โครงการโซลาร์ภาคประชาชน มีเป้าหมายลดภาระค่าไฟฟ้าครัวเรือน ส่งเสริมพลังงานสะอาด และเปิดโอกาสให้ประชาชนผลิตไฟฟ้าใช้เอง
แต่การดำเนินงานกลับมีข้อจำกัดหลายด้าน ทั้งภาระเงินค้ำประกันผู้ติดตั้ง ความคุ้มค่าของประชาชน และความพร้อมของระบบไฟฟ้า ซึ่งรัฐบาลต้องเร่งแก้ไข
รัฐบาลเปิดตัวโครงการ ตั้งเป้าสนับสนุน 1 ล้านครัวเรือน วงเงินรวม 5 หมื่นล้านบาท โดยช่วยค่าอุปกรณ์และติดตั้งรายละ 5 หมื่นบาท ให้สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำ 2.5% ผ่อนสูงสุด 7 ปี ผ่านธนาคารรัฐ 3 แห่ง พร้อมรับซื้อไฟฟ้าส่วนเกินหน่วยละ 2.20 บาท นาน 10-20 ปี
อย่างไรก็ตาม ฝ่ายการเมือง ภาคประชาชน ผู้ประกอบการ และนักวิชาการด้านพลังงาน ต่างตั้งข้อสังเกตถึงปัญหาสำคัญ 3 เรื่อง
เรื่องแรก เงินค้ำประกันผู้ติดตั้ง ที่กำหนดให้วางหลักประกันธนาคาร 5 หมื่นบาทและประกันผลงานอีก 1 หมื่นบาท รวม 6 หมื่นบาทต่อหลัง เป็นภาระหนักสำหรับช่างอิสระและผู้ประกอบการรายย่อย จนเกิดข้อกังวลว่าอาจเปิดทางให้ทุนใหญ่ครองตลาด
แม้รัฐบาลเตรียมให้บรรษัทประกันสินเชื่ออุตสาหกรรมขนาดย่อม หรือ บสย. ช่วยค้ำประกัน แต่ปัญหาค่าธรรมเนียมและสภาพคล่องยังต้องแก้ไข
เรื่องที่สอง ความคุ้มค่าของประชาชน ราคารับซื้อไฟฟ้าส่วนเกินหน่วยละ 2.20 บาท ถูกมองว่าต่ำเกินไป บ้านที่ไม่มีคนอยู่กลางวันต้องขายไฟราคาถูก และกลับมาซื้อไฟราคาแพงช่วงกลางคืน ทำให้คืนทุนช้า ไม่จูงใจให้ลงทุน
สุดท้าย ความพร้อมของระบบสายส่งและขั้นตอนราชการ บางพื้นที่หม้อแปลงไม่สามารถรองรับไฟฟ้าส่วนเกินได้ ขณะที่การขออนุญาตติดตั้ง เชื่อมต่อระบบ และรับเงินสนับสนุนยังยุ่งยากหลายขั้นตอน เสี่ยงทำให้โครงการล่าช้า
ทั้ง 3 ปัญหา จำเป็นต้องได้รับการแก้ไขอย่างเป็นรูปธรรม ด้านการเงินควรลดภาระหลักประกัน เปลี่ยนเป็นหักเงินประกันจากเงินงวด พร้อมช่วยลดค่าธรรมเนียมค้ำประกันให้ทุนย่อย เพื่อให้แข่งขันกับทุนใหญ่ได้อย่างเป็นธรรม
โครงสร้างราคาควรทบทวนอัตรารับซื้อไฟฟ้า 2.20 บาทต่อหน่วย อาจปรับเพิ่มหรือศึกษาแนวทางหักลบหน่วยไฟฟ้า รวมถึงสนับสนุนแบตเตอรี่ให้ประชาชนเก็บไฟไว้ใช้ในช่วงกลางคืน
ด้านการบริหารจัดการ ต้องเร่งพัฒนาระบบสายส่ง เปิดเผยข้อมูลพื้นที่ที่รองรับการติดตั้ง และรวมขั้นตอนขออนุญาตกับการขอรับเงินสนับสนุนไว้ในระบบบริการจุดเดียว เพื่อลดความยุ่งยากล่าช้า
แม้โครงการนี้มีเจตนาดีและงบสนับสนุนจำนวนมาก เพื่อให้บรรลุความสำเร็จ รัฐบาลต้องดำเนินการปลดล็อก 3 ปัญหาดังกล่าวให้ได้ เพื่อให้เงื่อนไขต่างๆ ปฏิบัติได้จริง ไม่เช่นนั้นเป้าหมาย 1 ล้านสิทธิ์ก็ยากจะไปถึง หรืออาจต้องใช้เวลานานกว่าที่คาดการณ์ไว้มาก
