“ยศชนัน” รุดแล็บตรวจโลหะหนัก มฟล. เก็บข้อมูลเตรียมประชุมเจรจา ไทย-พม่า-จีน 24 พ.ย.นี้ เปิดเกมวิทย์ แกะรอยพิษแม่น้ำเชียงราย

เมื่อวันที่ 22 พ.ย. 2569 นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรมว.อุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พร้อมคณะ ลงพื้นที่จ.เชียงราย ระหว่างวันที่ 22–23 พ.ย. เพื่อติดตามสถานการณ์การปนเปื้อนในแม่น้ำสายและตรวจสอบคุณภาพแหล่งน้ำสำรองในพื้นที่

โดยเริ่มภารกิจแรกด้วยการเข้าเยี่ยมชมห้องปฏิบัติการวิเคราะห์โลหะหนัก ภายในห้องปฏิบัติการกลางสำหรับงานวิจัย ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง พร้อมรับฟังการบรรยายและชมการสาธิตขั้นตอนการตรวจวิเคราะห์จากทีมนักวิจัยและเจ้าหน้าที่ห้องปฏิบัติการอย่างใกล้ชิด

การเข้าดูความพร้อมของห้องปฏิบัติการในพื้นที่ก่อนลงตรวจสอบแหล่งน้ำ สะท้อนเงื่อนไขสำคัญของการรับมือปัญหาสารพิษในแม่น้ำสาย เนื่องจากสารปนเปื้อนอย่างสารหนูและโลหะหนักชนิดอื่นๆ ไม่สามารถประเมินได้ด้วยตาเปล่า

การตรวจระบุชนิดและปริมาณของธาตุในน้ำได้อย่างชัดเจนจึงเป็นข้อมูลพื้นฐานที่จำเป็น สำหรับใช้แกะรอยแหล่งกำเนิดจากกิจกรรมต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการทำเหมืองหรือกิจกรรมอื่น เพื่อนำไปสู่การแก้ไขปัญหาที่ต้นตอได้อย่างตรงจุด

สำหรับห้องปฏิบัติการกลางสำหรับงานวิจัย ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2561 บนพื้นที่รวมทั้งหมด 900 ตารางเมตร และติดตั้งชุดเครื่องมือวิเคราะห์ในปี พ.ศ. 2563

โดยส่วนที่รองรับงานวิเคราะห์โลหะหนักประกอบด้วย 2 ห้องหลัก คือ ห้องเครื่องย่อยตัวอย่างด้วยเทคนิคคลื่นไมโครเวฟ ขนาด 30 ตารางเมตร และห้องเครื่องวิเคราะห์ชนิดและปริมาณของธาตุฯ ขนาด 27 ตารางเมตร

กระบวนการตรวจวิเคราะห์ภายในห้องปฏิบัติการดำเนินการผ่านเครื่องมือหลัก 5 ชิ้นที่ทำงานต่อเนื่องกันเพื่อลดความคลาดเคลื่อนจากสิ่งเจือปน เริ่มจากขั้นตอนเตรียมอุปกรณ์ด้วยเครื่องล้างเครื่องแก้ว ซึ่งล้างเครื่องแก้วทั้งหมดที่ใช้เตรียมตัวอย่างด้วยกรดเพื่อกำจัดสิ่งปนเปื้อนตกค้าง ควบคู่กับการใช้เครื่องกลั่นกรด เพื่อกลั่นกรดระดับ AR grade ให้มีความบริสุทธิ์สูงขึ้นก่อนนำไปใช้ย่อยตัวอย่าง

บรรยากาศระหว่างการเข้าชมในห้องเตรียมตัวอย่าง เจ้าหน้าที่ห้องปฏิบัติการได้สาธิตการเตรียมตัวอย่างให้นายยศชนันชมทีละขั้นตอน ตั้งแต่การบรรจุตัวอย่างและกรดความเข้มข้นสูงลงในภาชนะบรรจุที่ทนแรงดันและความร้อนสูง (Vessel) ก่อนประกอบเข้าชุดอุปกรณ์ให้เป็นระบบปิด เพื่อลดโอกาสการปนเปื้อนและการระเหยของตัวอย่าง

