บุ๊กสโตร์ - เรื่องแต่งที่อาจจริงยิ่งกว่าจริง‘กิช็อต’ผลงาน‘ซัลมาน รัชดี’

“กิช็อต” ชายชรานักขาย นักรัก และนักฝันเชื้อสายอินเดีย ออกเดินทางทั่วสหรัฐอเมริกา พร้อมลูกชายนามซานโชที่ปรากฏตัวราวปาฏิหาริย์ ภารกิจในครั้งนี้คือการพิชิตใจซัลมา อาร์ ดาราสาวที่ชายชราตกหลุมรักผ่านหน้าจอโทรทัศน์ หมุดหมายยิ่งใหญ่แลกมาด้วยการฝ่าฟันหุบเขาแห่งอุปสรรคทั้งเจ็ด ท่ามกลางเสียงซ่าและภาพบิดเบี้ยวของสังคมอเมริกันสมัยใหม่ที่ซึ่งความหวังปะปนกับความสิ้นหวัง

ในยุคสมัยที่ทุกสิ่งเป็นไปได้ ความบ้าจึงบังเกิดอย่างตลกร้าย ความฝันอาจกลายเป็นจริง ความจริงอาจราวกับฝัน ความไม่ปกติอาจเป็นความปกติ และเรื่องแต่งในหนังสือเล่มนี้อาจจริงเสียยิ่งกว่าจริง

ผลงานอีกเล่มของรัชดีที่ได้รับเสียงตอบรับจากนักอ่านและ สื่อต่างๆ อย่างล้นหลาม

ห้ามพลาดที่จะร่วมเดินทางไปพร้อมกันกับเขา “ซัลมาน รัชดี” นักเขียนระดับโลกที่มีผลงานมาแล้วจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปี 1981 กับหนังสือเล่มสร้างชื่อให้กับเขาอย่าง “Midnight’s Children” ที่ใช้เวลาเขียนถึง 5 ปีก็ได้เดินทางสู่สายตานักอ่าน

ผลงานชิ้นนี้ได้รับรางวัลชนะเลิศ “Booker Prize” และ “Booker of Bookers” รวมถึงได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางจากนักอ่านวรรณกรรม จนทำยอดขายได้อย่างถล่มทลาย

นอกจากนี้ยังมีผลงานต่อเนื่องอีกมากมาย เช่น “Shame” (1983, 1987) หนังสือที่บอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับปากีสถานอย่างไม่ปกปิด “The Jaguar Smile” (1987) เล่าถึงการเดินทางในนิการากัว

รวมถึง “The Satanic Verses (1988)” ผลงานซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่นำไปสู่เหตุการณ์อันตรายต่อชีวิตที่เขาต้องเผชิญตลอดมา เนื่องด้วยวรรณกรรมเล่มนี้จุดชนวนให้เกิดการวิพากษ์ในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับศาสนาอย่างเข้มข้น

ที่ผ่านมา “สำนักพิมพ์มติชน” ได้มีโอกาสดำเนินการแปลและจัดพิมพ์ผลงานน้ำดีของซัลมาน รัชดี ทั้งหมด 4 ผลงาน รวมเล่มล่าสุดอย่าง Quichotte ที่พร้อมเดินทางออกไปสู่สายตา ผู้อ่านแล้ว

Quichotte ชื่อนี้มาจากไหน?

หลายคนตั้งคำถามกับชื่อหนังสือ Quichotte (กิช็อต) ของซัลมาน รัชดี บางคนคลับคล้ายว่ารูปแบบการเขียนและการออกเสียงเหมือนกับวรรณกรรมขึ้นหิ้งระดับโลกอย่าง “ดอน กิโฆเต้” และหลายคนอาจกำลังคิดว่ามันแลดูพ้องกับคำภาษาอังกฤษบางคำ

ไม่ว่าจะอย่างไร วันนี้สำนักพิมพ์มติชนชวนมามองเข้าไปในชื่อนวนิยายเล่มนี้และเข้าไปสำรวจว่าภายใต้ชื่อนวนิยายอันน่าฉงนนี้กำลังซ่อนและซ้อนเรื่องราวใดเอาไว้บ้าง

Quichotte คล้ายกับชื่อ Quixote (กิโฆเต้)

“ความตายของดอน กิโฆเต้ราวกับเป็นจุดสูญสิ้นของความเขลาอันงดงาม ความยิ่งใหญ่อันใสซื่อในตัวเราทุกคน ความเขลาความใสซื่อนี้ไม่มีที่ยืนบนโลก แต่อาจเรียกได้ว่าเป็นความเป็นมนุษย์ ชายซึ่งเป็นคนชายขอบ มีแต่คนหัวร่อว่าเป็นคนเพ้อเจ้อและฟุ้งซ่านอย่างที่สุด เมื่อถึงตอนจบ เขากลับเป็นคนที่เราห่วงหาอาลัยมากที่สุด จำเรื่องนี้ไว้นะ จงให้ความสำคัญกว่าเรื่องอื่น”

