แปลงใหญ่โคนมโคกก่อ ต้นแบบความสำเร็จสู่ความยั่งยืน

วันนี้พาไปดูต้นแบบความสำเร็จ ‘แปลงใหญ่โคนม สหกรณ์โคนมโคกก่อ’ จ.มหาสารคาม สู่ความยั่งยืน

โดย นายนพดล ศรีพันธุ์ ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ 4 จังหวัดขอนแก่น (สศท.4) สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) เล่าให้ฟังถึงการดำเนินงานของแปลงใหญ่โคนม สหกรณ์ผู้เลี้ยงโคนม โคกก่อ จำกัด ต.โคกก่อ อ.เมือง จ.มหาสารคาม ต้นแบบความสำเร็จการรวมกลุ่มของเกษตรกร

นพดล ศรีพันธุ์

มีการดำเนินงานและบริหารจัดการตามรูปแบบ BCG Model มีช่องทางการตลาดและการแปรรูปผลิตภัณฑ์น้ำนม สู่ตลาดนมในท้องถิ่น (Local Milk)

รวมถึงการเชื่อมโยงเครือข่ายในพื้นที่กับศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร และกลุ่มเกษตรกรในการใช้ทรัพยากรในพื้นที่ให้มีประสิทธิภาพ

เมื่อช่วงเดือนก.ย.ที่ผ่านมา กลุ่มแปลงใหญ่โคนม สหกรณ์โคนมโคกก่อ สามารถคว้ารางวัลชนะเลิศ แปลงใหญ่ดีเด่น ระดับประเทศ ปี 2566

กลุ่มมีสมาชิกเกษตรกร 106 ราย จำนวน 95 ฟาร์ม พื้นที่เลี้ยง 693 ไร่ โคนมจำนวน 4,716 ตัว โดยมี นาย ณัฐวุฒิ ประทีปะวณิช เป็นประธานแปลงใหญ่ และ นายสุวิทย์ บุตรโคตร เป็นผู้จัดการแปลงใหญ่

กลุ่มแปลงใหญ่โคนม สหกรณ์ ผู้เลี้ยงโคนมโคกก่อ เข้าร่วมโครงการระบบ ส่งเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ่ ในปี 2560 ต่อมาในปี 2564 เข้า ร่วมโครงการยกระดับ แปลงใหญ่ด้วยเกษตรสมัยใหม่และเชื่อมโยงตลาด

ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจัดซื้อเครื่องผสมอาหาร เครื่องบรรจุนมพาสเจอไรซ์ และนำไปพัฒนาแอพพลิเคชั่น สำหรับใช้ใน การบริหารจัดการข้อมูลภายในฟาร์ม

กลุ่มแปลงใหญ่โคนมฯ ผ่านการรับรองมาตรฐานการปฏิบัติที่ดีสำหรับศูนย์รวบรวมน้ำนมดิบ ตามมาตรฐานสินค้าเกษตรการปฏิบัติที่ดี สำหรับศูนย์รวบรวมน้ำนมดิบ (GMP : Good Manufacturing Practice), มาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับฟาร์มโคนม (GAP : Good Agricultural Practice) และมาตรฐานฟาร์มที่มีระบบ การป้องกันโรคและการเลี้ยงสัตว์ที่เหมาะสม (GFM : Good Farming Management)

โดยเกษตรกรนิยมเลี้ยงโคนมสายพันธุ์ โฮลส์ไตน์ฟรีเชี่ยน เป็นสายพันธุ์โดดเด่นในอุตสาหกรรมโคนมทั่วโลก ให้ผลผลิตน้ำนมดิบเฉลี่ย 11 กิโลกรัม/ตัว/วัน

ปัจจุบันมีโคที่สามารถให้นมได้ 1,575 ตัว ทำให้ได้ผลผลิตน้ำนมดิบรวม 17 ตัน/วัน ระยะเวลารีดนม 2 ครั้ง/วัน ราคาที่เกษตรกรขายได้เฉลี่ย ช่วงเดือนต.ค.2566 ณ จุดรวบรวม ราคาอยู่ที่ 20.80 บาท/กิโลกรัม

สำหรับกระบวนการผลิต หลังจากเกษตรกรรีดนมโคเสร็จแล้ว จะนำน้ำนมดิบส่งจำหน่ายที่ศูนย์รวบรวมน้ำนมดิบทันที

