โครงการ TH-AI Passport วงเงิน 1,621 ล้านบาทของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) กำลังเป็นประเด็นร้อนทางการเมืองที่ขยายวงกว้าง
แม้การผลักดันให้คนไทยเข้าถึงเทคโนโลยี AI เป็นสิ่งจำเป็นในยุคการแข่งขันทางเศรษฐกิจขับเคลื่อนด้วยข้อมูลและนวัตกรรม แต่สิ่งที่สังคมกำลังตั้งคำถามคือ การดำเนินโครงการโปร่งใสและคุ้มค่าหรือไม่ ทั้งรูปแบบการใช้งบประมาณ และกระบวนการจัดซื้อจัดจ้าง
ฝ่ายค้าน นักวิชาการ และคนในแวดวงเทคโนโลยี ต่างก็ตั้งคำถามไปในทิศทางเดียวกันว่า เหตุใดโครงการขนาดใหญ่ใช้งบกว่า 1,600 ล้านบาท จึงเลือกวิธีเช่าสิทธิ์ใช้งาน AI รายบุคคลเพียง 1 ปี
แทนที่จะนำงบฯ ดังกล่าวไปสร้างโครงสร้างพื้นฐานด้าน AI ของประเทศหรือเจรจากับผู้พัฒนาเทคโนโลยีระดับโลก เพื่อสร้างระบบนิเวศดิจิทัลที่ให้ผลตอบแทนระยะยาว
ตามด้วยข้อสงสัยเรื่องล็อกสเป๊ก เมื่อมีการตรวจสอบพบความเชื่อมโยงระหว่างกลุ่มผู้กำหนดราคากลางกับกลุ่มผู้ชนะประมูล รวมถึงเงื่อนไขในทีโออาร์ที่ถูกมองว่าจำกัดการแข่งขัน เปิดช่องให้เอกชนบางกลุ่มได้เปรียบเหนือรายอื่น
แม้กระทรวงดีอีจะยืนยันทุกขั้นตอนดำเนินการผ่านระบบอี-บิดดิ้ง แต่ในทางการเมืองความถูกต้องตามระเบียบอาจไม่เพียงพอ หากสังคมยังรู้สึกว่าขาดความโปร่งใสและไม่สามารถตอบคำถามเรื่องความคุ้มค่าได้ชัดเจน
ยังมีความสับสนในการสื่อสารของผู้บริหาร ปลัดดีอีระบุว่าได้ลงนามสัญญาแล้วไม่สามารถแก้ไขทีโออาร์ได้ แต่รมว.ดีอีกลับยืนยันว่ายังปรับรายละเอียดผ่านบันทึกแนบท้ายได้
ความสับสนนี้ทำให้เวทีรับฟังความคิดเห็นเมื่อวันที่ 11 มิ.ย.ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากฝ่ายค้านว่าเป็นเวทีฟอกขาวมากกว่าจะเป็นเวทีรับฟังความเห็นที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงได้จริง
ในมิติทางการเมือง ฝ่ายค้านเตรียมใช้ประเด็นนี้เป็นหมัดเด็ดตรวจสอบรัฐบาล พร้อมขยายผลไปสู่คำถามเรื่องการใช้งบกองทุนพิเศษที่อยู่นอกกระบวนการงบประมาณปกติ ขณะที่ภายในพรรคร่วมรัฐบาล ภาพที่ปรากฏคล้ายกับปล่อยให้พรรคภูมิใจไทยรับแรงเสียดทานจากสังคมเพียงลำพัง
TH-AI Passport จึงป็นบททดสอบความน่าเชื่อถือของรัฐบาลภูมิใจไทย โครงการนี้อาจเป็น “สายล่อฟ้า” ที่ดึงพายุการตรวจสอบจากฝ่ายค้านถล่มใส่พรรคภูมิใจไทยโดยตรง
และอาจลุกลามเป็นวิกฤตศรัทธาสั่นสะเทือนต่อเสถียรภาพของรัฐบาล หากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยเฉพาะรัฐมนตรีและผู้บริหารกระทรวงดีอีไม่สามารถคลี่คลายข้อสงสัยเรื่องความคุ้มค่า ความโปร่งใส และความเชื่อมโยงกับเอกชนบางกลุ่มอย่างชัดเจน
ถ้าไม่ยกเลิกโครงการ ก็ต้องชี้แจงทุกข้อสงสัยให้สังคมเข้าใจและยอมรับได้โดยเร็ว