บางส่วนจากนวนิยายเรื่อง Quichotte (กิช็อต) ของซัลมาน รัชดี ที่ได้กล่าวถึงวรรณกรรมระดับโลกอย่างดอน กิโฆเต้ (Don Quixote) และอีกหลายฉากตอนที่รัชดีพยายามเล่นล้อกับวรรณกรรมเรื่องนี้ ทั้งเรื่องราวของตัวละคร การสร้างตัวละคร การตั้งชื่อตัวละคร การเลือก ใช้คำ การเสียดสีตั้งคำถาม

ในทางหนึ่งจึงอาจกล่าวได้ว่าว่ารัชดีตั้งใจที่จะเขียนงานพูดคุยและเชื่อมโยงเรื่องเล่าของเขากับเรื่องเล่าของดอน กิโฆเต้ (Don Quixote) กล่าวคือ ในศตวรรษที่ 17 มิเกล เด เซร์บันเตส ประพันธ์ดอน กิโฆเต้ แห่งลามันช่า ขุนนางต่ำศักดิ์นักฝัน (El ingenioso hidalgo don Quixote de la Mancha) เล่าเรื่องราวของขุนนางต่ำศักดิ์ชายชราผู้คลั่งไคล้นิยายอัศวินจนเชื่อว่าตนเป็นอัศวิน จึงตั้งสมญานามของตนว่า “ดอน กิโฆเต้ แห่งลามันช่า” จากนั้นควบม้าออกเดินทางทำภารกิจพิชิตใจหญิงสาวผู้มีขนหน้าอกนามดุลสิเนอา พร้อมกับซานโช ปันช่า อัศวินคู่หูผู้ยอมออกเดินทางฝ่าฟันอุปสรรคเพราะนึกไปว่าสุดท้ายตนจะได้ครอบครองที่ดินทั้งหมดของดอน กิโฆเต้

ขณะที่ศตวรรษที่ 21 เช่นนี้ รัชดีก็เลือกที่จะร้อยเรียงเรื่องราวของชายชราเชื้อสายอินเดียผู้เข้ามาตั้งรกรากในสหรัฐอเมริกา โดยตั้งสมญานามของตนว่า “กิช็อต” แล้วออกเดินทาง (ด้วยรถเชฟโรเลตครูซคู่ใจ) ไปยังเมืองต่างๆ ทั่วสหรัฐอเมริกาเพื่อให้ได้พบและพิชิตใจหญิงยอดรักนามซัลมา อาร์ ที่ชายชราตกหลุมรักผ่านหน้าจอโทรทัศน์ พร้อมกับลูกชายคู่หูที่ปรากฏตัวราวปาฏิหาริย์นามซานโช ซึ่งแน่นอนว่าผู้อ่านจะเห็นความ “โคตร” บ้าในคนละศตวรรษจากนวนิยายทั้งสองเรื่องนี้ จนอาจกล่าวได้ว่า หากดอน กิโฆเต้ คือตัวแทนคนบ้าของศตวรรษที่ 17 กิช็อตก็คือตัวแทนของคนบ้าของศตวรรษที่ 21 หากเซร์บันเตสเสียดสียุคสมัยของเขาไว้อย่างแยบคาย รัชดีก็ได้ทำสิ่งเดียวกัน นั่นคือยั่วล้อยุคสมัยปัจจุบันอย่างโคตรบ้าและแสบสันต์นั่นเอง

Quichotte พ้องกับคำว่า Key-Shot (คีย์ช็อต)

ชื่อของ “กิช็อต” ผู้เพ้อฝันถึงการเดินทางพิชิตใจยอดหญิงงามในจินตนาการนี้ยังออกเสียงสอดคล้องกับคำว่า “คีย์ช็อต” (Key Shot) ซึ่งเป็นวิธีในการเสพผงยาโดยใช้กุญแจเป็นอุปกรณ์ตวงวัด ซึ่งยอดหญิงงามที่กิช็อตตามหานั้นก็ยังหลงใหลดินแดนฝัน เธอก้าวข้ามผ่านพรมแดนไปเยือนได้ด้วยยา ซึ่งคือยาแก้ปวด (โอปิออยด์) ที่เธอใช้เสพเพื่อความสุขสำราญ ในทางหนึ่งมันสะท้อนถึงการหลีกเร้นออกจากความเจ็บปวดในโลกความจริงของมนุษย์และในทางหนึ่งคำว่ากิช็อตที่พ้องอยู่กับคีย์ช็อตนี้ก็เป็นการเสียดสีประเด็นการแพร่ระบาดของโอปิออยด์ในปัจจุบันที่ถูกนำไปใช้ในทางที่ผิดอีกด้วย ผู้แปลได้เขียนไว้ในคำนำผู้แปลอย่างน่าสนใจว่า

