ปรากฏการณ์การลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้าที่พุ่งสูงผิดปกติในหลายจังหวัด ซึ่งศูนย์ปราบโกงเลือกตั้งของพรรคเพื่อไทย แถลงตั้งข้อสังเกต ไม่ใช่แค่ตัวเลขทางสถิติที่เพิ่มขึ้นธรรมดา แต่เป็นสัญญาณทางการเมืองที่ควรระมัดระวัง และไม่ถูกปล่อยผ่านไป
โดยเฉพาะในบริบทการเลือกตั้งที่สังคมไทยยังเผชิญคำถามเรื่องความสุจริต และความเที่ยงธรรมอย่างต่อเนื่อง
ข้อมูลที่ศูนย์นำมาเปิดเผย ชี้ว่าอย่างน้อย 26 จังหวัด มีจำนวนผู้ลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้า เพิ่มขึ้นจากการเลือกตั้งปี 2566 ในระดับผิดปกติ บางพื้นที่เพิ่มขึ้นกว่าร้อยเปอร์เซ็นต์ เช่น จ.พะเยา ที่เพิ่มจาก 5,717 คน เป็น 13,034 คน
ตัวเลขลักษณะนี้ยากจะอธิบายได้ด้วยเหตุผลด้านประชากร หรือความตื่นตัวทางการเมืองอย่างเดียว
ข้อสังเกตแรกคือ ความเป็นไปได้ของการลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้า อาจถูกใช้เป็นเครื่องมือการเมือง เอื้อให้เกิดการควบคุมคะแนนเสียงไม่ว่าในรูปแบบซื้อเสียงล่วงหน้า หรือซื้อเสียงข้ามเขต
กล่าวคือ การจูงใจให้ประชาชนลงทะเบียนเลือกตั้งนอกเขตพื้นที่ เพื่อให้สามารถควบคุมทิศทางการลงคะแนนได้สะดวกขึ้น หากข้อสงสัยนี้เป็นจริง ย่อมสะท้อนว่าการทุจริตเลือกตั้งได้ปรับเปลี่ยนรูปแบบให้แนบเนียนขึ้น ไม่ใช่แค่การแจกเงินหรือสิ่งของเช่นในอดีต
ปรากฏการณ์นี้ยังสะท้อนความเปราะบางของระบบกำกับดูแลการเลือกตั้ง หากไม่มีการติดตามตรวจสอบ และข้ออธิบายอย่างโปร่งใส ความเชื่อมั่นของประชาชนต่อ กกต.ย่อมสั่นคลอน
การเลือกตั้งที่สุจริตไม่ได้วัดกันแค่ในวันลงคะแนน แต่เริ่มตั้งแต่ขั้นตอนการลงทะเบียน ซึ่งเป็นฐานข้อมูลสำคัญที่กำหนดทิศทางกระบวนการทั้งหมด
แม้จะมีคำอธิบายปรากฏการณ์นี้ เช่น การเคลื่อนย้ายแรงงาน ความสะดวกในการใช้สิทธิ์ที่มีมากขึ้น ถึงกระนั้นภาระในการพิสูจน์ย่อมตกอยู่กับหน่วยงานอย่าง กกต. ไม่ใช่ปล่อยให้พรรคการเมือง หรือภาคประชาชนตั้งข้อสงสัยฝ่ายเดียว
ประเด็นนี้จะเป็นอีกหนึ่งบททดสอบระบบเลือกตั้งของไทย ว่าสามารถรับมือกับความผิดปกติที่ซับซ้อนและแยบยลขึ้นได้หรือไม่ หากผู้รับผิดชอบปล่อยให้ข้อสงสัยค้างคาโดยไร้คำตอบ การเลือกตั้งย่อมไม่อาจทำหน้าที่เป็นกลไก สร้างความชอบธรรมทางการเมืองได้แท้จริง
ข้อเสนอที่ให้ผู้สมัคร สส.แต่งตั้งผู้สังเกตการณ์ลงพื้นที่ในวันเลือกตั้งล่วงหน้า เป็นมาตรการเชิงป้องกันที่ควรสนับสนุน แต่ก็ไม่ควรโยนให้เป็นภาระหน้าที่เฉพาะฝ่ายการเมือง
กกต.จำเป็นต้องเพิ่มความเข้มงวดเป็นพิเศษ ในจังหวัดที่ตัวเลขเลือกตั้งล่วงหน้าเพิ่มสูงผิดปกติด้วยเช่นกัน
