การแต่งงานถือเป็นธรรมเนียมปฏิบัติที่ดีงามของคู่บ่าวสาวที่ตกลงปลงใจจะใช้ชีวิตคู่กันตามแบบอย่างและครรลองที่สืบทอดต่อกันมายาวนาน ทั้งยังเป็นการเสริมสิริมงคลแก่คู่บ่าวสาวที่จะครองคู่กันตราบชั่วชีวิต
สิ่งที่ขาดไม่ได้สำหรับงานแต่งคือ “ขันหมาก” โดยหัวขันหมากที่เจ้าบ่าวยกไปบ้านเจ้าสาวนั้นจะเริ่มตั้งแต่ 7 ขัน 9 ขัน สูงไปถึง 13-19 ขัน แล้วแต่กำลังทรัพย์ของเจ้าบ่าว แต่ต้องเป็นจำนวนเลขคี่เท่านั้น
สำหรับหัวขันหมากอิสลามนั้นหาคนทำยากมาก แต่กลุ่มสตรีเมืองสตูล นางอุบล หวันเก อายุ 65 ปี อยู่บ้านเลขที่ 51 ม.1 ต.กำแพง อ.ละงู จ.สตูล และเพื่อนๆ รวม 3 คน ทำหัวขันหมากอิสลามซึ่งปัจจุบันแทบจะไม่มีคนทำเป็นเนื่องจากเป็นงานละเอียด ใช้ความอดทน และความคิดสร้างสรรค์ จึงจะประดิษฐ์ชิ้นงานออกมาได้สวยงามและถูกต้องตามประเพณีปฏิบัติ
นางอุบลบอกเล่าว่าจุดเริ่มต้นเกิดจากเพื่อนที่เมื่อ 20 ปีก่อนนั้น น้องชายไปสู่ขอสาวจากจังหวัดนราธิวาส ฝ่ายสาวขอขบวนขันหมากมา จึงต้องไปเรียนรู้การทำขันหมากอิสลามแบบสวยงามจากจังหวัดปัตตานีและจากญาติที่อยู่ประเทศมาเลเซีย
จากนั้นเมื่อมีงานแต่งที่ไหนญาติก็มักไหว้วานให้ไปทำหัวขันหมากให้ ต่อมาก็มีการว่าจ้าง จนกระทั่ง 10 ปีที่ผ่านมาเพื่อนชวนตนหัดทำและตนก็ชอบทำงานประเภทนี้ สร้างสรรค์คิดงานไปหลากหลายรูปแบบ เช่น ขันหมากหงส์ทำจากผ้าปาเต๊ะ ขันหมากดอกไม้ทำจากผ้าละหมาดสตรี ขันหมากกระเป๋าทำจากผ้าปูละหมาด ขันหมากดอกไม้จากเกลือ น้ำตาล และข้าวสาร ขันหมากชุดน้ำชาจากผ้าขนหนู และขันหมากพลู เป็นต้น
นางอุบลกล่าวต่อว่าการทำขันหมากอิสลามนั้นค่อนข้างยาก ตนและเพื่อนถือเป็นปราชญ์ชาวบ้านในการทำหัวขันหมากอิสลาม สอนไปหลายแห่งแต่ไม่มีใครสืบทอดงานได้เลย ต้องเป็นคนที่ตั้งใจ ความอดทนสูง มีความคิดสร้างสรรค์และใจรัก แม้แต่ น้องสาวมาฝึกหลายครั้งก็ทำไม่ได้ สำหรับตนและเพื่อนนั้นจะมาช่วยกันทำแบ่งงานกันไป บางคนทำขันหมากพลู ขันหมากขนมหวานและผลไม้ซึ่งเป็นของสดที่ต้องทำก่อนส่งลูกค้า หากลูกค้ามารับเช้าตนก็ต้องทำให้ในคืนนั้น
สำหรับเครื่องใช้ต่างๆ ต้องสั่งล่วงหน้า 9-10 วัน เพราะบางวันฤกษ์ดีแต่งกันหลายคน จึงต้องสั่งกันล่วงหน้าเพื่อเตรียมให้ลูกค้าทัน ส่วนราคาขันหมากนั้นอยู่ที่ตกลงกัน หากเจ้าของงานนำสิ่งของเช่นผ้าขนหนูหรือผ้าละหมาดสตรีมาให้ก็จะคิดขันหมากละ 350 บาทในการทำและตกแต่ง ส่วนขันหมากพลูนั้นอยู่ที่ 400-500 บาท แล้วแต่ขนาด แต่ละชุดราคาอยู่ที่ 2,600-5,400 บาท แล้วแต่จำนวนขัน เฉลี่ยเดือนละ 3-5 ชุด มีรายได้เดือนละ 12,000 บาท ถึงเกือบ 30,000 บาท บางเดือนมีงานแต่งมากก็จะมีเข้ามามาก
“การทำหัวขันหมากแบบอิสลามนั้นมีคนสืบทอดกันน้อยมาก เช่น ในอำเภอละงูมีแค่ 2 ราย จึงมีผู้มาว่าจ้างแบบปากต่อปาก นอกจากลูกค้าในจังหวัดสตูลแล้วก็มีลูกค้าจากจังหวัดตรัง พัทลุง นครศรีธรรมราช บางครั้งมีส่งขึ้นเครื่องบินไปทางภาคอีสานก็มี ภูมิใจที่แม้อายุมากแล้วยังสามารถมีรายได้ และที่ภูมิใจที่สุดคือการอนุรักษ์การทำหัวขันหมากอิสลามนี้ไว้และยังพยายามหาผู้สืบทอดงาน เพราะตนและเพื่อน 3 คนก็อายุมากกว่า 60 ปีกันทุกคน อยากมีผู้สืบทอด และมองว่าอนาคตงานประดิษฐ์แบบนี้ยิ่งหาคนทำยากขึ้น คนที่สืบทอดนำไปสร้างอาชีพได้อย่างสบาย” นางอุบลกล่าวทิ้งท้าย
รัตนชัย จึงชนะ
