หลังการแถลงนโยบายรัฐบาล หนึ่งในประเด็นที่สร้างความกังวลให้สังคมไม่น้อย กรณีรัฐบาลใต้การนำของนายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล เสนอแนวทางทำประชามติ
เพื่อพิจารณายกเลิกบันทึกความเข้าใจ (MOU) ฉบับที่ 43 และ 44 ระหว่างไทย-กัมพูชา โดยอ้างเหตุผลว่าเป็นการเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมตัดสินใจ
แม้ฟังดูเหมือนยึดถือแนวทางที่เป็นประชาธิปไตย แต่คำถามที่ต้องย้อนกลับไปหาคำตอบอย่างจริงจังคือ วันนี้คนไทยส่วนใหญ่รู้จริง รู้ลึก และเข้าใจเนื้อหาของ MOU ทั้งสองฉบับแล้วหรือยัง
คำตอบจากผลสำรวจล่าสุดของ “นิด้าโพล” ชี้ให้เห็นภาพชัดเจนว่า ประชาชนส่วนใหญ่ยัง “ไม่เข้าใจ” เรื่องนี้ดีพอ โดยเฉลี่ยรวมกันสูงถึงร้อยละ 70 ที่ระบุว่า “ไม่เข้าใจเลย” และ “ไม่ค่อยเข้าใจ” เกี่ยวกับ MOU 43 และ 44
ประเด็นคือ เมื่อประชาชนส่วนใหญ่ขาดความเข้าใจ การตัดสินใจในประชามติย่อมมีความเสี่ยงสูงที่จะออกมา “ผิดทิศผิดทาง” และอาจส่งผลเสียในระดับประเทศได้
สิ่งที่น่าเป็นห่วงคือ หากผลประชามตินำไปสู่การยกเลิก MOU ทั้งสองฉบับโดยขาดข้อมูลรอบด้าน ไทยอาจตกอยู่ในสถานะที่เสียเปรียบกัมพูชาในการเจรจาบนเวทีโลก และในทางปฏิบัติ ยังอาจทำให้กระบวนการแก้ไขข้อพิพาทเรื่องพรมแดนกลายเป็นเรื่องที่ยืดเยื้อ ซับซ้อน และเสี่ยงต่อความมั่นคงของชาติ
ข้อสำคัญที่ต้องเข้าใจก่อนว่า MOU นี้มีนัยสำคัญทางการทูต เป็นหนึ่งในเครื่องมือทางกฎหมายระหว่างประเทศ ที่ใช้เจรจาและแก้ปัญหาเขตแดนร่วมกัน โดยไม่ต้องหันไปใช้ความรุนแรง
ดังนั้น การจะยกเลิก MOU ไม่ใช่เรื่องที่ตัดสินกันด้วยอารมณ์ปัจจุบัน หรือด้วยข้อมูลด้านเดียว ที่อาจนำพาประเทศไปสู่ภาวะสุ่มเสี่ยงที่จะเสียหายในระยะยาวโดยไม่จำเป็น
ที่สำคัญเมื่อผลสำรวจโพล สะท้อนว่ามีประชาชนจำนวนมากที่อยากเข้าใจเรื่อง MOU นี้มากขึ้น
สิ่งที่รัฐบาลควรทำจึงไม่ใช่การเร่งทำประชามติ แต่ควรเน้นให้ความรู้ สื่อสารข้อเท็จจริง จัดเวทีสาธารณะ เปิดพื้นที่ให้แลกเปลี่ยนข้อมูลทั้งจากนักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญ และภาคประชาชน
การบรรจุนโยบายการทำประชามติ MOU ไทย-กัมพูชา ลงในคำแถลงนโยบายของรัฐบาลต่อรัฐสภา แม้มีเจตนาเพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วม แต่อาจไม่ใช่แนวทางที่เหมาะสมในทางปฏิบัติ ณ เวลานี้ หากยังไม่มีการให้ข้อมูลที่เพียงพอและรอบด้านแก่สาธารณชน
ดังนั้น รัฐบาลจึงควรทบทวน หรือชะลอแนวทางนี้ไว้ก่อน เพื่อหลีกเลี่ยงผลเสียทั้งต่อความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและผลประโยชน์ของชาติในระยะยาว
