อ่านรำลึก‘อภิวัฒน์สยาม’
บุ๊กสโตร์
“ราษฎรทั้งหลาย จงพร้อมใจกันช่วยคณะราษฎรให้ทำกิจอันจะคงอยู่ชั่วดินฟ้านี้ ให้สำเร็จ”
คือตอนหนึ่งในสารใหญ่ใจความที่ปรากฏใน “ประกาศคณะราษฎร ฉบับที่ 1” อันเผยแพร่สู่สายตาราษฎรไทยเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 “วันอภิวัฒน์สยาม” คณะราษฎรเปลี่ยนแปลงการปกครอง นำประชาธิปไตยมาเพื่อไทยถ้วนหน้า รวมถึงกษัตริย์ เสมอภาคเท่าเทียมใต้รัฐธรรมนูญ
วาระครบ 90 ปี วันประวัติศาสตร์ที่มิอาจไม่จดจำ (แม้จะมีบางคนพยายามทำให้ลืมเลือน) “สำนักพิมพ์มติชน” www.matichonbook.com ชวนอ่านหนังสือชุดคณะราษฎร
…“๒๔๗๕ ราษฎรพลิกแผ่นดิน” นำเสนอเรื่องราวคณะราษฎรที่ให้หลักฐานที่เป็นอนุสรณ์งานศพและบันทึกร่วมสมัยเป็นผู้เล่าเรื่อง พาย้อนกลับไปร่วมเหตุการณ์ตั้งแต่การก่อตั้งรวบรวมสมัครพรรคพวกของคณะราษฎร การวางแผนและยึดอำนาจ ตราบจนกระทั่งอวสานคณะราษฎร
เจาะลึกเหตุการณ์ต่างๆ ให้ได้เห็นเกร็ดเล็กมุมน้อยของคณะราษฎรที่ละเอียดยิ่งขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเหตุการณ์หลวงศุภชลาศัยสั่งเรือหลวงสุโขทัยเตรียมยิงถล่มวังไกลกังวล, กลุ่มมุสลิมีนที่ร่วมก่อการในวันที่ 24 มิถุนายน 2475, การหลอมนิกายรวมธรรมยุติกนิกายและมหานิกายในสมัยคณะราษฎร, ฐานข้อมูลอนุสรณ์งานศพคณะราษฎรฯลฯ
“ปลายรัชสมัยรัชกาลที่ 6…ร.ท.ประยูร ภมรมนตรี ที่เคยเป็นผู้บังคับหมวดทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์และเป็นมหาดเล็กเคยรับใช้ใกล้ชิดรัชกาลที่ 6 นั้น เมื่อมาถึงปารีสใน ค.ศ.1925 และได้พบข้าพเจ้า (ปรีดี พนมยงค์) ก็ได้เล่าให้ข้าพเจ้าฟังถึงความเสื่อมโทรมของระบอบสมบูรณาฯ และเสียงเรียกร้องของราษฎรในสยามที่ต้องการให้เปลี่ยนระบบนั้น ฉะนั้นใน ค.ศ.1925 นั้นเอง ภายหลังที่ข้าพเจ้าได้สนทนากับ ร.ท.ประยูรฯ หลายครั้งแล้ว จึงได้ชวนเขาไปเดินเล่นที่ถนน Henri-Martin ปรารภกันว่าได้ยิน ผู้ที่ต้องการเปลี่ยนระบบสมบูรณาฯ มามากมายหลายคนแล้ว แต่ยังไม่มีใครจะตัดสินใจเอาจริง ฉะนั้นเราจะไม่พูดแต่ปากคือจะต้องทำจริงจากน้อยไปสู่มาก แล้ววางวิธีการชวนเพื่อนที่ไว้ใจได้ร่วมเป็นหน่วยแรกขึ้น”
ที่สำคัญ หนังสือ “๒๔๗๕ ราษฎรพลิกแผ่นดิน” โดย นริศ จรัสจรรยาวงศ์ เล่มนี้สะท้อนถึง “คณะราษฎร” ในสถานะ “สามัญธรรมดา” ดังที่ หลวงสฤษดิ์ยุทธศิลป์ สมาชิกคณะราษฎร กลาวไว้ว่า “พวก 24 มิถุนายน 75 หรือคณะราษฎร ก็เป็นปุถุชนธรรมดา ย่อมมีดีมีชั่วมีผิดมีถูก แม้แต่เทวดาก็ยังมีที่ดีและมีที่เป็นอันธพาล”