จากนั้นจึงนำเข้าสู่เครื่องย่อยตัวอย่างด้วยเทคนิคคลื่นไมโครเวฟ (Microwave Digestion) ซึ่งใช้คลื่นไมโครเวฟสร้างพลังงานความร้อนให้แก่กรด โดยเจ้าหน้าที่อธิบายว่ารอบการทำงานหนึ่งครั้งสามารถบรรจุได้สูงสุด 15 ชุด ใช้เวลาราว 1 ชั่วโมงรวมขั้นตอนลดอุณหภูมิ เพื่อให้สารอินทรีย์และสารอนินทรีย์แตกตัวเป็นธาตุอิสระพร้อมสำหรับการตรวจหาปริมาณโลหะหนัก

ขณะที่ตลอดกระบวนการจะมีตู้ดูดไอสารเคมีชนิด Scrubber คอยกำจัดไอกรดและไอสารเคมีต่างๆ เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ปฏิบัติงานสูดดมสารอันตรายเข้าสู่ร่างกาย

เมื่อเข้าสู่ห้องวิเคราะห์ชนิดและปริมาณของธาตุฯ ซึ่งติดตั้งชุดเครื่องมือวิทยาศาสตร์พร้อมระบบท่อดูดระบายอากาศเรียงรายอย่างเป็นระบบ ทีมนักวิจัยได้อธิบายการทำงานของเครื่องวิเคราะห์ชนิดและปริมาณของธาตุ ด้วยเทคนิคแมสสเปคโตรมิเตอร์สำหรับการวิจัยชั้นสูง (ICP-MS/MS) ซึ่งอาศัยหลักการของอะตอมมิกสเปกโทรสโกปี (Atomic Spectroscopy)

โดยเปิดแผนผังผ่านหน้าจอคอมพิวเตอร์ชี้ให้เห็นความสำคัญของระบบการตรวจวัดแบบสองขั้น (MS/MS) โดยเฉพาะในกรณีของ “สารหนู” ที่มักมีสารอื่นรบกวนสัญญาณ ระบบจึงต้องล็อกการตรวจวัดที่เลขมวล 75 แล้วทำปฏิกิริยากับออกซิเจนให้เปลี่ยนเป็นเลขมวล 91 เพื่อคัดแยกสารรบกวนออก ทำให้ได้ค่าความเข้มข้นของสารพิษที่แม่นยำยิ่งขึ้น

นอกจากนี้ นายยศชนัน ยังได้ร่วมดูข้อมูลผ่านระบบแผนที่ดิจิทัลบนหน้าจอมอนิเตอร์ร่วมกับทีมนักวิจัย เพื่อติดตามภาพรวมจุดข้อมูลตามแนวลำน้ำในพื้นที่ ควบคู่กับข้อมูลจากห้องปฏิบัติการ ทั้งนี้ ปัญหาการปนเปื้อนในแม่น้ำสาย และแม่น้ำสายอื่นในพื้นที่ที่ประสบปัญหาเดียวกัน ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเฝ้าระวังคุณภาพน้ำภายในจังหวัดเชียงรายเท่านั้น

แต่เป็นประเด็นลำน้ำข้ามพรมแดนที่ไทยกำลังรุกการทูตเพื่อแก้ปัญหาที่ต้นน้ำร่วมกับเมียนมาและจีน โดยเตรียมเดินหน้าหารือถึงต้นตอของสารปนเปื้อน ทั้งจากการทำเหมืองและกิจกรรมอื่นๆ ผ่านการประชุมระดับรัฐมนตรีในวันที่ 24 พ.ย.นี้ ต่อเนื่องด้วยการประชุมคณะทำงานร่วม 3 ฝ่าย ระหว่างวันที่ 25-26 พ.ย.ที่ประเทศไทย

ด้านรัฐบาลจีนได้รับทราบข้อห่วงใยดังกล่าว และยืนยันพร้อมให้ความร่วมมืออย่างเต็มที่ ทั้งนี้ ภายหลังเสร็จสิ้นการประชุมดังกล่าว นายยศชนัน และคณะ จะลงพื้นที่ตรวจสอบเหมืองต้นเหตุด้วยตนเองอีกครั้ง

ในบริบทของการเจรจาระหว่างประเทศ ข้อกังวลหรือคำบอกเล่าในพื้นที่เพียงอย่างเดียวไม่อาจใช้เป็นข้อยุติได้ บทบาทของห้องปฏิบัติการที่มีกระบวนการตรวจวิเคราะห์อย่างเป็นระบบจึงอยู่ที่การสร้างหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่สามารถตรวจซ้ำได้ ซึ่งเป็นเครื่องมือการเจรจาที่สำคัญที่สุดในการชี้ชัดแหล่งกำเนิดและผลักดันการยุติปัญหาที่ต้นตอ

ติดตามข่าวสด

ข่าวเด่นประจำวัน