วันออกพรรษา ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 ของทุกปี ในปีนี้ตรงกับวันอาทิตย์ที่ 29 ต.ค.2566 เป็นวันที่พระภิกษุออกจากจำพรรษา เป็นระยะเวลา 3 เดือน
ตามประวัติกล่าวว่าเป็นวันที่พระพุทธเจ้าเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์
นายชัยพล สุขเอี่ยม อธิบดีกรมการศาสนา เปิดเผยว่า ประเพณีที่เกี่ยวข้องกับเทศกาลออกพรรษา ได้แก่ ประเพณีถวายกฐิน หรือทอดกฐิน นิยมทำกันตั้งแต่วันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 ไปจนถึงกลางเดือน 12 และประเพณีเทศน์มหาชาติเวสสันดรชาดก หรือการเทศน์มหาชาติ นิยมทำกันหลังวันออกพรรษาพ้นช่วงกฐินไปแล้ว
สำหรับเทศกาลงานบุญออกพรรษา ที่เป็นเอกลักษณ์ ท้องถิ่น จึงขอแนะนำงานบุญเทศกาลออกพรรษาที่โดดเด่น 10 แห่งที่เป็นที่นิยมของพุทธศาสนิกชน ได้แก่ ประเพณีตักบาตร เทโว งานประจำปีจังหวัดอุทัยธานี ในช่วง วันออกพรรษา ณ วัดสังกัสรัตนคีรี หรือวัดเขาสะแกกรัง จ.อุทัยธานี ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ คู่บ้านคู่เมืองอุทัยธานี เป็นประเพณีตักบาตรเทโวที่มีชื่อเสียงที่สุด จุดเด่นคือ ในวันตักบาตรเทโว พระสงฆ์จะเดินลงมาจากยอดเขาสะแกกรัง โดยมีชาวบ้านมารอใส่บาตร ประเพณีที่ปฏิบัติกันในประเพณีตักบาตรเทโวคือ การใส่บาตรด้วยข้าวต้มมัดและข้าวต้มลูกโยน เปรียบเสมือนการต้อนรับพระพุทธเจ้าที่เสด็จกลับจากการจำพรรษา ณ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์
งานประเพณีออกพรรษาที่เชียงคาน จ.เลย เป็นประเพณีเก่าแก่กว่า 100 ปี มีการทำบุญตักบาตรเทโว พิธีกรรมผาสาดลอยเคราะห์ ดารดาษฝั่งโขง การลอยปราสาทผึ้งอุทิศแก่ผู้ล่วงลับไปแล้ว เพื่อเป็นสิริมงคลต่อตนเองและครอบครัว การทำบุญ 9 วัด ตักบาตรข้าวเหนียวทุกเช้า
งานประเพณีไหลเรือไฟ จ.นครพนม จัดในช่วงออกพรรษา เดือนตุลาคม ณ แม่น้ำโขงและริมฝั่งโขง อ.เมือง จ.นครพนม ภายในงานจะมีการจัดแสดงเรือไฟสุดตระการตา โดยฝีมือของศิลปินท้องถิ่น และกิจกรรมการประกวดไหลเรือไฟ
งานประเพณีรับบัว จ.สมุทรปราการ จัดขึ้นในวัน 14 ค่ำเดือน 11 ของทุกปี ณ วัดบางพลีใหญ่ใน อ.บางพลี จ.สมุทรปราการ เป็นประเพณีเก่าแก่ของชาวมอญและชาวไทยในท้องถิ่น ลักษณะเด่นคือ ประชาชนจะโยนดอกบัว เพื่อถวายหลวงพ่อโตจำลองที่แห่ลงเรือล่องตามลำคลองให้ชาวบ้านได้บูชาเพื่อเป็นสิริมงคล
งานประเพณีแห่ปราสาทผึ้ง จ.สกลนคร จัดในช่วงออกพรรษา เดือนตุลาคมของทุกปี ณ บริเวณสนามมิ่งเมืองสกลนคร และวัด พระธาตุเชิงชุมวรวิหาร จ.สกลนคร ชาวสกลนครถวายปราสาทผึ้งเป็นพุทธบูชาในวันออกพรรษา
งานประเพณีออกพรรษา ลอยประทีปบูชา พุทธกตัญญู จังหวัดขอนแก่น โดยเทศบาลนครขอนแก่น ได้จัดงานประเพณีออกพรรษา ไต้ประทีปโคมไฟและวิถีชีวิตอีสาน ระหว่างวันที่ 25-28 ต.ค.ของ ทุกปี ณ บริเวณบึงแก่นนคร
ประเพณีออกหว่า อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน เป็นเทศกาลงานประเพณีออกพรรษาตามความเชื่อของชาวอำเภอแม่สะเรียง เรียกว่า ประเพณีออกหว่า (คำว่า ออกหว่า หมายถึง การออกจากฤดูฝน) โดยจะมีการตักบาตรพระสงฆ์ที่หน้าบ้านของตนเองในเวลาตี 4 ตลอดทั้ง 3 วัน จะมีการประดิษฐ์จองพารา ซุ้มราชวัตร และโคมไฟประดับ ตามบ้านเรือนเพื่อแสดงถึงการรับเสด็จพระพุทธเจ้าที่เสร็จจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์กลับสู่โลกมนุษย์
งานประเพณีจุดไฟตูมกา เป็นประเพณีของชาวบ้านทุ่งแต้ ต.ทุ่งแต้ อ.เมือง จ.ยโสธร ที่มีมาแต่ช้านานพร้อมกับการก่อตั้งหมู่บ้าน โดยดั้งเดิมชาวบ้านจะนำผลตูมกามาคว้านเอาเมล็ดข้างในออก เจาะฉลุลวดลายให้สวยงามนำเทียนไขจุดไว้ข้างในลูกตูมกาแล้วถือไปถวายเป็นพุทธบูชาในวัด ในคืนวันออกพรรษา ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นการถวายเป็นพุทธบูชา
ประเพณีลากพระและชักพระ จ.สุราษฎร์ธานี เป็นประเพณีที่สำคัญของภาคใต้ที่สืบทอดมายาวนาน มีคติความเชื่อดั้งเดิมเป็นพื้นฐานอยู่ด้วย เพราะในเดือน 11 เป็นช่วงที่ภาคใต้เริ่มเข้าสู่ฤดูฝน ประชาชนส่วนมากประกอบอาชีพเกษตรกรรม จึงปรารถนาให้ฝนตกตามฤดูกาล ประเพณีชักพระหรือลากพระจึงมุ่ง “ขอฝน” เพื่อการเกษตร จนเกิดเป็นคติความเชื่อว่าการชักพระหรือลากพระ จะทำให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล พระพุทธรูปที่ใช้ในพิธีชักพระที่นิยมใช้ “ปางคันธารราษฎร์”
งานบั้งไฟพญานาค จ.หนองคาย จัดขึ้นในวันออกพรรษาของทุกปี ในปีนี้ตรงกับวันที่ 29 ต.ค.2566 ที่ลานวัฒนธรรมริมน้ำโขง จ.หนองคาย และยังมีจุดชมบั้งไฟพญานาคอีกหลายจุดตลอดริมโขง
ช่วงเทศกาลออกพรรษา 10 งานบุญเทศกาลออกพรรษา 9 จังหวัด ได้แก่ อุทัยธานี เลย นครพนม สมุทรปราการ สกลนคร ขอนแก่น แม่ฮ่องสอน ยโสธร และสุราษฎร์ธานี สร้างรายได้การท่องเที่ยวกว่า 14,771.56 ล้านบาท
