8 ความสำคัญของ ‘ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน’
ฝึกจิต
เนื่องจากสัปดาห์วันอาสาฬหบูชาที่ผ่านมา ผู้เขียนได้ส่งพระธรรมทูต เดินทางจากพุทธคยาไปสู่เมืองสารนาถ อันเป็นที่ตั้งของ “ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน” ซึ่งเป็นจุดกำเนิดของวันอาสาฬหบูชาที่แท้จริง โดยวันนั้น มีการจัดนิมนต์พระสงฆ์นานาชาติ รอบพุทธสถาน ซึ่งประกอบด้วย วัดไทย วัดกัมพูชา วัดลาว วัดศรีลังกา วัดบังกลาเทศ และวัดทิเบต ประมาณ 50 รูป มาร่วมสาธยายบท ‘พระธัมมจักกัปปวัตตนสูตร’ อันเป็นพระธรรมบทแรกที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง ณ สถานที่แห่งนี้
ซึ่งบรรยากาศเป็นไปด้วยความสงบเย็นแต่ทรงพลังยิ่ง เพราะ ทุกท่านที่มาล้วนทราบถึงความสำคัญของวันอาสาฬหบูชาและป่า อิสิปตนมฤคทายวัน
ในวันนี้ ผู้เขียนจึงขอยกเรื่องราวสำคัญที่น่าสนใจ ของป่าอิสิปตนมฤคทายวัน มาบอกเล่าแก่ท่านผู้อ่าน เพราะเชื่อว่าคนพุทธไทยจำนวนมากยังไม่ทราบประวัติที่ชัดเจนและความสำคัญอันยิ่งใหญ่ของสถานที่แห่งนี้
ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เมืองสารนาถ เป็น 1 ใน 4 สังเวชนียสถาน ที่แสดงปฐมเทศนา ด้วยบทพระธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยที่แห่งนี้ มีความสำคัญอย่างน้อย 8 อย่าง คือ
1. เป็นสถานที่ประกาศธรรมครั้งแรกของพระพุทธเจ้า และมิใช่เพียงพระพุทธเจ้าของเราพระองค์เดียว แต่เป็นสถานที่แสดงปฐมเทศนาของพระพุทธเจ้าทุกๆ พระองค์ ทั้งพระพุทธเจ้าในอดีตที่ล่วงไปแล้ว ทั้งพระพุทธเจ้าในที่อนาคตจะมาอุบัติต่อไปเบื้องหน้า ทุกพระองค์ต้องมาแสดงปฐมเทศนาที่นี่ เพราะที่แห่งนี้ ถือเป็น 1 ใน 4 แห่ง ที่พระพุทธเจ้าทุกๆ พระองค์ย่อมไม่ละเลย คือ เป็นสถานที่เมื่อพระพุทธเจ้าถือกำเนิดขึ้น จะต้องใช้จุดทั้ง 4 แห่งนี้ร่วมกัน คือ จุดที่ตรัสรู้ จุดที่แสดงปฐมเทศนา จุดที่ตั้งของพระมหากุฏิในวัดพระเชตวัน และจุดที่ลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ คือ ประตูเมืองสังกัสสะ ดังนั้น ไม่ว่าป่าอิสิปตนมฤคทายวัน จะเปลี่ยนชื่อไปอย่างไร แต่ยังคงเป็นจุดเดียวกันทุกครั้ง ที่พระพุทธเจ้าต้องมาแสดงปฐมเทศนาด้วยบทพระธัมมจักกัปปวัตตนสูตร ณ จุดนี้
