พอดี
ธรรมะวันหยุด
คนทุกคนล้วนมีปัญหาด้วยกันทั้งนั้น อาจต่างกัน เหมือนกัน หรือเชื่อมโยงเป็นปัญหาเดียวกัน ก็เป็นสิ่งที่ต้องเผชิญ และต้องหาวิธีแก้ไข ไม่ว่าเรื่องการงาน การครองชีวิต
หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาได้แนะนำวิธีมีชีวิตอยู่อย่างเรียบง่าย ควบคุมตัวเองไม่ให้เป็นทาสความอยากจนเกินไป นั่นก็คือ ความพอดี เพราะคนในทุกวันนี้มีชีวิตที่วุ่นวาย ดิ้นรนเพื่อแสวงหาปัจจัยมา สนองความอยากทางใจ ไม่มีขอบเขต สิ้นสุด ขาดความพอดีในชีวิต
คนเช่นนี้ เมื่อพบอะไรก็ไขว่คว้าเรื่อยไป โดยนึกว่าเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับชีวิต ซึ่งจะขาดเสียไม่ได้ เหมือนคนลอยคออยู่กลางทะเลมองไม่เห็นฝั่ง มือก็ไขว่คว้าหาที่ยึดพยุงตัว พบสิ่งใดเข้าก็คว้าไว้ก่อน แม้สิ่งนั้นจะเป็นเพียงสวะลอยน้ำก็ตาม
นอกจากนี้แล้ว ยังขาดการควบคุมใจตนเอง จึงก่อเวรให้แก่ตนและคนอื่น ก่อปัญหาต่างๆ ขึ้นในสังคม ทำให้เกิดความเดือดร้อนวุ่นวายไม่สิ้นสุด เมื่อเป็นเช่นนี้ เขาเหล่านั้นจึงมีชีวิตไม่สงบสุข มีชีวิตมีขึ้นมีลง ประสบสุขบ้าง ทุกข์บ้างตลอดเวลา
เพราะเหตุนี้ การดำเนินชีวิตตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาซึ่งได้แนะวิธีเป็นอยู่อย่างเรียบง่าย จึงน่าจะเหมาะกับคนในสังคมปัจจุบัน
ในการแสวงหาปัจจัย 4 และสิ่งอำนวยความสุขอื่นๆ ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับชีวิตนั้น จำเป็นต้องใช้กำลัง ใช้ความรู้ความสามารถที่มีอยู่เพื่อให้ได้สิ่งเหล่านั้นมา
ผู้ที่มีกำลังหรือมีความรู้ความสามารถน้อย ย่อมหาได้น้อย แต่ความต้องการในปัจจัยและสิ่งอำนวยความสุขอื่นๆ ของคนเรามีปริมาณเท่ากัน เมื่อสิ่งเหล่านั้นมีจำกัด ถึงแม้เรา จะพัฒนาอย่างไร ผลผลิตก็ยังมีจำกัดอยู่ดี จึงเกิดปัญหาว่า เมื่อฝ่ายหนึ่งสามารถหาได้มาก เก็บไว้ได้มาก อีกฝ่ายหนึ่งหาได้น้อย หรือไม่สามารถหาได้เลย ความขาดแคลน ของฝ่ายหลังนี้จึงเกิดขึ้น
เมื่อเกิดความขาดแคลนและมีความต้องการปัจจัยที่จำเป็นขึ้นมา ก็จะต้องดิ้นรนแสวงหาเพิ่ม ครั้นหาได้ไม่พอเท่าที่ต้องการ จึงหันมาแสวงหาในทางที่ได้ง่ายๆ ซึ่งไม่ต้องใช้ความรู้ความสามารถมากมาย อาศัยเพียงความกล้าและโอกาสอำนวยเท่านั้น นั่นก็คือ การจี้ ปล้น ลักขโมย ซึ่งวิธีการเหล่านี้เป็นการแสวงหาที่ผิด
ส่วนผู้ที่มีความสามารถ แม้จะได้ปัจจัยมามาก พอที่จะเลี้ยงตัวแล้วก็ตาม ก็ยังใช้ความสามารถนั้นแสวงหาอยู่ร่ำไป หาได้แล้วก็นำมาเก็บไว้ หรือใช้อย่างสุรุ่ยสุร่ายจนเกินจำเป็น ไม่รู้จักคำว่า พอ หรือ หยุด ทำให้อยากได้อยู่เรื่อยไปจนไม่สามารถจะควบคุมใจไว้ได้ ยิ่งหามาได้มากเท่าไร ก็ยิ่งอยากได้เพิ่มขึ้นเป็นทวีคูณ การแสวงหาก็มีวิธีพิสดารมากขึ้น ถ้าควบคุมไว้ไม่ได้ ก็อาจแสวงหาในทางทุจริต ฉ้อโกง ซึ่งเท่ากับว่าตกเป็นทาสของความอยากตลอดเวลา
ความพอดี คือ รู้จักยับยั้งความอยาก ของตน ในขอบเขตที่เหมาะสมแก่ฐานะ ของตน รู้จักควบคุมความอยากให้พอดี ไม่เกินขอบเขต
ในกรณีที่ขาดแคลนก็แสวงหาปัจจัยมาบำรุงตัวเองและครอบครัว ให้พออยู่ได้อย่างเป็นสุขก็เพียงพอแล้ว เมื่อหามาได้มากพอแล้วก็ยับยั้งความต้องการลง ไม่ดิ้นรนให้มากไปกว่านี้อีก เพราะเกินขอบเขตความต้องการของชีวิตไป ครั้นยับยั้งได้แล้วชีวิตก็เริ่มจะสงบสุข มีเวลาเป็นของตัวเอง คิดถึงตัวเองได้บ้าง
ต่อจากนั้นก็จะคิดถึงคนอื่นและคิดถึงสังคมต่อไป
พระศรีศาสนโมลี
(สุทธิวัฒน์ ภูริญาโณ ป.ธ.9)
วัดเทวราชกุญชรวรวิหาร
www.watdevaraj.org
