ศึก‘อิสราเอล-ฮามาส’กระทบไทย

การสู้รบระหว่างอิสราเอลและกลุ่มฮามาสเป็นที่จับตาของชาวโลก เพราะผลกระทบไม่เพียงภาพความเสียหายที่ปรากฏในพื้นที่

หากสะเทือนถึงเศรษฐกิจ พลังงาน แรงงานและความมั่นคง ทั้งระดับประเทศ อาจลามถึงระดับภูมิภาคและทั่วโลก ซึ่งรวมถึงประเทศไทย

มีความเห็นของนักวิชาการ และคำแนะนำต่อการวางท่าทีของไทยต่อ 2 ฝ่าย

นายมาโนชญ์ อารีย์ ภาควิชารัฐศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ กล่าวว่า ความขัดแย้งอาจขยายวงกว้างกลายเป็นสงครามในภูมิภาค อาจเป็นฉากทัศน์ที่เลวร้ายที่สุดซึ่งมีความเป็นไปได้

หากเกิดขึ้นสิ่งที่จะตามมาคือวิกฤตพลังงานเป็นผลกระทบแรก สังเกตได้ว่าหลังจากอิสราเอลประกาศว่านี่คือสงครามราคาน้ำมันดิบขึ้นทันที เนื่องจากกังวลจะซ้ำรอยวิกฤตราคาน้ำมันปี 1973 เกิดการสู้รบระหว่างอิสราเอลกับอาหรับ

ตลาดน้ำมันตื่นตัวกับการปะทะกันครั้งนี้ว่าจะลุกลามบานปลาย ประเทศไทยก็ต้องเตรียมการว่าหากน้ำมันขาดแคลนหรือจัดส่งไม่ได้จะมีน้ำมันสำรองใช้ขนาดไหน เรื่องผลกระทบทางเศรษฐกิจต้องมีหน่วยงานที่ทำหน้าที่ประเมิน

และต้องเตรียมพร้อมเรื่องผลกระทบกับแรงงานไทยที่อยู่ในอิสราเอลหรือวงล้อมของความขัดแย้ง ต้องเตรียมขนย้ายกรณีสงครามลุกลามบานปลายโดยเร่งพากลับประเทศเนื่องจากสถานการณ์ไม่แน่นอน

ส่วนตัวประกันที่ถูกจับรัฐบาลไทยต้องทำทุกวิถีทาง โดยเฉพาะการประสานโดยตรงกับปาเลสไตน์ และประเทศที่มีสัมพันธ์กับทั้งอิสราเอลและปาเลสไตน์ คือจอร์แดน และอียิปต์ จะช่วยเราได้มาก รวมถึงใช้ต้นทุนความสัมพันธ์ที่เรามีต่อฮามาส ซึ่งเป็นภาพลักษณ์ที่เขาชื่นชมบทบาทของไทยในการวางตัวเป็นกลางตลอดเวลาที่ผ่านมา

ถ้าไม่ดำเนินการอย่างรัดกุมและทำให้ตัวประกันไทยไปอยู่ในเงื่อนไขเดียวกับตัวประกันอิสราเอลจะทำให้การเจรจาต่อรองยากขึ้น แม้ว่าการวางตัวของไทยระยะแรกอาจถูกมองว่าเอนเอียงไปทางอิสราเอล แต่เข้าใจว่าด้วยแรงกดดันต่างๆ แถลงการณ์จึงออกมาตามที่ปรากฏ ยังเชื่อว่าไทยสามารถแสดงให้เห็นถึงความเป็นกลางได้จากท่าทีหลังจากนี้ที่ต้องระมัดระวังให้มาก

รวมถึงการแสดงความคิดเห็นหรือวิพากษ์วิจารณ์ต้องกลั่นกรองรอบด้าน เพราะภายใต้ความขัดแย้งลักษณะนี้ย่อมเกิดสงครามข้อมูลข่าวสารแน่นอน

การดูแลติดตามคนไทยที่ได้รับผลกระทบ ทั้งกระทรวงการ ต่างประเทศ กระทรวงแรงงาน และกองทัพอากาศ ที่เร่งทำงานเต็มที่ บูรณาการงานได้ในระดับหนึ่ง ดูแลเยียวยาความรู้สึกญาติผู้ประสบเหตุ คิดว่าในส่วนนี้ทำได้ดีแล้ว

