หลายปีมานี้เกษตรกรทั่วประเทศจำนวนไม่น้อยได้รับงบสนับสนุนจากภาครัฐ ในการทำโครงการ ‘โคก หนอง นา โมเดล’ หน่วยงานหนึ่งที่มีส่วนขับเคลื่อนในพื้นที่ก็คือ สำนักงาน ส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) ซึ่งกศน.ในแต่ละจังหวัดต่างส่งเสริมลูกศิษย์ให้เดินหน้าสู่โครงการนี้อย่างเป็นรูปธรรม หลายรายเปิดเป็นศูนย์เรียนรู้ เพื่อให้ผู้สนใจได้เข้ามาศึกษาเรียนวิถีเกษตรตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวง รัชกาลที่ 9
สำหรับกศน.เชียงราย ภายใต้การนำของ ‘ผอ.สุรพล วงศ์หวัน’ ได้ดำเนินการเรื่องนี้อย่างจริงจัง และเน้นการศึกษาตลอดชีวิต ทั้งเรื่องการเรียนและการงานอาชีพ ด้วยเหตุนี้เองจึงได้รับการคัดเลือกและยกย่องบุคคลดีเด่นผู้ทำคุณประโยชน์ด้านการศึกษา ประจำปี 2564 ของมูลนิธิสมาน-คุณหญิงเบญจา แสงมลิ สาขาผู้บริหารการศึกษา และได้เข้ารับพระราชทานเข็มเชิดชูเกียรติ จากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่วังสระปทุม
ผอ.สุรพลเล่าว่า ได้จัดกระบวนการเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ ‘โคก หนอง นา โมเดล’ โดยให้สถานศึกษาในสังกัดกศน.อำเภอทั้ง 18 แห่ง จัดและส่งเสริมการเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ ให้กับผู้เรียน/ผู้รับบริการ ทั้งการศึกษา ขั้นพื้นฐานระดับประถมศึกษา-ม.ปลาย ผ่านการเรียนรู้ตามรายวิชา กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน การฝึกอบรมเรียนรู้และศึกษาดูงานเรื่องเศรษฐกิจพอเพียง การฝึกอบรมการศึกษาต่อเนื่องผ่านหลักสูตรการฝึกอบรมประชาชน
หลักสูตรวิชาชีพระยะสั้น/กลุ่มสนใจและการเรียนรู้ศึกษาตามอัธยาศัย ในแหล่งเรียนรู้ที่ให้บริการ โดยขับเคลื่อนผ่านกศน.ตำบล หรือศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยตำบล 124 ตำบล/ศูนย์การเรียนชุมชน ห้องสมุดประชาชนและแหล่งเรียนรู้ต่างๆ ที่จัดเป็นศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง:เกษตรทฤษฎีใหม่ทุกตำบล
ผลการดำเนินงานที่ผ่านมา มีผู้เรียนที่ประสบผลสำเร็จในเรื่องดังกล่าวหลายคน อาทิ ‘คุณธนพลชัย ไชยลังการ’ นักศึกษาเทียบระดับ ม.ปลาย อยู่บ้านผาแล ต.ปอ อ.เวียงแก่น ได้นำความรู้ที่ได้รับไปบริหารจัดการพื้นที่ของตัวเองชื่อ ‘สวนมหาสมบัติ’ มีการขุดสระน้ำ มีการขุดคลองไส้ไก่รอบสวน เลี้ยงปลา ปลูกผักตามร่องคลอง ปลูกกล้วย ส้มโอ มะพร้าวน้ำหอม ทุเรียนพันธุ์หมอนทอง ลำไย โกโก้ ฯลฯ และพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ เป็นการทำเกษตรอินทรีย์แบบผสมผสานประยุกต์สู่โคก หนอง นา โมเดล และสวนยังได้รับหนังสือรับรองจากสมาพันธ์เกษตรยั่งยืน SDGs PGs ทั้งเป็นเครือข่ายมหาวิชชาลัยพุทธเศรษฐศาสตร์ไร่เชิญตะวัน เครือข่ายกศน.อำเภอเวียงแก่น ในการเป็นวิทยากรให้ความรู้และใช้พื้นที่เป็นแหล่งเรียนรู้
‘คุณชายสน แสนใจ’ นักเรียนกศน.อีกคน ก็ได้นำความรู้มาพัฒนาที่ดินทำกินในต.ปอ อ.เวียงแก่น จนประสบผลสำเร็จและพัฒนา เป็นศูนย์เรียนรู้ ‘สวนพอเพียง ร.๙ ชายสน’ รวมถึงเป็นวิทยากรอบรมให้ความรู้ประชาชน ในเรื่องการทำเกษตรผสมผสาน โดยใช้หลักเกษตรทฤษฎีใหม่ประยุกต์สู่ โคก หนอง นา โมเดล มีกิจกรรมทางด้านการเกษตร โดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นฐานสร้างกิจกรรม สุขภาพดีด้วยการทำเกษตรอินทรีย์อย่างยั่งยืน เป็นต้นแบบการทำการเกษตรผสมผสานในครัวเรือนสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน และยังจัดพื้นที่สวนเป็นแหล่งเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงให้กับผู้ที่สนใจด้วย
