ปราสาทยอดดอกบัวตูม
คติ-สัญญลักษณ์สถาปัตยกรรม
สถาปัตยกรรมขอมที่ปลายสุด บางแห่งจะมีเป็นรูปดอกบัวตูม ตามภาพนี้ของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (มหาชน)
ดอกบัวตูม เป็นสัญลักษณ์สำคัญทั้งในศาสนาพราหมณ์ หรือฮินดู กับพุทธศาสนา สัญลักษณ์ที่เหมือนกัน หมายถึงความบริสุทธิ์ เนื่องจากดอกบัวเกิดในโคลนตม แต่ไม่มีความสกปรกของ โคลนตมติดอยู่ในดอกบัว
ดอกบัว หมายถึงความอุดมสมบูรณ์ ดอกบัวย่อมงอกงามเจริญอยู่ ในสภาพของความอุดมสมบูรณ์
ดอกบัว หมายถึงผู้บริสุทธิ์ และ สูงศักดิ์ หรือผู้มีบุญ
ในศาสนาพราหมณ์หรือฮินดูโดยเฉพาะ ในไศวนิกาย เชื่อกันว่าดอกบัวเป็นพืชแรกที่เกิดขึ้นในโลกนี้
ดอกบัวจะผุดจากหน้าผากของพระศิวะ
ในภาพแกะสลักทับหลังหลายแห่ง ของปราสาทปินในสถาปัตยกรรมของวัฒนธรรมขอม
ดอกบัวจะเกิดจากท้องพระนารายณ์ ที่บรรทมอยู่ในเกษียรสมุทร และในดอกบัวนั้นพระพรหมก็จะอุบัติขึ้น
รูปดอกบัวบนปลายยอดของเรือนยอด จึงเป็นสัญลักษณ์สำคัญตามความหมายของความสูงส่ง ความบริสุทธิ์ ความอุดมสมบูรณ์ และความศักดิ์สิทธิ์ของเทพเจ้าทั้งสาม
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
