“วัดมหาชัย” พระอารามหลวง ตั้งอยู่ในเขตเทศบาลเมืองมหาสารคาม เป็นวัดที่สร้างขึ้นพร้อมตั้งเมืองมหาสารคาม ในปี พ.ศ.2408 โดย พระเจริญราชเดช (กวด) หรือ ท้าวมหาชัย เพื่อเป็นวัดประจำเมือง แต่ชาวเมืองมหาสารคามมักเรียกว่า วัดเหนือ เพราะตั้งอยู่ทางทิศเหนือน้ำโดยถือเอาทางน้ำไหลเป็นเครื่องหมาย
พ.ศ.2482 รัฐบาลออกรัฐนิยมให้เปลี่ยนชื่อวัดทุกวัดในประเทศไทย วัดเหนือ จึงเปลี่ยนเป็น วัดมหาชัย ในเวลาต่อมา เป็น พระอารามหลวง
ปัจจุบันวัดมหาชัย มีพระเทพสิทธาจารย์ (น้อย ญาณวุฑโฒ) ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดและเจ้าคณะจังหวัดมหาสารคาม
ภายในวัด พระวิหาร (พระอุโบสถ หลังเก่า) สร้างสมัยพระเจริญราชเดช (กวด) ภายในประดิษฐานพระประธานก่ออิฐถือปูนปางชนะมารแบบเชียงแสน ล้านช้าง ลงรักปิดทองหน้าตักกว้าง 2 ศอก 4 นิ้ว ชาวเมืองให้ความเคารพศรัทธามาก รวมทั้งพระฝนแสนห่า อายุกว่าร้อยปี ประดิษฐานอยู่ด้านหลังพระประธาน
ต่อมาในปี พ.ศ.2470 เห็นว่าพัทธสีมาหลังนี้คับแคบ ได้ขอพระราชทานวิสุงคามสีมาสร้างพัทธสีมาหลังใหม่ขึ้น และสวดถอนพัทธสีมาหลังเก่าเป็นวิหาร แต่ยังคงรักษาสภาพไว้ตราบจนปัจจุบัน
ที่บริเวณด้านทิศเหนือของวัดติดพระอุโบสถหลังใหม่เป็นอาคารพิพิธภัณฑ์ ใบลานพระอริยานุวัตร เขมจารีนุสรณ์ จัดแสดงวรรณคดีของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ อักษรไทย-ล้านช้าง
แต่อาคารที่น่าสนใจ คือ “พิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ” เพื่อศึกษาหาความรู้ศิลปวัฒนธรรมอีสาน สร้างโดย พระอริยานุวัตร เขมจารี ในปี พ.ศ.2509 วัตถุประสงค์เพื่อเก็บรวบรวมวรรณคดีของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ อักษรไทย ล้านช้าง รวมทั้งศิลปะโบราณวัตถุหลายยุคสมัยที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์
เนื่องจากพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ก่อสร้างมานานหลายสิบปี ตัวอาคารบางส่วนจึงอยู่ในสภาพทรุดโทรม แต่ทางวัดก็ไม่มีงบประมาณมาพัฒนาปรับปรุง
กระทั่งในปี พ.ศ.2563 ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) รับพระราชทานผ้าพระกฐิน เพื่อถวาย ณ วัดมหาชัย พระอารามหลวง เมื่อวันที่ 11 ต.ค.2563 พร้อมกับธนาคารกรุงเทพได้ร่วมเป็นเจ้าภาพบูรณปฏิสังขรณ์พิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือแห่งนี้ เพื่ออนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมของชาติให้ดำรงสืบไป
การปรับปรุงแล้วเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ.2565 จึงได้มีการทำพิธีเปิดอาคารพิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เมื่อวันที่ 22 ส.ค.2565 ที่ผ่านมา ตรงกับวันสถาปนาเมืองมหาสารคาม
นายทม เกตุวงศา ผอ.การสถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม เล่าว่า ขั้นตอนการเข้ามาปรับปรุงพิพิธภัณฑ์แห่งนี้อันดับแรกคือการสำรวจโบราณวัตถุทั้งหมดที่มี จากนั้นได้ทำบัญชีรายการแล้วแยกประเภทเป็นหมวดหมู่เพื่อจะได้รู้ว่าโบราณวัตถุแต่ละประเภทมีจำนวนเท่าใด เพื่อให้โบราณวัตถุที่มีสอดคล้องกับเรื่องราวที่นำเสนอและจำนวนสิ่งของที่จัดแสดง
ในการจัดแสดงนิทรรศการได้แบ่งออกเป็น 5 โซน 1.จะเป็นเรื่องวัดมหาชัย ประวัติความเป็นมาของวัดมหาชัย 2.โซนพุทธศิลป์ จัดแสดงโบราณวัตถุเป็นพระพุทธรูปฝีมือบรรพชนอีสาน รวมทั้งราชสำนัก 3.โซนประวัติ พระอริยานุวัตร เขมจารี ผู้ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ 4.การแสดงประวัติศาสตร์ยุคต่างๆ และ 5.เรื่องราวของวัดมหาชัยกับผู้คน และสังคม ในการให้ความรู้โบราณวัตถุเพื่อให้สอดคล้องกับยุคเทคโนโลยีการอธิบายความเป็นมาของโบราณวัตถุจะให้ผู้ชม สะแกนคิวอาร์โค้ดที่ติดอยู่หน้าวัตถุโบราณ แต่ละชิ้นก็จะรู้เรื่องราวของวัตถุโบราณชิ้น นั้นอย่างละเอียด หรือถ้าสูญหายก็สามารถติดตามคืนได้
สำหรับโบราณวัตถุที่นำมาจัดแสดงได้คัดเลือกชิ้นที่สวยและสมบูรณ์ โดยนำโบราณวัตถุชิ้นอื่นที่เก็บรักษาไว้ออกมาหมุนเวียนจัดแสดงเพื่อให้ผู้เข้ามาชมได้รับความรู้ที่หลากหลายมากยิ่งขึ้น
พิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือแห่งนี้ จะเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี และวรรณกรรม รวมถึงเป็นแหล่งสร้างสรรค์ ความทรง จำอันทรงคุณค่าของบรรพชนแห่งเมืองมหาสารคาม และเป็นสถานที่ท่องเที่ยว เชิงศาสนาที่สำคัญแห่งหนึ่งของเมืองมหาสารคาม โดยเปิดทำการทุกวันไม่มีวันหยุด ตั้งแต่เวลา 08.30-17.00 น.
นักท่องเที่ยวที่ผ่านเข้ามาในเมืองมหาสารคามไม่ควรพลาดแวะชม
เชิด ขันตี ณ พล