…“กองทัพคณะราษฎร ล้อมรั้วประชาธิปไตยยุคปฏิวัติสยาม” ผลงานของ ปรัชญากรณ์ ลครพล ฉายภาพการสร้างประชาธิปไตยสมัยคณะราษฎรที่มิอาจลงหลักปักฐานได้เพียงเพราะปฏิบัติการย่ำรุ่ง 24 มิถุนายน 2475 เท่านั้น แต่ยังต้องอาศัย “โครงสร้างกองทัพแบบใหม่” เป็นกลไกสำคัญในการล้อมรั้วประชาธิปไตยให้อยู่รอดท่ามกลางสมรภูมิทางการเมืองและการสงคราม
หลังการปฏิวัติสยาม 2475 ระบอบการปกครองใหม่มีสถานะไม่มั่นคง พร้อมจะถูกสั่นคลอนจากกลุ่มอำนาจเก่าอยู่ตลอดเวลา ทำให้คณะราษฎรต้องเร่งหานโยบายสร้างความมั่นคงทางการเมือง ภารกิจการปฏิวัติ “กองทัพพระมหากษัตริย์” ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ สู่ “กองทัพคณะราษฎร” ในระบอบประชาธิปไตยจึงเริ่มขึ้น ชนชั้นเจ้าที่เคยอยู่ในโครงสร้างส่วนบนของกองทัพถูกขจัดออกไป แทนที่ด้วยผู้นำกองทัพใหม่จากคณะราษฎร
เป็นกองทัพที่ พันเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา นายกรัฐมนตรี กล่าวในการชี้แจงในคำแถลงการณ์รัฐบาลฉบับที่ 20 วันที่ 15 ตุลาคม 2476 ว่า “ถ้ากระจายกำลังให้เป็นส่วนเท่าๆ กันหมด ความมั่นคงของรัฐบาลกลางก็คงจะไม่บริบูรณ์ อุทาหรณ์เช่น ถ้ากำลังทหารกรุงเทพฯ มีเท่ากับกำลังทหารนครราชสีมาหรืออยุธยา ป่านนี้พระองค์เจ้าบวรเดช ก็คงเปลี่ยนคณะรัฐบาลได้สำเร็จแล้ว”
…“หลังบ้านคณะราษฎร” ว่าด้วย ความรัก ปฏิวัติ และการต่อสู้ของผู้หญิง โดย ชานันท์ ยอดหงษ์ ที่เน้นย้ำว่า การเคลื่อนไหวของคณะราษฎรที่เป็นทั้ง “ผู้ชาย” และ “สามี” จะไม่สำเร็จเลย หากไร้ซึ่งการหนุนช่วยจาก “ผู้หญิง” ที่เป็น “ภรรยา” ที่ถูกซ่อนบทบาทอยู่หลังฉาก
ในหน้าประวัติศาสตร์การปฏิวัติ 2475 ตามความรับรู้ทั่วไป บทบาทคณะราษฎรที่เป็น “ผู้ชาย” ได้รับการบันทึกซ้ำแล้วซ้ำเล่าในฐานะผู้ก่อการล้มสมบูรณาญาสิทธิราชย์จนนำไปสู่ระบอบประชาธิปไตย แต่นั่นเป็นเพียงบทบาท “หน้าฉาก” ที่สถิตในภาพจำการปฏิวัติ 2475 เท่านั้น
กลุ่มภรรยาคณะราษฎรทั้งคอยให้คำปรึกษา ช่วยตัดสินใจ สร้างเครือข่ายการเมือง ทำธุรกิจหารายได้เลี้ยงครอบครัว เจรจาต่อรอง รวมถึงช่วยเหลือสามีในยามต้องเผชิญภัยทางการเมือง
หนังสือเล่มนี้คืนพื้นที่ให้ภรรยาคณะราษฎรได้ประกาศตัวตนในการปฏิวัติ 2475 เพื่อพิสูจน์ว่า “หลังบ้าน” ที่คณะราษฎรอาศัยหลับนอนร่วมชายคานั้น สัมพันธ์กับการปฏิวัติ การสร้างชาติ และการสร้างประชาธิปไตยมิอาจแยกออกจากกันได้
รวมเป็น “ชุดหนังสือคณะราษฎร” ที่สำนักพิมพ์มติชนเสนอสู่ผู้อ่าน รำลึก 24 มิถุนายน 2475
ผู้สื่อข่าวหรรษา