‘คุณสมเพชร ทะชัย’ นักศึกษาม.ปลาย ได้เรียนรู้และเข้าร่วมกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ด้านเศรษฐกิจพอเพียงแล้วนำความรู้ไปพัฒนาตนเองพัฒนาชุมชน จนเป็นผู้นำด้านเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชน ก่อนหน้านี้ได้รับการ คัดเลือกให้เป็นนักศึกษาแกนนำ ในฐานการเรียนรู้การทำนาข้าวพอเพียง ศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ด้านการศึกษา ของกศน.เชียงของ ซึ่งเป็นผู้ที่มีความรู้ความเข้าใจและปฏิบัติตนเองตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง จนสามารถเป็นแกนนำถ่ายทอดให้กับเพื่อนๆ และมีการพัฒนาพื้นที่ของตัวเองในต.ครึ่ง อ.เชียงของ ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ ‘โคก หนอง นา โมเดล’
รวมทั้งมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่ภายนอกสถานศึกษา นอกจากนี้ยังเป็นผู้ที่เผยแพร่องค์ ความรู้ที่ได้รับไปสู่ชุมชน โดยทำให้ดูเป็นตัวอย่างก่อน ทำให้ชาวบ้านเกิดการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันคุณสมเพชรได้รับยกย่องเป็นปราชญ์ชาวบ้านและเป็นภูมิปัญญาท้องที่ของกศน. อ.เชียงของ
ส่วน ‘คุณหลั่น คำว่อง’ นักศึกษากศน. ระดับม.ปลาย อยู่ที่ต.ป่างิ้ว อ.เวียงป่าเป้า ชื่อ ‘สวนยายหลั่น’ ทำปุ๋ยจากไส้เดือนดิน นำมา ทดลองเลี้ยงที่สวนตัวเองจนประสบผลสำเร็จ และได้เรียนรู้เพิ่มเติมในการเลี้ยงปลาใน บ่อดิน การเลี้ยงเป็ด การปลูกผักปลอดสารพิษ และการปลูกกาแฟ
จากจุดเริ่มต้นเลี้ยงไส้เดือนดินแค่ 2 กะละมัง เพิ่มขึ้นเป็น 30 กะละมัง และนำมาบรรจุถุงจำหน่าย ต่อมากศน.อำเภอเวียงป่าเป้า เข้ามาพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้การทำปุ๋ยจากไส้เดือนดิน และส่งเสริม สนับสนุนให้มีฐานการเรียนรู้อื่นๆ เพิ่มเติม ทุกวันนี้ ‘สวนยายหลั่น’ เป็นอีกหนึ่งแหล่งเรียนรู้ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง
ตัวอย่างของผู้ประสบความสำเร็จในการทำโคก หนอง นา อีกคน คือ ‘คุณพงษ์ศักดิ์ ทูลอินทร์’ อยู่บ้านแม่สาด หมู่ 4 ต.แม่กรณ์ อ.เมืองเชียงราย ซึ่งเน้นการทำเกษตรอินทรีย์ และทำไร่นาสวนผสม ปลูกทุกอย่างที่กิน กินทุกอย่างที่ปลูก เผื่อแผ่ให้กับเพื่อนบ้าน หากเหลือจึงขายเป็นรายได้เสริม ซึ่งได้นำผลผลิตไปขายที่วิทยาลัยเทคนิคเชียงรายทุกๆ วันจันทร์ พุธ ศุกร์ และโรงพยาบาลเชียงรายประชานุเคราะห์ ปัจจุบันสวนนี้เปิดเป็นแหล่งศึกษาดูงานให้ผู้คนได้มาเรียนรู้
ทั้งหมดนี้คงทำให้ได้เห็นกันแล้วว่าการ ทำเกษตรในรูปแบบ ‘โคก หนอง นา’ เป็นการพึ่งพาตัวเองและนำไปสู่การเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรได้ในหลากหลายมิติ ขณะเดียวกันการเปิดเป็นศูนย์เรียนรู้ นอกจากจะทำให้ผู้คนได้มาศึกษาหาความรู้แล้ว ยังเป็นอีกช่องทางหนึ่งในการทำตลาดได้ด้วย
ภาวิณีย์ เจริญยิ่ง
