาทสำคัญยิ่งต่อการฟื้นฟูพระพุทธศาสนากลับสู่แดนมาตุภูมิ จนทำให้อินเดียใน วันนี้เห็นคุณค่าของ “วันวิสาขบูชา” อันเป็นวันสำคัญของพระพุทธเจ้า ผู้เป็นบรรพบุรุษยิ่งใหญ่ของพวกเขา
โดยเฉพาะอย่างยิ่งชาวพุทธอินเดีย ต้องเดินทางไปทำบุญที่วัด หรือพุทธสถานสำคัญ หากอยู่ไกลวัด ห่างไกลพระสงฆ์ ก็ต้องตั้งโต๊ะจัดเครื่องบูชารูปภาพของพระพุทธเจ้า และภาพของ ดร.อัมเบดการ์ พร้อมทั้งรักษาศีลอย่างเคร่งครัด สวดมนต์ และนั่งสมาธิตลอดทั้งวัน เพื่อน้อมถวายเป็นพุทธบูชา อันเป็นการรำลึกถึงพระคุณของพระพุทธเจ้าในวันสำคัญนี้
สำหรับผู้เขียน ยังคงเดินทางอยู่ในแดนพุทธภูมิ แต่ได้บินลัดฟ้าจากประเทศอินเดียสู่เนปาล เพื่อสักการะ “สวนลุมพินีวัน” สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้า อันเป็นหนึ่งในสังเวชนียสถานสำคัญ
วันวิสาขบูชาของคนเนปาลและอินเดีย ช้ากว่าวันวิสาขบูชาของประเทศไทยอยู่ 1 วัน คือ ทางนี้นับวันที่ 16 พฤษภาคม เป็นวันวิสาขบูชา โดยคณะกรรมการโครงการบริหารพัฒนาลุมพินี (LDT.) มีกำหนดการจัดงานวันวิสาขบูชาและจัดประชุมผู้นำชาวพุทธของแต่ละประเทศเพื่อกำหนดทิศทางของสวนลุมพินีวัน อีกทั้งตลอดทั้งวันนี้ ชาวเนปาลจำนวนมากทั้งใกล้และไกล จะพร้อมใจกันเดินทางมากราบไหว้สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้า เพราะที่แห่งนี้ คือ ความภาคภูมิใจของชาวเนปาล
จึงเป็นอันว่า ทั้งชาวพุทธอินเดีย ชาวพุทธเนปาล แม้แต่ตัว ผู้เขียนเอง ก็มีแผนการทำบุญกุศล สำหรับ ‘วันวิสาขบูชา’ เป็นที่เรียบร้อยแล้ว แล้วพวกเราชาวพุทธไทยล่ะ มีแผนการทำบุญให้ ตัวเองในวันสำคัญที่สุดนี้หรือยัง
พระเฉลิมชาติ ชาติวโร
พระธรรมทูตเชิงลึกแดนพุทธภูมิ
สถาบันโพธิคยาวิชชาลัย ๙๘๐