แต่สิ่งที่ต้องดำเนินการคือทำให้เห็นว่าเรามีความสัมพันธ์ในระดับที่เท่าเทียมกันระหว่างอิสราเอลกับปาเลสไตน์ ควรเร่งดำเนินการ เรื่องนี้ด้วย เนื่องจากที่ผ่านมาเรามักนึกถึงอิสราเอลมากกว่าปาเลสไตน์ ทั้งที่สถานะทางการทูตเรามีความสัมพันธ์กับทั้งสองฝ่าย

จะเห็นได้ว่ารัฐบาลให้ความสำคัญในการประสานงานกับอิสราเอล บุคคลสำคัญที่อาจไม่ได้อยู่ในรัฐบาลก็ยังพยายามช่วยเหลือคนไทยผ่านทูตอิสราเอล แต่ไม่ค่อยสนใจความสัมพันธ์กับปาเลสไตน์ในมุมของปาเลสไตน์จะมองอย่างไร การสร้างความสมดุลเป็นสิ่งที่เราทำได้

นายศราวุฒิ อารีย์ ผอ.ศูนย์มุสลิมศึกษา สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาฯ กล่าวว่า การวางท่าทีของไทยควรระมัดระวังไม่ให้โน้มเอียงไปทางฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง เนื่องจากสถานการณ์มีความสลับซับซ้อน และ เซ้นซิทีฟในกรณีของผลประโยชน์ของไทย ที่มีผลประโยชน์ในตะวันออกกลางหลายด้าน ทั้งเรื่องเศรษฐกิจ พลังงาน รวมถึงเรื่องความมั่นคงและการเมือง

ต้องวางท่าทีที่เป็นกลางโดยอิงกับหลักการสหประชาชาติ หลักประชาคมระหว่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นการสนับสนุนกระบวนการ เจรจาสันติภาพ การแก้ไขปัญหาการมี 2 รัฐเคียงคู่กัน ไทยมีสัมพันธ์ที่ดีกับอิสราเอล การจัดการวางความสัมพันธ์ไม่มีปัญหา แต่กรณีปาเลสไตน์การแสดงท่าทีสำคัญ

การวางท่าทีของไทยมีผลต่อวิกฤตในขณะนี้โดยเฉพาะความปลอดภัยของแรงงาน แรงงาน 3 หมื่นกว่าคนที่อยู่ในอิสราเอล โดย 5,000 คนอยู่ในพื้นที่สีแดงใกล้ฉนวนกาซ่า เป็นพื้นที่เสี่ยง หากมีท่าทีโน้มเอียงจะไม่ดีต่อความปลอดภัยแรงงานโดยเฉพาะตัวประกัน

และมีผลต่อความสัมพันธ์ของไทยกับประเทศอื่นในตะวันออกกลางด้วย เพราะทั้ง 2 ฝ่ายมีมิตรประเทศ ทางที่ดีที่สุดคือพยายามส่งเสียงเหมือนประชาคมโลกที่เรียกร้องให้ 2 ฝ่ายหยุดยิง ใช้สันติวิธี และไทยควรมีส่วนผลักดันให้เกิดกระบวนการเจรจาสันติภาพใหม่

เรื่องด่วนคือการอพยพแรงงานไทยไปอยู่ในพื้นที่ปลอดภัย ขณะเดียวกันต้องเตรียมแผนรองรับกรณีการสู้รบบานปลาย

เราคงไม่สามารถต่อรองให้ปล่อยตัวประกันโดยเร็วเนื่องจากยังอยู่ในช่วงวิกฤตต่อสู้ สถานการณ์ตึงเครียดมาก แต่ต้องพูดคุยทุกฝ่ายที่คุยได้ กลุ่มแรกคือ มหาอำนาจในตะวันออกกลาง คือ ตุรกี ซาอุฯ อิหร่าน ตัวแสดงเหล่านี้มีอำนาจต่อรองทุกฝ่าย เราเป็นพันธมิตรกับ 3 ประเทศนี้ไปเจรจาให้ช่วยตัวประกันได้

กลุ่มสองคือประเทศตัวกลางไกล่เกลี่ยทุกครั้งคือ อียิปต์ กาตาร์ ซึ่งคุยกับฮามาสโดยตรงได้

การสู้รบครั้งนี้คิดว่ายืดเยื้อเพราะเป็นการเผชิญหน้าระดับภาค พื้นดิน การเจรจายุติปฏิบัติการค่อนข้างยากเมื่อเทียบกับหลายครั้ง แต่จะรุนแรงยกระดับเป็นความขัดแย้งระดับภูมิภาคหรือไม่เท่านั้น

