พระพุทธเจ้าไม่เคยเลี่ยงเมืองพาราณสี
ฝึกจิต
ช่วงหลังมานี้ ผู้เขียนแวะเวียนเข้าไปที่เมืองพาราณสี เมืองศักดิ์สิทธิ์เก่าแก่ 4,000 ปี อันเป็นเมืองหลวงทางศาสนาของฮินดูในประเทศอินเดีย บ่อยครั้งยิ่ง โดยเฉพาะที่ริมฝั่งแม่น้ำคงคา อันขึ้นชื่อว่าเป็น สวรรค์-นรก บนดิน ของคนถิ่นนี้
การเดินทางไปพาราณสีของผู้เขียนนั้น มีวัตถุประสงค์ คือ
1. เพื่อไปตามรอยองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ที่ป่า อิสิปตนมฤคทายวัน สถานที่แสดงปฐมเทศนา ซึ่งอยู่ไม่ไกลจากตัวเมืองนัก
2. เพื่อไปบันทึกวิดีโอทำสารคดีเกี่ยวกับประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในเมืองพาราณสี
3. ไปสักการะพระบรมสารีริกธาตุที่ขุดค้นเจอจากป่า อิสิปตนมฤคทายวัน แล้วถูกเจ้าเมืองพาราณสี สั่งให้นำไปลอยลงในแม่น้ำคงคา เมื่อปีพุทธศักราช 2337
4. ไปดูพิธีการเผาศพ ที่ท่าน้ำสำคัญ 4,000 ปี ซึ่งมีการเผาศพอยู่ตลอดทั้งคืนวัน เพื่อพิจารณาสัจจะแห่งชีวิต
ในการมาสู่เมืองพาราณสี ก็มักได้ยินคนไทยพูดกันว่า “เมืองพาราณสีเป็นฐานที่มั่นของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ถือเป็นเมืองที่พระพุทธเจ้าหลีกเลี่ยงในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา!”
เป็นไปได้ว่าท่านผู้อ่านหลายคนก็คงเชื่อแบบนี้ไม่ต่างกัน เพราะในสารคดี “ตามรอยพระพุทธเจ้า” เล่าถึงเมืองพาราณสี ว่า ‘เมืองพาราณสีเป็นศูนย์กลางของศาสนาและปรัชญา ตั้งแต่เมื่อ 4,000 ปีมาแล้ว เมืองพาราณสียังเป็นเมืองศักดิ์สิทธิ์ที่สุดแห่งหนึ่งของอินเดีย และเป็นฐานที่มั่นอันแข็งแกร่งของศาสนาพราหมณ์ มาตั้งแต่ก่อนสมัยพุทธกาล ซึ่งนักประวัติศาสตร์ สันนิษฐานว่า เป็นเหตุสำคัญที่พระพุทธเจ้าทรงหลีกเลี่ยงเมืองพาราณสีไปประดิษฐานพระพุทธศาสนาเสียที่อื่น’
ทั้งที่จริง ในพระไตรปิฎกได้ระบุไว้อย่างละเอียดว่า พระพุทธเจ้า ไม่เคยหลีกเลี่ยงเมืองพาราณสี และเมืองพาราณสีก็กลายมาเป็นเมืองที่ศรัทธาพระพุทธศาสนาอย่างที่สุดในสมัยพุทธกาล!
ดังเห็นได้จากคำกล่าวของพระอานนท์ ที่กราบทูลขอให้พระพุทธเจ้าเสด็จไปปรินิพพานที่อื่น ไม่อยากให้ปรินิพพานเมือง กุสินารา อันเป็นเมืองเล็ก โดยพระอานนท์หยิบยกเอาเมืองใหญ่ซึ่งมีผู้ศรัทธาพระพุทธเจ้ามากมายขึ้นมากล่าวกับพระพุทธองค์ 6 เมือง คือ ‘เมืองจัมปา เมืองราชคฤห์ เมืองสาวัตถี เมืองสาเกต เมือง โกสัมพี และเมืองพาราณสี’ อันเป็นการแสดงให้เห็นว่า พาราณสีนั้น คือ 1 ในฐานที่มั่นสำคัญแห่งศรัทธาในพระพุทธศาสนา
ในพระไตรปิฎกยังระบุถึงการเดินทางมาสู่เมืองพาราณสี ภายหลังจากแสดงปฐมเทศนาและประทับจำพรรษาแรก ณ ป่า อิสิปตนมฤคทายวัน อีกหลายครั้ง เช่น คราวที่ นันทิยะมานพ ลูกชายมหาเศรษฐีใหญ่แห่งเมืองพาราณสี มีศรัทธาสร้างวิหาร จัตุรมุข ถวายในมหาวิหารป่าอิสิปปตนมฤคทายวัน โดยถวายแก่ภิกษุสงฆ์ที่มีพระพุทธเจ้าเป็นประธาน เมื่อถวายแล้ว พระมหาโมคคัลลานะ ได้ขึ้นไปเห็นวิมานอันวิจิตรบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ซึ่งเป็นผลบุญจากการถวายวิหารจัตุรมุข ทั้งที่นันทิยะมานพยังมีชีวิตอยู่
เป็นการแสดงให้เห็นว่า พระพุทธเจ้าเสด็จไปประทับ ณ มหาวิหารป่าอิสิปตนะ หลังจากพรรษาแรก เพราะในพรรษาแรก พระมหาโมคคัลลานะ ยังไม่ได้บวช แต่นี่ท่านบวชและบรรลุอรหันต์พร้อมด้วยฤทธิ์แล้ว จึงต้องเป็นช่วงหลังจากการเสด็จมาในครั้งแรกของพระองค์
หรือ คราวที่พระพุทธเจ้าเสด็จไปบริเวณริมแม่น้ำคงคา เมืองพาราณสี เพื่อโปรด อุตตรมานพ และ เอรกปัตพญานาค ที่บริเวณริมฝั่งแม่น้ำคง ซึ่งปัจจุบันท่าน้ำแห่งนี้ก็คงอยู่ โดยมีชื่อว่า อธิเกศวรฆาต และถือเป็นท่าสำคัญ 1 ใน 5 ท่าศักดิ์สิทธิ์ของเมืองพาราณสี ที่ชาวฮินดูเชื่อว่าเป็นท่าแห่งฝ่าพระบาทของพระวิษณุ
และไม่เพียงพระพุทธเจ้าเท่านั้นที่เสด็จมาสู่เมืองพาราณสีบ่อยครั้ง แม้แต่พระอัครสาวกอย่าง พระสารีบุตร หรือ พระอสีติสาวกองค์สำคัญอย่าง พระมหากัสสปะ ก็มีหลักฐานปรากฏในพระไตรปิฎก ว่ามาสู่พาราณสีด้วยเช่นกัน
จึงเป็นอันว่า แท้จริงแล้ว พระพุทธเจ้า ไม่ได้หลีกเลี่ยงเมืองพาราณสีในการเผยแผ่พระสัทธรรม ตรงกันข้ามคือ ในสมัยพุทธกาล พาราณสีได้กลายเป็นหนึ่งในเมืองใหญ่ที่ศรัทธาเลื่อมใสพระพุทธศาสนาเป็นอย่างมาก
พระเฉลิมชาติ ชาติวโร
พระธรรมทูตเชิงลึกแดนพุทธภูมิ
สถาบันโพธิคยาวิชชาลัย ๙๘๐
