‘ทุเรียนร้อยสายพันธุ์ ประตูจันท์พันธุ์ใหม่ ภูมิใจให้ลิ้มลอง หมอนทอง จันทบุรี พวงมณี รสเลิศล้ำ’ เป็นคำขวัญที่ บ่งบอกจุดเด่นของสวนประตูจันท์ ที่มี ‘คุณมนตรี ตั้งไมตรีจิต’ อายุ 55 ปี ศิษย์เก่ามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เป็นเจ้าของ ในเนื้อที่ 100 ไร่ ไม่รวมแปลงอื่นๆ ใน จ.จันทบุรี อยู่ อ.นายายอาม โดยเริ่มปลูกทุเรียนจริงจังเมื่อ 12 ปีที่แล้ว และนอกจากทำสวนทุเรียนแล้ว เขายังมีร้านขายปุ๋ย-ยา รวมทั้งมีโรงงานปุ๋ยด้วย
วันนี้นักท่องเที่ยวและเกษตรกรจำนวนไม่น้อยพากันไปเยี่ยมชม ทั้งไปซื้อทุเรียนและต้นพันธุ์ เนื่องจากเป็นสวนทุเรียนที่โดดเด่นแตกต่างจากสวนอื่น เพราะเน้นการทำทุเรียน ‘DAP’ ซึ่งเจ้าตัวบอกที่มาที่ไปของการทำสวนทุเรียน เนื่องจากชอบกินผลไม้ชนิดนี้มาตั้งแต่เด็ก และตั้งใจว่าต้องทำสวนทุเรียน จึงเลือกเรียนคณะเกษตร
หลายคนอาจไม่เคยได้ยินทุเรียน ‘DAP’ มาก่อนคุณมนตรีแจงว่า ตัว D มาจากคำว่า ‘Development’ เป็นการพัฒนาทุเรียน A ‘Assisted’ หรือ ‘Assisting’ คือการช่วยทุเรียน และ P ‘Pollination’ การช่วยผสมเกสร ไม่ได้ปล่อยให้ผสมเอง โดยธรรมชาติ ขณะที่ทุเรียนทั่วไปโดยธรรมชาติจะผสมเองในดอกเดียวกัน เป็นพี่น้องกันหมดเลย การผสมจึงไม่เกิดความแข็งแรง แต่การนำเกสรจากสายพันธุ์อื่นมาผสม จะได้ทุเรียนที่แข็งแรง ในดอกนั้น การหลุดร่วงจะน้อยลง
ลักษณะผลเปลี่ยนไปบ้างเล็กน้อย แต่จะเปลี่ยนไปเมื่อนำทุเรียนไปเพาะ กลายเป็นสายพันธุ์ใหม่ทันที มีความผิดแปลกจากพ่อแม่ ไม่เหมือนกับสายพันธุ์โบราณที่นำเม็ดไปโยนแล้วงอกขึ้นมา ซึ่งมีโอกาสที่เมล็ดนั้นจะผสมตัวเองมากกว่าจะไปผสมกับสายพันธุ์อื่น เหมือนกับตระกูลกบ เมื่อนำกบพันธุ์นี้มาผสมก็กลายเป็นสายพันธุ์ใหม่คือกบไปเรื่อยๆ แต่ที่สวนพอผสมข้ามปั๊บ จะไม่เหมือนพ่อแม่แล้วจะกลายเป็นทุเรียนพันธุ์ใหม่จริงๆ ซึ่งแม้ว่าจะทำทุเรียน ‘DAP’ มาสักพักแล้ว แต่ยังไม่ได้สายพันธุ์ที่นิ่ง ต้องใช้เวลา ผสมกลับไปกลับมาอยู่เรื่อยๆ
“เป้าหมายของสวนคือ การพัฒนาทุเรียนสายพันธุ์ใหม่ ที่รอความอร่อย หรือไม่อร่อยก็ไม่ทราบ ถ้าไม่อร่อยคงโค่นทิ้ง เน้นเหลือพันธุ์อร่อยไว้ เพราะปลูกทุเรียนด้วยเม็ด ซึ่งกลายพันธุ์แน่นอน ส่วนจะกลายพันธุ์ดีหรือไม่ดีต้องมาว่ากันต่อ พร้อมกันนั้นก็ได้ใช้นวัตกรรมชักนำรากลอยของ รศ.ดร.วรภัทร ที่เน้นการทำให้รากทุเรียนแข็งแรง ส่งผลให้ติดลูกที่มีคุณภาพ”
พูดถึงการทำทุเรียน ‘DAP’ คุณมนตรีอธิบายว่า ชาวบ้านเรียกวิธีการนี้ว่าการผ่าดอก แต่คิดแค่ทำให้ติดผลเฉยๆ ส่วนใหญ่ทำพันธุ์ชะนี เนื่องจากเป็นพันธุ์ที่ติดยาก พอผ่าดอกมีอัตราติดผล 80-100% ชาวบ้านจึงนิยมผ่าดอก มีการนำเกสรพ่อหมอนทองมาป้ายชะนี เพื่อให้ชะนีติดง่าย มีอาชีพรับจ้างผ่าดอก หลายปีก่อนคิดค่าผ่าดอก ดอกละ 6 สลึง
