ชิมชาดีหมี@เชียงคาน หนึ่งเดียวในไทย-ในโลก

พูดถึงแหล่งท่องเที่ยวขึ้นชื่อของไทย ‘เชียงคาน’ เป็นอีกจุดหนึ่งที่ นักท่องเที่ยวนิยมไปเยือน แต่ที่นี่ ใช่มีเพียงวิวทิวทัศน์ที่สวยงามตระการตาเท่านั้น ยังมีอะไรอีกหลายอย่างที่น่าสนใจ อย่างเช่น ‘ชาดีหมี’ อันเป็นผลิตภัณฑ์หลัก ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนชาดีหมี บ้านท่าดีหมี ต.ปากตม อ.เชียงคาน จ.เลย ที่มี ดาบตำรวจบุญเรือง สีดาพิมพ์ อายุ 66 ปี เป็นประธานกลุ่ม และยังเปิดร้านกาแฟที่นำต้นดีหมี มาโชว์ให้เห็นกันชัดๆ ด้วย

วันก่อน ‘รศ.ดร.พีรเดช ทองอำไพ’ ผู้ทรงคุณวุฒิสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และผู้ตรวจสอบโครงการวิจัย ตามนโยบาย ‘การขับเคลื่อนไทยไปด้วยกันในพื้นที่ จ.เลย’ พร้อมคณะ ลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมโครงการวิจัยการพัฒนาตลาดดิจิทัลเพื่อยกระดับสินค้าและบริการ จ.เลย โดยมีกิจกรรมย่อย 2 กิจกรรมคือ ‘การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชาต้นดีหมีของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านท่าดีหมี’ และ ‘การยกระดับผลิตภัณฑ์ผ้าย้อมสีธรรมชาติจากใบต้นดีหมีสู่ตลาด สีเขียวยุคดิจิทัล’ โดยทางอาจารย์มหาวิทยาลัยราชภัฏ(มรภ.) เลย เข้ามาช่วยให้คำแนะนำแก่วิสาหกิจชุมชน เพื่อผลิตสินค้าที่มีคุณภาพมาตรฐาน และช่วยเรื่องการตลาดออนไลน์ด้วย

ด.ต.บุญเรืองเล่าว่า กลุ่มมีสมาชิก 16 คน ก่อตั้งเมื่อปี 2559 เป็น กลุ่มวิสาหกิจชุมชนชาดีหมี ซึ่ง ‘ต้นดีหมี’ เป็นไม้พื้นถิ่นได้รับการถ่ายทอดภูมิปัญญาจากบรรพบุรุษรุ่นต่อรุ่นมาจนถึงปัจจุบัน ในการทำเป็นชาร้อนชงดื่ม สำหรับต้นดีหมีเป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่มาก เพาะพันธุ์ด้วยเมล็ดและตอนกิ่ง ตอนนี้เพาะต้นกล้าแจกให้กับ ชาวบ้านนำไปปลูกที่บ้านคนละ 20 ต้น

ขั้นตอนการทำชา เริ่มจากเก็บใบดีหมีใบที่ 3-4 จากยอด ไม่แก่ไม่อ่อนจนเกินไป ตัวใบต้องออกมันๆ นำมาล้างหั่นคั่วไฟอ่อนๆ เสร็จแล้วนำไปอบด้วยเครื่องอบไฟฟ้า จากนั้นมาบดและบรรจุ กล่องหนึ่งบรรจุ 12 ซอง ขายกล่องละ 100 บาท ชาดีหมีมีทั้งหมด 3 สูตรคือ ใบดีหมีสูตรดั้งเดิม มีส่วนผสมของหญ้าหวาน และ ใบเตยเพื่อเติมความหอม สูตรที่มีกระเจี๊ยบและอัญชัน

สรรพคุณของใบดีหมี นำใบนำต้นมาต้มดื่มเพื่อบำรุงสุขภาพ คนสมัยก่อนใช้รักษาผู้ที่เป็นตับพิการ ตัวเหลืองตาเหลือง ระบายความร้อนด้วย ขับเหงื่อ หรือคนที่เป็นโรคไข้ป่า โรคมาลาเรีย และแก้มะเร็งผิวหนังด้วย ตัวใบมีรสขม แต่ขมน้อยกว่าฟ้าทะลายโจร ทางทีมวิจัย มรภ.เลยจึงได้แนะนำให้นำสมุนไพรตัวอื่นๆ มาผสม เช่น หญ้าหวาน อัญชัน ใบเตย และกระเจี๊ยบ เพื่อลดความขม เพิ่มความหอมและเพิ่มรสชาติให้น่าดื่ม ตอนนี้ชาใบดีหมีมีวางขายที่ร้านชากาแฟบ้านดีหมี และขายผ่านออนไลน์ ขณะนี้อยู่ระหว่างการขออย.

