ปราสาทเรือนยอด
คติ-สัญลักษณ์สถาปัตยกรรม
ในสถาปัตยกรรมวัฒนธรรมขอม และสถาปัตยกรรมในสุวรรณภูมิ สัญลักษณ์ปราสาทเรือนยอดนั้นแตกต่างกัน
วัฒนธรรมขอม ปราสาทเรือนยอดเป็นสัญลักษณ์ของศูนย์กลางจักรวาล อันเป็นที่สถิตของเทพเจ้าสูงสุด คือ พระศิวะ หรือที่เรียกกันว่า ไศวนิกาย
ส่วนงานสถาปัตยกรรมของไทยที่นับถือพุทธศาสนานิกายเถรวาท แทรกปนด้วยความเชื่อของศาสนาพราหมณ์นั้นถือกันว่าเป็นศูนย์กลางของจักรวาลเช่นเดียวกัน แต่เรียกชื่อศูนย์กลางนั้นว่า เขาพระสุเมรุ เป็นที่สถิตของเทพเทวดาตามลำดับบารมีและบุญญาธิการ เช่น ชั้นที่ 4 ชั้นดุสิต เป็นที่สถิตของพระโพธิสัตว์ ผู้จะมาตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในโลกนี้
ตามภาพคือ ปรางค์สามยอดที่จังหวัดลพบุรี ปรางสามยอดแทนเทพเจ้าสูงสุดของศาสนาพราหมณ์คือ พระศิวะ พระนารายณ์ และ พระพรหม
ความแตกต่างทางรูปแบบของปราสาท เรือนยอดของวัฒนธรรมทั้งสอง จะเห็นชัดที่ปลายสุดของพระปรางค์
กล่าวคือที่ปลายยอดสุดของประสาทองค์กลางเรียกว่า นภศูล หรือไทยเรียก ฝักเพกา นั้นเป็นสัญลักษณ์ของ วัชระ หรือ สายฟ้าอันเป็นอาวุธที่ทรงอานุภาพที่สุดของพระศิวะ
ส่วนสถาปัตยกรรมไทยก็มีส่วนสูงสุด เรียกว่า นภศูล เหมือนกัน แต่ความหมาย แตกต่างกัน
นภศูล หมายความว่า นี่คือศูนย์กลางของท้องฟ้าหรือศูนย์กลางของจักรวาล คำว่า วัชระ ในความหมายทางวัฒนธรรมในพุทธศาสนา โดยเฉพาะในฝ่ายมหายาน หมายถึง อาวุธที่แข็งแกร่งที่สุด คือ ปัญญา (หรือที่เราพูดกันว่า ปัญญาคืออาวุธ) ใช้ตัดความโง่เขลาทั้งปวง
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