2. เป็นสถานที่ชุมนุมพรหมเทวดาจำนวนมาก เมื่อพระพุทธเจ้าแสดงปฐมเทศนา เพราะเหล่าพรหมเทวดา รอมา 1 พุทธันดรเต็ม เพื่อฟังพระสัทธรรมจากองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เพราะพรหมเทวดารู้ชัดเจนว่า มีแต่พระพุทธเจ้า จึงสามารถปลดเปลื้องพวกตนให้พ้นทุกข์ได้อย่างแท้จริง
3. เป็นสถานที่พระอัญญาโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม และเป็นการประกาศความเป็นสัมมาสัมพุทธะ คือ การบรรลุธรรมของพระอัญญาโกณฑัญญะ เป็นการยืนยันความเป็นพระสัมมาสัมพุทธะ ของพระพุทธองค์ หากแม้พระองค์ทรงแสดงธรรมแล้ว ไม่มีผู้ใดสามารถบรรลุธรรมตามได้เลย พระองค์จะไม่สามารถประกาศความเป็น ‘สัมมาสัมพุทธะ’ ได้ จักเป็นได้เพียงแค่ ‘ปัจเจกพุทธะ’ คือ ผู้ตรัสรู้ชอบได้ด้วยตนเองแต่ไม่สามารถทำให้ใครบรรลุธรรมได้เท่านั้น
4. เป็นสถานที่กำเนิดสังฆรัตนะ และทำให้พระรัตนตรัยบริบูรณ์ เมื่อท่านอัญญาโกณฑัญญะ ได้ดวงตาเห็นธรรม จึงเกิดศรัทธาแท้อันบริสุทธิ์ กล่าวคำขอบวชเฉพาะต่อพระพุทธเจ้า จนทำให้โลกกำเนิด ‘พระสงฆ์’ ขึ้นครั้งแรก เมื่อพระสงฆ์พลันอุบัติ รัตนทั้งสามประการ คือ พระพุทธ พระธรรม และ พระสงฆ์ จึงครบถ้วนบริบูรณ์ในทันที
5. เป็นสถานที่เกิดขึ้นของวันอาสาฬหบูชา ด้วยเหตุการณ์แสดงปฐมเทศนา จนมีผู้บรรลุธรรม และขอออกบวชในพระพุทธศาสนา เกิดขึ้น ณ ที่แห่งนี้
6. เป็นสถานที่ส่งสาวกชุดแรกออกประกาศพระศาสนา โดยมีพระอรหันต์ 60 องค์ เป็นสงฆ์สาวกชุดแรกที่เกิดขึ้นในพรรษาที่หนึ่งหลังการตรัสรู้ และถือเป็นพระธรรมทูตชุดแรกในโลกที่ออกประกาศพระสัทธรรม
7. เป็นสถานที่แสดงพระสูตรมากถึง 33 พระสูตร เพราะสถานที่แห่งนี้ได้กลายเป็นอารามในพระพุทธศาสนา ที่พระพุทธเจ้าเสด็จมาอยู่หลายครั้ง แม้ในช่วงก่อนปรินิพพาน พระอานนท์ ยังเคยกราบทูลพระพุทธเจ้าให้เสด็จมาปรินิพพาน ในเมืองพาราณสี อันเป็นที่ตั้งของป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เพราะที่นี่มีผู้เลื่อมใสศรัทธาพระองค์อยู่เป็นจำนวนมาก
8. เป็นหนึ่งในสังเวชนียสถาน ที่พระพุทธเจ้าตรัสรับรองไว้ ก่อนเสด็จดับขันธปรินิพพานว่า เป็นสถานที่อันบุคคลผู้มีศรัทธา มีความเลื่อมใส ควรจะมาดู ควรจะเห็น และควรจะให้เกิดความสังเวช
ด้วยความที่ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน มีความสำคัญถึงเพียงนี้ ที่นี่จึงกลายเป็นหนึ่งในสถานที่บูชาสูงสุดของพวกเราชาวพุทธสืบมาจนปัจจุบัน
พระเฉลิมชาติ ชาติวโร
พระธรรมทูตเชิงลึกแดนพุทธภูมิ
สถาบันโพธิคยาวิชชาลัย ๙๘๐