โดยกลุ่มแปลงใหญ่โคนมฯ มีศูนย์รวบรวมน้ำนมดิบ 2 ศูนย์ ที่ผ่านมาตรฐาน GMP คือ ศูนย์รวบรวมน้ำนมดิบ ต.โคกก่อ อ.เมืองมหาสารคาม และศูนย์รวบรวมน้ำนมดิบ ต.โนนราศี อ.บรบือ จ.มหาสารคาม

โดยศูนย์รวบรวมจะเก็บรักษาน้ำนมดิบไว้ในอุณหภูมิเหมาะสม เพื่อรักษาคุณภาพก่อนส่งจำหน่าย บางส่วนนำมาผ่านกระบวนการแปรรูป ซึ่งกลุ่มแปลงใหญ่โคนมฯ ทำบันทึกข้อตกลงซื้อขาย น้ำนมดิบ (MOU) กับผู้ประกอบการอุตสาหกรรม

กลุ่มแปลงใหญ่โคนมฯ ดำเนินงานโดยยึดหลักส่งเสริมให้ “คนสารคาม ดื่มนมโคสารคาม” เพื่อสร้างอัตลักษณ์และเงินทุนหมุนเวียนในท้องถิ่น

พร้อมจำหน่ายผลผลิตภายใต้แบรนด์ “นมโคโคกก่อ” ซึ่งผลผลิตน้ำนมดิบส่วนใหญ่ 50% จำหน่ายให้กับบริษัทดัชมิลล์ รองมา 30% แปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์นมพาสเจอไรซ์ (บรรจุถุง/แกลลอน) และไอศกรีมนมสด เหลืออีก 20% จำหน่ายน้ำนมดิบให้กับผู้ประกอบการทั่วไป

ปัจจุบันกลุ่มแปลงใหญ่โคนมฯ ร่วมกับสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดมหาสารคาม และมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ดำเนินโครงการเพื่อวางแนวทางออกแบบและพัฒนาแอพพลิเคชั่น “เซียนแดรี่ฟาร์ม” ให้เป็นแอพพลิเคชั่นที่ตอบโจทย์การทำงานในฟาร์มโคนม สำหรับเก็บข้อมูลโคนม ดูปริมาณน้ำนมดิบได้แบบเรียลไทม์ ทำให้เกิดการพัฒนาการเลี้ยง วางแผนการผลิตและการจำหน่ายน้ำนมได้

นอกจากนี้ ยังร่วมกับกรมปศุสัตว์ บริษัทดัชมิลล์ และบริษัทเบทาโกร ดำเนินโครงการลดต้นทุนเพื่อสร้างเกษตรกรต้นแบบ มุ่งสู่ Smart farmer มีเป้าหมายเพื่อพัฒนา และยกระดับเกษตรกรให้ดีขึ้น โดยอาศัยการทำงานที่มีระบบการจัดการบนฐานข้อมูลที่มีความแม่นยำ ถูกต้อง ชัดเจน ซึ่งมีสมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่เข้าร่วมนำร่องจำนวน 3 ฟาร์ม เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารจัดการฟาร์มของสมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่

กลุ่มแปลงใหญ่โคนม ยังดำเนินงานตามรูปแบบ BCG Model มีมาตรการจัดการของเสียในฟาร์ม เช่น น้ำเสีย ที่เกิดจากการรีดนมปล่อยลงใส่แปลงหญ้า การจำหน่ายมูลโคให้เกษตรกร และน้ำนมที่ไม่ผ่านคุณภาพ จะนำไปทำเป็นฮอร์โมนนมสดสำหรับใช้บำรุงพืชทางใบ

ทั้งยังเป็นฐานเรียนรู้การหยุดเผาในพื้นที่การเกษตรของ จ.มหาสารคาม เพื่อช่วยฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมรอบชุมชน รวมถึง เป็นแหล่งเรียนรู้การต่อยอดสู่ชุมชน ฝึกอาชีพ เพื่อลดอัตรา การว่างงานของคนในชุมชน สร้างรายได้ เกิดความสมดุลและยั่งยืน โดยในปี 2567 วางเป้าหมายเพิ่มกำลังการผลิตน้ำนมดิบให้ได้ 14-15 กิโลกรัม/ตัว/วัน

หากสนใจเข้าศึกษาดูงาน ติดต่อได้ที่ นายณัฐวุฒิ โทร. 08-1871-6015 และนายสุวิทย์ โทร. 08-5005-1803 หรือติดตามข่าวสาร กิจกรรมต่างๆ ได้ที่ เพจ Facebook : สหกรณ์ผู้เลี้ยงโคนม โคกก่อ จำกัด