ด.ต.บุญเรืองบอกว่า ก่อนหน้าเกิดโรค โควิด-19 มีการออกบูธขายตามงานต่างๆ หรือไปขายที่ห้างบ้าง แต่ช่วง 2 ปีมานี้ นักท่องเที่ยวน้อย ยอดขายจึงไม่ดีนัก ผู้สนใจสอบถามได้ที่ 08-7232-8795

ทางด้าน ‘ผศ.เหมวดี กายใหญ่’ ทีมวิจัยของ มรภ.เลย ให้ข้อมูลว่า ปีที่แล้วนำ ชาดีหมีเสนอกับคู่ค้าในประเทศกลุ่ม CLMV ทางออนไลน์ ปรากฏว่าได้รับความสนใจ ในเรื่องสรรพคุณ แต่พอดีเกิดปัญหาโรค โควิด-19 และยังไม่ได้อย. การเจรจาธุรกิจจึงหยุดชะงักไป คาดว่าน่าจะได้อย.ภายใน ปีนี้ ซึ่งทาง มรภ.เลยมาช่วยในเรื่องคุณภาพสินค้าและการจัดเก็บรักษา เท่าที่ทราบ ต้นดีหมีมีอยู่ทั้งในภาคเหนือและภาคใต้ แต่เรียกชื่อแตกต่างกัน อย่างเมืองเลยเรียกดีหมี ภาคเหนือเรียกกาดาว กระจาย ฯลฯ

“คนในชุมชนบ้านท่าดีหมีพอมีไข้ นิดหน่อยเขาก็กินชาใบดีหมี ทำให้มีกำลังออกไปทำไร่ทำสวน อีกอย่างดื่มแล้ว ขับถ่ายง่าย ชาวบ้านบอกว่ากินได้ทั้งลำต้น ใบ ดอก และราก มีสรรพคุณทั้งหมด อย่างไรก็ตาม ในกระบวนทางวิทยาศาสตร์ได้มาวิจัยว่ามีสารปนเปื้อนอะไรบ้าง แต่ก็ผ่านไม่มีปัญหา”

นอกจากชุมชนใน ต.ปากตม อ.เชียงคาน นำใบดีหมีมาทำเป็นชาแล้วก็ยังนำมาใช้ ย้อมสีผ้าด้วย โดยกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ทอผ้าพื้นเมืองบ้านท่าดีหมี ต.ปากตม ที่มี ‘คุณปทุมทิพย์ ยาวิชัย’ วัย 40 ปี เป็นประธาน เล่าให้ฟังว่า กลุ่มก่อตั้งปี 2560 มีสมาชิก 15 คน เริ่มนำใบดีหมีมาย้อม เส้นด้ายปี 2563 เริ่มจากไปเก็บใบดีหมีมา บางส่วนนำไปตากแดด บางส่วนนำใบสดมาต้ม บางครั้งต้มใบแห้ง บางครั้งก็ต้มใบสด เพราะให้สีอ่อน-สีเข้มแตกต่างกัน ใบแห้งให้สีน้ำตาลอ่อนนิดๆ ใบสดออก สีเขียว โดยใช้ใบดีหมี 4 ก.ก./น้ำ 30 ลิตร ต้มนาน 2 ชั่วโมง จากนั้นผสมกับสารส้ม จุนสี โคลน ขมิ้น เปลือกสะเดา และเปลือกเพกา ฯลฯ เน้นวัตถุดิบในหมู่บ้าน

ส่วนลายที่ทอนั้น ประกอบด้วยลายแม่น้ำ ภูเขา และต้นดีหมี บางลายมีแม่น้ำสองสีด้วย มีทั้งผ้าถุง ผ้าพันคอและผ้าผืน สนใจผ้าทอสีธรรมชาติจากใบดีหมีของกลุ่ม ติดต่อได้ที่ 08-4771-6775

ใครไปเชียงคานขอแนะนำให้แวะไปดื่มชาใบดีหมี และแม้ใบดีหมีมีรสชาติขม แต่เมื่อนำมาทำเป็นชาชงพร้อมดื่มที่มี ส่วนผสมของสมุนไพรหลายอย่างแล้ว ดื่มแล้วชื่นใจไม่มีรสขมเลย แถมยังมี กลิ่นหอมของใบเตยอ่อนๆ ด้วย

นับเป็นแบบอย่างวิสาหกิจชุมชนที่ดีเพราะนำพืชท้องถิ่นมาเพิ่มมูลค่า และสร้างจุดเด่นให้กับสินค้า พูดได้ว่า ‘ชาใบดีหมี’ และผ้าทอย้อมสี ‘ใบดีหมี’ มีที่บ้านท่าดีหมี ต.ปากตม อ.เชียงคาน จ.เลย แห่งเดียว ในไทย-ในโลก

ภาวิณีย์ เจริญยิ่ง