ท่องภูชิมครัวกะเหรี่ยง‘เชอยิเก่อ’
อนุรักษ์วิถี-ภูมิปัญญาแก่นมะกรูด
คนหนุ่มสาวชาวแก่นมะกรูดรุ่นใหม่นำโดย “รุ่งฤดี สุทรหลวง” หรือ “อ้อย” ได้รวมพลังผองเพื่อนลุกขึ้นมาหยุดยั้งในสิ่งที่คนโบราณทำนายไว้ว่ามันจะเป็น “หายนะ” สำหรับชุมชนของพวกเขา ด้วยการเปิด “ครัวกะเหรี่ยงเชอยิเก่อ” แห่ง ต.แก่นมะกรูด อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี ดินแดนที่โอบล้อมไปด้วยขุนเขา ถูกขนานนามว่ามีอากาศหนาวที่สุดของภาคกลาง
ที่มาของ “ครัวกะเหรี่ยงเชอยิเก่อ” นั้นเกิดขึ้นจากการที่ “อ้อย” และเพื่อนๆ ตั้งคำถามว่าอาหารต่างๆ ที่พวกเขาเคยกินในวัยเด็กนั้นหายไปไหน? นำมาสู่การสืบค้นและรวบรวมเมนูอาหารต่างๆ และค้นหาผู้ที่ยังทำอาหารเหล่านั้นได้ จากนั้นก็ชักชวนเพื่อนๆ เข้าไปเรียนรู้ขั้นตอนและวิธีการทำอาหารแต่ละชนิด เพื่อให้ทั้งคนรุ่นเก่าและคนรุ่นใหม่ได้กลับมาทานอาหารพื้นบ้านอีกครั้ง
“อ้อย” และเพื่อนๆ ได้ใช้วิกฤตโรคโควิด-19 ระบาด ที่เกิดขึ้นเป็น “โอกาส” ในการพึ่งพาตนเอง เมื่อไม่มีของเข้ามาขายจึงชักชวนชาวบ้านให้เข้ามาร่วมขับเคลื่อนและฟื้นฟูวิถีชีวิตความเป็นกะเหรี่ยงโผล่วให้กลับคืนสู่ชุมชน โดยใช้การเปิดครัวกะเหรี่ยงเชอยิเก่อในช่วงเทศกาลท่องเที่ยวเป็นจุดเริ่มต้นในการทำภาพฝันของพวกเขาให้เป็นจริง
“อาหารพื้นบ้านของเราจะเน้นกินอาหารเป็นยา โดยเมนูที่เราภูมิใจนำเสนอได้แก่ เชอยิเก่อ หรือแกงปลาสับใส่ข้าวคั่ว แกงข้าวเบือใส่หมู แกงข้าวคั่วไก่ ต้มปลาใส่มะตาดและมะกรูด น้ำพริกปู น้ำพริกมะเขือส้ม น้ำพริกปลาดุก แกงหยวกกล้วยใส่ไก่ แกงยอด มะระขี้นกใส่หมู ซึ่งเป็นเมนูอาหารที่เราอยากจะสื่อสารกับคนภายนอกว่าแก่นมะกรูดของเรานั้นมีทรัพยากรธรรมชาติที่ดีมากมาย” น้องอ้อยระบุ
“ครัวกะเหรี่ยงเชอยิเก่อ” เป็นดอกและผลของการทำงานอย่างทุ่มเทเพื่อขับเคลื่อนงานด้านการพัฒนากับเด็กและเยาวชนของ “สิริวรรณ ศรีเพ็ญจันทร์” หรือ “ป้าโก้” หัวแรงหลักสำคัญของ “บ้านไร่อุทัยยิ้ม” หนึ่งในภาคีเครือข่ายขับเคลื่อนพื้นที่เรียนรู้ หรือ เลิร์นนิ่ง สเปซ ของสำนักสนับสนุนสุขภาวะเด็ก เยาวชน และครอบครัว สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ที่นำเอาต้นทุนในด้านต่างๆ ของชาวอำเภอบ้านไร่มาใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างกระบวนการเรียนรู้ให้เกิดขึ้นกับเด็กและเยาวชนในพื้นที่มานานกว่า 15 ปี
เริ่มจากการทำบ้านดินเพื่อเปิดพื้นที่สร้างสรรค์ให้กับเด็กและเยาวชนได้มีพื้นที่ปลอดภัยที่เป็นของตนเองในการทำกิจกรรมต่างๆ จนได้รับการยอมรับจากชุมชน การฟื้นตำนาน “ป่าหมากล้านต้น” จนพัฒนาไปเป็น “ต้นไม้ยักษ์” สถานที่ท่องเที่ยวชื่อดัง ที่บอกเล่าถึงวิถีชีวิตของชุมชนที่ผูกโยงอยู่กับธรรมชาติ พร้อมยังหยิบยกเอาวัฒนธรรมอาหารที่หลากหลายของ 3 เชื้อชาติในพื้นที่ทั้งลาว ขมุ และกะเหรี่ยง มาจัดเป็นกิจกรรม อาหารแห่งชาติพันธุ์ เพื่อบอกเล่าเรื่องราวของชุมชนจนได้รับรางวัลระดับประเทศ
“เชอยิเก่อ” มาจากอาหารโบราณของ ชาวกะเหรี่ยงที่เรียกว่า แกงสับรวมปลากับสมุนไพร จึงเป็นเสมือนการสร้างสิ่งใหม่ๆ ครัวกะเหรี่ยงจึงเป็นพื้นที่เล่าเรื่องของชุมชนโดยคนรุ่นใหม่” ป้าโก้ระบุ
ปิดท้ายที่ “ใกล้รุ่ง บุญเกิด” หรือ “เฉาก๊วย” แกนนำเยาวชนกลุ่มชาติพันธุ์ กล่าวเชิญชวนว่า “เมื่อมาเที่ยวแก่นมะกรูดอย่าลืมแวะมาที่ครัวกะเหรี่ยงของเรา ทุกๆ วันเสาร์จะมีอาหารพื้นบ้านที่แตกต่างกันตามฤดูกาลให้ได้ชิม มีสินค้าและผลิตภัณฑ์จากชุมชนต่างๆ และมีกิจกรรมดีๆ อีกมากมาย”
