ปกาเกอะญอ เป็นชาติพันธุ์ที่มีวิถีชีวิตเชื่อมโยงกับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมรอบตัว
แม้เวลาเปลี่ยนผ่านไป ชาวปกาเกอะญอยังคงภูมิปัญญาดั้งเดิมที่สืบต่อจากบรรพบุรุษ เอาไว้ได้อย่างดี และแสดงออกมาผ่านชีวิตประจำวัน ทั้งเรื่องความเชื่อ ประเพณีต่างๆ รวมไปถึงการหาอยู่หากิน
ชาวปกาเกอะญอที่บ้านเรกะติ ต.แม่อุสุ อ.ท่าสองยาง จ.ตาก มีอาชีพหลักคือเกษตรกร ทำนา ปลูกพืชผักเพื่อกินอยู่ในครอบครัวในแต่ละช่วงฤดูเพาะปลูก นอกเหนือจากการทำนา ชาวปกาเกอะญอยังหว่านเมล็ดพืชผักอื่นๆ เอาไว้ด้วย เพื่อให้พืชเหล่านั้นเติบโตไปพร้อมกับข้าวในนา และทันต่อการเก็บเกี่ยวในฤดูหนาว มีทั้งข้าวโพด มะเขือ และที่น่าสนใจคือผักกาดขม
“บ้านหนูเรียกว่า ตะบ้าค่า เป็นผักกาดขมที่มีกลิ่นฉุน เอาไปต้มกินก็ได้ อร่อยมากๆ ค่ะ” สุ ด.ญ.สุจิรา หับทรัพย์สาร มักมาเก็บผักกาดขมในช่วงฤดูเก็บเกี่ยวเช่นนี้เป็นประจำ
ผักกาดขม หรือตะบ้าค่า เป็นผักใบเขียวที่มีกลิ่นฉุนแรง รสชาติเผ็ดขึ้นจมูก คล้ายรสชาติวาซาบิ ชาวปกาเกอะญอนิยมนำมาต้ม จิ้มกินแกล้มน้ำพริกหรือใส่ในแกงต่างๆ นอกจากอร่อยแล้วยังมีคุณค่าทางโภชนาการดี มีไฟเบอร์สูง ให้พลังงาน ช่วยบำรุงรักษาระบบต่างๆ ในร่างกาย ทั้งระบบขับถ่าย ระบบหลอดเลือด นอกจากนี้ ยังมีฤทธิ์เย็น หากได้กินหลังจากทำงานหนักจนเหนื่อยล้าช่วยให้ผ่อนคลาย
ด้วยความที่ผักกาดขมนี้ไม่ได้มีให้เก็บกินตลอดปี เติบโตพร้อมกินเพียงในฤดูหนาวหรือฤดูเก็บเกี่ยวเท่านั้น ทำให้เกิดภูมิปัญญาดีๆ ขึ้น นั่นคือการถนอมอาหารที่เรียกว่า “บะเกอะเออ” บะเกอะเออคือการนำผักกาดขมมาผ่านกระบวนการหมักและตากแห้ง มีรายละเอียดและขั้นตอนหลายอย่างที่ใช้เวลา แต่ไม่ยุ่งยากเกินไป
เมื่อได้บะเกอะเออมาแล้วก็นำไปประกอบอาหารอื่นๆ เพิ่มกลิ่นและรสให้อาหารต่างๆ ได้อย่างดี เป็นของโปรดของใครหลายคน นิยมนำไปกินที่สวน ไร่ นา เพราะบะเกอะเออช่วยบรรเทาให้ร่างกายที่ร้อนจากแดดในการทำงานเย็นลงได้
บะเกอะเออเป็นอาหารโบราณที่กินกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ แฝงเรื่องราวในอดีตเอาไว้มากมายจนถึงรุ่นลูกรุ่นหลานในปัจจุบัน นอกจากนี้ บะเกอะเออยังบ่งบอกตัวตนของชาติพันธุ์ปกาเกอะญอที่เรียบง่ายในการดำรงชีวิต การหาอยู่หากินและพึ่งพาอาศัยธรรมชาติได้เป็นอย่างดี
ติดตามวิธีการทำบะเกอะเออและนำไปประกอบอาหารในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอน ภูมิปัญญา แห่งเรกะติ วันเสาร์ที่ 17 ธันวาคม 2565 เวลา 05.05 น. ทางช่อง 3 กด 33 และทางเพจทุ่งแสงตะวัน เวลา 07.30 น.
รัตนาภรณ์ ละมูลเจริญ
