การเลือกตั้ง สส. พร้อมกับการออกเสียงประชามติรัฐธรรมนูญ ในวันอาทิตย์ที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 นับเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของการเมืองไทย
เพราะประชาชนจะต้องใช้สิทธิ “พร้อมกันถึง 3 ใบ” คือ บัตรเลือกตั้ง สส. 2 ใบ และบัตรออกเสียงประชามติอีก 1 ใบ หากไม่ทำความเข้าใจขั้นตอนให้ดี อาจเกิดความสับสนจนกระทบสิทธิของตนเองโดยไม่รู้ตัว
สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ได้จัดการสาธิตหน่วยเลือกตั้งจำลอง เพื่อซักซ้อมความเข้าใจแก่เจ้าหน้าที่ทั่วประเทศ สะท้อนให้เห็นชัดว่า การเลือกตั้งครั้งนี้มีรายละเอียดมากกว่าปกติ และต้องอาศัยความร่วมมือจากประชาชนอย่างยิ่ง
ขั้นตอนการใช้สิทธิ หน่วยเลือกตั้งจะกำหนดทางเข้า-ออกทางเดียว ผู้มาใช้สิทธิทั้งเลือกตั้ง สส. และออกเสียงประชามติ “ต้องแสดงตน 2 ครั้ง”
แสดงตนครั้งแรก เพื่อรับบัตรเลือกตั้ง สส. 2 ใบ ลงคะแนนให้เรียบร้อย ครั้งที่สอง แสดงตนอีกครั้งเพื่อรับบัตรออกเสียงประชามติ ก่อนออกจากหน่วยเลือกตั้งตามช่องทางที่กำหนด
กรณีผู้ที่ประสงค์จะ “ออกเสียงประชามติอย่างเดียว” โดยไม่เลือกตั้ง สส. สามารถทำได้ โดยใช้ช่องทางฟาสต์แทร็ก ซึ่งจะมีเจ้าหน้าที่อำนวยความสะดวก แต่คณะกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง หรือ กปน. จำเป็นต้องบันทึกเหตุการณ์ไว้เป็นหลักฐาน และต้องยอมรับว่าการไม่เลือกตั้ง สส. จะเป็นการเสียสิทธิทางการเมืองบางประการ
อย่างไรก็ตาม แนวปฏิบัติหลักของ กกต. ย้ำชัดว่า หากจะใช้สิทธิทั้งสองอย่าง ต้องเลือกตั้ง สส.ก่อน จึงจะไปออกเสียงประชามติได้ ไม่สามารถสลับลำดับการใช้สิทธิได้
อีกข้อควรระวังที่ประชาชนต้องรู้ ผู้เคยลงทะเบียนขอใช้สิทธิออกเสียงนอกราชอาณาจักรไว้แล้ว แต่เปลี่ยนใจกลับมาใช้สิทธิในประเทศไทย ไม่สามารถทำได้ ต้องแจ้งเหตุจำเป็นตามกฎหมายเท่านั้น
ในวันเลือกตั้ง 8 กุมภาพันธ์ เจ้าหน้าที่จะตรวจสอบรายชื่อและจัดคิวอย่างเข้มงวด เพื่อป้องกันการแอบอ้างสิทธิโดยเฉพาะผู้ที่ลงทะเบียนนอกเขตเลือกตั้ง
หากเกิดเหตุวุ่นวาย การก่อกวน หรือทำลายบัตรลงคะแนน จะมีตำรวจประจำหน่วย 2 นายดูแลความปลอดภัย ผู้กระทำผิดจะถูกดำเนินคดีอาญาทันที และ กปน.ต้องบันทึกเหตุการณ์ไว้เป็นหลักฐาน
การใช้สิทธิเลือกตั้งและออกเสียงประชามติครั้งนี้ ไม่ใช่เรื่องยาก แต่ต้อง “ใส่ใจรายละเอียด” ประชาชนจึงควรศึกษาขั้นตอน และคำแนะนำของ กกต.ให้เข้าใจไว้ล่วงหน้า
เพื่อให้การใช้สิทธิเป็นไปอย่างราบรื่น ไม่เกิดความวุ่นวาย หรือสับสน สำคัญที่สุด เพื่อให้ทุกคะแนนเสียงสะท้อนเจตนารมณ์ที่แท้จริงของประชาชน ทั้งในการเลือก สส. และการตัดสินใจต่ออนาคตรัฐธรรมนูญของประเทศ