ในการเรียกทุเรียน ‘DAP’ หรือทุเรียนคู่ผสมนั้น คุณมนตรีระบุว่า รศ.ดร.วรภัทร วชิรยากรณ์ อาจารย์ประจำ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ หัวหน้าโครงการวิจัยเรื่อง “การพัฒนาเกษตรกรไทยสู่ Smart Farmer (กรณีศึกษาการพัฒนาเกษตรกรผู้ปลูกทุเรียนเพื่อการส่งออก)” ที่ได้รับทุนวิจัยสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) แนะนำให้เรียกว่า 5 in 1 คือ 5 ใน 1 ต้องเรียกทุเรียน 5 in 1 ดีที่สุดเพราะเป็น 1 แม่กับอีก 5 พ่อ จะเรียกทุเรียน 5 สายพันธุ์ก็ไม่ถูกเช่นกัน
สำหรับเทคนิคการผ่าดอก คุณมนตรีเล่าว่า ช่วงเวลาที่ดอกทุเรียนบานมีละอองเกสรตัวเมีย 1 ก้าน กับเกสรตัวผู้ประมาณหลายร้อย สิ่งที่ต้องทำคือ ตัดเกสรตัวผู้ทิ้งทั้งหมดในเวลาตอนกลางวัน ให้เหลือแต่เกสรตัวเมีย เพราะถ้าไม่ตัดทิ้งจะผสมกันเอง พอตัดแล้วหาอะไรมาห่อกันไว้ ไม่ให้เกสรหรือแมลงมาผสม พอตอนกลางคืนดอกเกสรตัวผู้เริ่มทำงานก็ตัดเกสรตัวผู้จากต้นอื่นที่ต้องการมาป้าย แต่ต้องเลือกช่วงเวลา เนื่องจากเกสรตัวผู้เริ่มทำงานช่วงเย็น
ทั้งนี้จากการทำมา 2 ปี สามารถเช็กได้ว่าแม่แต่ละแม่จะเลือกพ่อ อย่างปีนี้มาลองทำกับ รศ.ดร.วรภัทร พบว่าทุเรียนบางพันธุ์ อย่างกบหน้าศาลรับทุกพ่อเลย ขณะที่ทุเรียนบางสายพันธุ์ต้องพ่อพันธุ์นี้ถึงจะเก่ง ยกตัวอย่างคู่ผสมคู่หนึ่งที่แปลกมาก อย่างกบพิกุลกับชะนี 2 สายพันธุ์นี้ติดผลค่อนข้างยาก เกสรไม่สมบูรณ์ แต่ถ้านำคู่นี้มาผสมกันจะติดกันดี ทุเรียนออกมาอร่อย สีก็สวย เพราะสีดีทั้งคู่ แตกต่างจากทุเรียนชะนีนำทุเรียนหมอนทองมาป้าย ทำให้สีชะนีจืดไป เพราะหมอนทองสีอ่อน สีพ่อมาข่มสีแม่ ทำให้สีแม่อ่อนไปด้วย
ฉะนั้นชาวสวนมักนำพวงมณีไปป้ายหมอนทอง เพื่อให้สี เข้มขึ้น อันนี้คือหลักการพัฒนาเกสร ซึ่งศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรีทำวิจัยเรื่องนี้มาสิบปีแล้ว จึงเป็นที่มาของทุเรียนจันทบุรี 1-10 จันทบุรี 1 คือทุเรียนชะนีที่ผสมกับพ่อหมอนทอง จันทบุรี 2 เป็นชะนีผสมด้วยพวงมณี จันทบุรี 3 ก้านยาวผสมด้วยชะนี จันทบุรี 4 ก้านยาวผสมด้วยหมอนทอง ถึงจันทบุรี 10 พันธุ์สุดท้ายที่เป็นพันธุ์ที่นิยมคือ พันธุ์ชะนีผสมนกหยิบ
เรื่องการดูแลคุณภาพทุเรียนนั้น คุณมนตรีให้ข้อมูลว่า การจัดการการให้น้ำเป็นปัจจัยสำคัญ ใช้ปุ๋ยเคมีแล้วอร่อยและดี แต่ต้องใส่ให้ถูกช่วง ใส่ในปริมาณมากพอที่จะทำให้อร่อย ทุกวันนี้ทางดินใช้ปุ๋ยอินทรีย์เป็นหลัก แต่ทางใบใช้ทั้งอินทรีย์-เคมี ระบบน้ำใช้สปริงเกลอร์ที่ใช้น้ำจากสระในสวน ตอนนี้ที่ห่วงคือเรื่องช้าง พยายามกันไม่ให้เข้ามา จึงโค่นกล้วยทิ้งหมด ไม่ให้มีสิ่งล่อตาล่อใจให้เข้ามา สวนอื่นโดนหมดแล้ว ส่วนใหญ่สวนที่โดนช้างลง เพราะมีผลไม้หลากหลายที่ช้างชอบ อย่างพวกลองกองและกล้วย
เจ้าของสวนประตูจันท์บอกถึงผลผลิตปีนี้ว่ามากกว่าปีที่แล้วเล็กน้อย ปีที่แล้วผลผลิตเกิน 5,000-6,000 ลูก ประมาณ 20 กว่าตัน โดยเน้นขายออนไลน์เป็นหลัก ชื่อเพจสวนประตูจันท์ โทร. 09-8994-4251 เน้นทุเรียนคุณภาพรสชาติอร่อย อย่างหมอนทองตัดตั้งแต่ 120 วัน ลากไปจนถึง 130-140 วัน รุ่นสุดท้ายหมดประมาณปลายเดือนมิ.ย.
นับเป็นเกษตรกรตัวอย่างที่ใช้ภูมิปัญญาชาวบ้านและเทคโนโลยีมาผสมผสาน ทำให้ได้ทุเรียนคุณภาพ ที่มีรสชาติอร่อย และได้สายพันธุ์ใหม่ๆ ด้วย
