อยากรู้เรื่อง “บางเขน” สนามรบคราวกบฏบวรเดช
เรไร(หนุ่ม)
ตอบ เรไรฯ
คำตอบนำมาจากรายงาน “เลาะตำนาน “ทุ่งบางเขน” สัญลักษณ์ทางการเมืองในระบอบใหม่ ก่อนกำเนิดวัดพระศรีมหาธาตุ บางเขน” เผยแพร่ทางเว็บไซต์ www.matichonacademy.com สรุปความดังนี้
ชาตรี ประกิตนนทการ อาจารย์ประจําภาควิชาศิลปสถาปัตยกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร บอกเล่าถึง “วัดพระศรีมหาธาตุ” บางเขน ที่ได้ชื่อว่าเป็นสัญลักษณ์ของประชาธิปไตย ว่า ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ.2485 มีพิธิเปิดวัดพระศรีมหาธาตุอย่างเป็นทางการ นับเป็นวัดที่มีความหมายพิเศษต่อสังคมการเมืองไทย ณ ขณะนั้นเป็นอย่างยิ่ง
แม้สถานะดังกล่าวจะดำรงอยู่ช่วงระยะเวลาสั้นๆ มิติหรือนัยทางประวัติศาสตร์ที่มีต่อสังคมและการเมืองไทยในขณะนั้น อาจกล่าวได้ว่า วัดพระศรีมหาธาตุ บางเขน สร้างขึ้นให้มีสถานะเป็นดั่งวัดสัญลักษณ์ของยุคประชาธิปไตย และเป็นวัดสัญลักษณ์ของคณะราษฎร
วัดพระศรีมหาธาตุตั้งอยู่ในพื้นที่ “ทุ่งบางเขน” ซึ่งมีนัยสําคัญทางประวัติศาสตร์ไม่แพ้ตัววัด กล่าวคือเคยเป็นสมรภูมิรบระหว่างกลุ่มทหารที่เรียกตนเองว่า “คณะกู้บ้านกู้เมือง” ภายใต้การนําของพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช กับทหารฝ่ายรัฐบาลของคณะราษฎรในเดือนตุลาคม พ.ศ.2476
เหตุการณ์ครั้งนั้นรู้จักกันต่อมาในชื่อ “เหตุการณ์กบฏบวรเดช” ซึ่งกลุ่มกบฏให้เหตุผลในการก่อเหตุว่า เกิดขึ้นจากความไม่พอใจการบริหารของรัฐบาลที่ปล่อยให้มีการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพกษัตริย์ และมีคนในรัฐบาลบางคน (หลวงประดิษฐ์มนูธรรม) กําลังดําเนินนโยบายเศรษฐกิจไปในลักษณะคอมมิวนิสต์
พระองค์เจ้าบวรเดชเป็นแกนนํารวบรวมทหารจากหัวเมืองเคลื่อนพลมายึดสนามบินดอนเมืองในวันที่ 11 ตุลาคม 2476 ยื่นคําขาดให้รัฐบาลลาออกภายใน 1 ชั่วโมง แต่รัฐบาลคณะราษฎรมองว่าเป็นความพยายามล้มระบอบประชาธิปไตยเพื่อถวายคืนพระราชอํานาจแก่กษัตริย์ จึงตอบโต้ด้วยการส่ง กองกําลังผสมที่มีพันตรีหลวงพิบูลสงครามเป็นแม่ทัพ เข้าต่อสู้ มีการปะทะอย่างรุนแรงหลายครั้ง โดยเฉพาะที่ทุ่งบางเขน หลักสี่
การต่อสู้ทำให้ทหารทั้งสองฝ่ายเสียชีวิตหลายราย สุดท้ายฝ่ายกบฏแตกพ่าย พระองค์เจ้าบวรเดชหลบหนีโดยเครื่องบินไปลี้ภัยที่ไซ่ง่อน ประเทศเวียดนาม
ทุ่งบางเขนช่วงก่อน พ.ศ.2476 จากหลักฐานเอกสารและแผนที่เก่าให้ภาพของพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นทุ่งนา มีทางรถไฟตัดผ่าน สถานีบางเขนเป็นเสมือนศูนย์กลาง มีตลาด ร้านค้าขนาดเล็ก ไร่ผัก รายรอบ เป็นชุมชนขนาดเล็ก
แต่หลังจากเหตุการณ์กบฏบวรเดช ทุ่งบางเขนได้รับการพัฒนาอย่างรวดเร็วด้วยงบประมาณจากรัฐบาลคณะราษฎร ย้ายศูนย์กลางชุมชนจากบริเวณใกล้สถานีรถไฟมาทางทิศ ตะวันออก ตรงบริเวณที่เป็นวงเวียนหลักสี่ ที่ตั้งอนุสาวรีย์ปราบกบฏ (ถูกรื้อไปแล้ว) และตัดถนนประชาธิปไตย (เปลี่ยนชื่อเป็น ถนนพหลโยธิน เพื่อระลึกถึงพระยาพหลพลพยุหเสนา หัวหน้าคณะราษฎร)
การเกิดขึ้นของถนนซึ่งเชื่อมต่อพื้นที่ทุ่งบางเขนไปสนามบินดอนเมือง ทำให้พื้นที่บริเวณนี้มีศักยภาพที่จะพัฒนาไปสู่ความเจริญแบบสมัยใหม่ และยิ่งกลายมาเป็นสัญลักษณ์ของการต่อสู้เพื่อรักษาระบอบรัฐธรรมนูญ (ระบอบประชาธิปไตย) เป็นสัญลักษณ์แห่งชัยชนะของคณะราษฎรที่มีต่อฝ่ายนิยมเจ้า
ดังนั้น คงไม่เกินไปนักหากจะกล่าวว่า “พื้นที่ทุ่งบางเขน” บริเวณอนุสาวรีย์ปราบกบฏในยุคคณะราษฎร คือพื้นที่เชิงสัญลักษณ์ทางการเมืองที่สําคัญมากที่สุดพื้นที่หนึ่งในระบอบใหม่