“บางครั้งเราใช้ความฝันเป็นเครื่องมือหลีกหนีความธรรมดาสามัญและความเจ็บปวดในโลกความจริง ในอีกมุมหนึ่งเรื่องเล่าของ ซัลมาน รัชดี ซึ่งท่านถืออยู่ในมือนี้เชิญชวนให้ตั้งคำถามลึกซึ้งถึงความจริง หรือแม้กระทั่งภาวะการดำรงอยู่ของตัวเราเอง ความจริงที่เราสัมผัสได้อาจเป็นความฝันหรือเรื่องแต่ง เราอาจเป็นเพียงตัวละครเล็กๆ ในเรื่องราวที่ใครบางคนเขียนขึ้น อาจมีความจริงอีกชุดหนึ่งในโลกขนานอีกใบหนึ่งที่ไม่มีผู้ใดรับรู้…ฝีปากกาของรัชดีเสียดสีสัจจะในยุคปัจจุบันอย่างคมคายผ่านความมหัศจรรย์ในนิยาย ทั้งประเด็นการแพร่ระบาดของโอปิออยด์ซึ่งถูกนำมาใช้ในทางที่ผิด ความรักภายในครอบครัว เชื้อชาติศาสนา การเขียนวรรณกรรม ตลอดจนวัฒนธรรมร่วมสมัย”

Quichotte เชื่อมโยงกับคำวิเศษณ์ quixotic ควิก-ซอ-ติก

คำว่า Quichotte ยังเชื่อมโยงกับคำวิเศษณ์อย่าง quixotic ซึ่งมีความหมายว่า exceedingly idealistic; unrealistic and impractical (อุดมคติ เพ้อฝัน เป็นไปไม่ได้) ซึ่งเป็นความหมายที่เล่นล้ออยู่กับกลวิธีการดำเนินเรื่อง การสร้างตัวละคร ไปจนถึงแนวคิดที่ชวนถกถามถึงมายาของยุคสมัย เย้ยหยันต่อเส้นแบ่งของความจริง-ความไม่จริง ชวนเพ้อไปกับความฝันที่อาจกลายเป็นจริง ละเมอไปกับความจริงที่ราวกับฝัน และหัวเราะให้ความ ไม่ปกติทั้งหลายที่ผันกลายเป็นความปกติ ในแต่ละช่วงตอนและระหว่างบรรทัดของนวนิยายเล่มนี้จะพาเรากึ่งหลับกึ่งตื่นเพ้อพกและถกถามไปตามๆ กัน

“โลกนี้ไม่มีเหตุผลอีกต่อไป ทุกวันนี้อะไรก็เป็นไปได้ ที่นี่อาจเป็นที่นั่น ตอนนั้นอาจเป็นตอนนี้ ขึ้นอาจเป็นลง ความจริงอาจเป็น คำลวง ทุกอย่างไหลลื่น ไม่มีสิ่งใดให้ยึดถือ ทุกสิ่งแตกสลายไม่มีชิ้นดี พวกเราบางคนเริ่มเห็นสิ่งที่คนอื่นมืดบอด หรือตั้งใจมองไม่เห็น สำหรับคนเหล่านี้ ก็เพียงแค่ยักไหล่แล้วดำเนินหน้าที่ไปตามครรลอง”

แน่นอนว่าแม้ชื่อนวนิยาย Quichotte จะเชื่อมโยงกับ 3 อย่างที่ยกมาเล่ามาทว่าชื่อของ Quichotte ก็ไม่อาจหยุดนิ่งสิ้นสุดอยู่ในนิยามของใครเพียงคนเดียว

ดังนั้นเมื่ออ่าน Quichotte ด้วยตัวเองก็อาจพบว่าชื่อนวนิยายเล่มนี้ซ่อนและซ้อนเรื่องราวอื่นใดไว้มากมาย

Quichotte : กิช็อต บุรุษบ้าและมายาสมัย

ซัลมาน รัชดี-Salman Rushdie เขียน

วรางคณา เหมศุกล แปล

ทดลองอ่านได้ที่ : https://bit.ly/3qWYZPZ

สั่งซื้อได้ที่ : https://bit.ly/3Ld5p4a