ผลกระทบต่อไทยนั้นถ้าความขัดแย้งยกระดับกระทบเศรษฐกิจแน่นอน วิกฤตน้ำมันจะตามมา และตะวันออกกลางยังมีเส้นทาง การค้าที่สำคัญที่เชื่อมต่อการค้าโลก และเรื่องแรงงาน

ที่สำคัญคือความไร้เสถียรภาพในตะวันออกกลางจะนำไปสู่ ปรากฏการณ์ปัญหาความมั่นคงใหม่ที่ขยายตัวไม่เฉพาะตะวันออกกลางแต่เป็นระดับโลก อย่างกรณีการต่อสู้อิสราเอลกับอิหร่าน ไม่ได้สู้กันโดยตรงแต่ใช้สงครามลับเล่นงานฝ่ายตรงข้าม ไทยก็เป็นหนึ่งใน สถานที่ถูกใช้เป็นสนามต่อสู้ทางลับ

นายจรัญ มะลูลีม อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ นักวิชาการด้านตะวันออกกลางศึกษา กล่าวว่า เป็นที่รับรู้ว่าไทยเป็นประเทศหนึ่งที่ยอมรับการมีอยู่ของรัฐปาเลสไตน์ ความสัมพันธ์ที่ผ่านมาก็เป็นไปด้วยดี เราต้องรักษาความเป็นมิตรที่ดีเอาไว้ซึ่งจะมีส่วนช่วยเรื่องตัวประกัน

ตัวประกันถือเป็นประเด็นสำคัญในตอนนี้ ที่จะทำให้สงครามเบาลงหรือแรงขึ้น เราต้องทำให้รู้ว่าตัวประกันคนไทยไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง แม้เราอาจพลาดในการแสดงออกเมื่อเกิดเหตุการณ์ที่รีบประณามฝ่ายใช้ความรุนแรง แต่ระยะหลังก็กลับมา

ถ้าเรามีทัศนคติดีและเข้าใจปาเลสไตน์ โลกมุสลิมก็จะมีทัศนะที่ดีต่อเราด้วย แต่ถ้าเราออกมายืนกรานเหมือนประเทศตะวันตกทั้งหลาย จะเห็นว่าประเทศที่เคย ยึดครองคนอื่นมาก่อนก็จะสนับสนุนอิสราเอล

หากการสู้รบกันยืดเยื้อจะส่งผลกระทบต่อไทยนั้น ถ้าดูจากประวัติศาสตร์ความขัดแย้ง 3-4 ครั้งที่ผ่านมา มักไม่กลายเป็นสงครามใหญ่ ความเป็นไปได้ของสงครามอาจยืดเยื้อแต่คงไม่ยาวนาน

ซึ่งจะส่งผลต่อแรงงานไทยที่เคยมีรายได้จากการไปทำงานในอิสราเอล คนเหล่านี้กลับประเทศไทยอย่างน้อยในระยะแรกๆ ก็ต้องดูแลครอบครัวที่ประสบความ สูญเสีย

แต่ผลกระทบระยะยาวต้องมีการวางแผน เพราะสงครามเดี๋ยวนี้เกิดทุก 2 ปี ดังนั้นคนไทยที่ทำงานแถบนั้นก็ควรคำนึงให้ดี เพราะโอกาสที่จะต้องเจอเหตุการณ์อย่างนี้มีสูง ควรไปในพื้นที่ที่ปลอดภัยมากกว่า ซึ่งอาจกระทบไปถึงเศรษฐกิจด้วยเพราะแรงงานถือเป็นรายได้ เข้าประเทศ

จากสถานการณ์ครั้งนี้ไทยต้องถอดบทเรียน ควรใช้เวลาในการจะออกแถลงการณ์หรืออื่นๆ เพื่อให้เป็นไปในทางการทูต ในแง่ที่อย่างน้อยประเทศไทยไม่ได้รับผลกระทบ โดยเฉพาะกรณีคนไทยเข้าไปเกี่ยวข้องอยู่ด้วย

ส่วนสิ่งที่รัฐบาลดำเนินการมาเป็นความพยายามที่ดี รวดเร็วและมีมิติ การขับเคลื่อนด้านการทูตก็เห็นว่าทำได้ดี รวมถึงการแถลงข่าววันละสองครั้งเพื่อให้ครอบครัวผู้ได้รับผลกระทบรับทราบเหตุการณ์ แต่ถ้าทำได้ควรให้นักศึกษาที่อยู่ติดกับอิสราเอล หรือประเทศอื่นๆ มีส่วนช่วยอีกด้าน