คนดี การศึกษาตกต่ำ
ใบตองแห้ง
“เป็นคนเก่งอย่างเดียวไม่พอ ต้องเป็นคนดีด้วย” เป็นไงล่ะ เด็กไทยสอบ PISA แพ้เวียดนามหลุดลุ่ย
PISA ไม่วัดผลวิชาออกกำลังกายตอนบ่ายสาม แต่ดันไปทดสอบการอ่าน, คณิตศาสตร์, วิทยาศาสตร์ เทียบมาตรฐาน 70 ประเทศ เด็กไทยได้ที่ 57, 54, 54 แพ้เวียดนามซึ่งได้ที่ 32, 22, 8 ไม่ต้องพูดถึงสิงคโปร์ ซึ่งได้ที่ 1 ทั้ง 3 ด้าน
ผลสอบไม่ได้ประจานเด็ก แต่ประจานผู้ใหญ่ เพราะตั้งแต่ปฏิรูปการศึกษาไทย ทดสอบปี 2546, 2549 คะแนนเราก็ต่ำ ปี”52 ดีขึ้นบ้าง ปี “55 ดีขึ้นชัดเจน แต่ปี “58 แทนที่จะเป็นหน้าเป็นตา คะแนนเด็กไทยกลับหล่นทุกวิชา การอ่านปี “55 เราได้ 441 คะแนน อยู่อันดับ 48 แต่ปี “58 ได้ 409 คะแนน ตกไปที่ 57 ตรงข้ามกับเวียดนามที่ดีขึ้นทุกด้าน
แน่ละ เวียดนามทุ่มงบการศึกษาสูงเกิน 6% ของจีดีพี แต่ไทยเราก็อยู่ในระดับ 4% ตลอดมา ขณะที่สิงคโปร์ ใช้แค่ 3% เท่านั้น จึงไม่ใช่ปัญหาเรื่องเงิน
ข้อสอบ PISA ไม่ได้ถามว่านักวิทยาศาสตร์ชื่ออะไรได้รางวัลโนเบล หรือกรุงศรีอยุธยาแตกปีพ.ศ.เท่าไหร่ แต่เขาประเมินว่า เด็กเรียนแล้วเอาความรู้มาใช้จริงได้ไหม พูดง่ายๆ คือทดสอบ “วิธีคิด” ของนักเรียนอายุ 15 ปี จำนวน 8 พันกว่าคนในโรงเรียนทุกประเภท ตั้งแต่สาธิตเกษตรไปถึงร.ร. สันป่าข่อย
เช่น การอ่าน เขาไม่ได้ให้ท่องอาขยาน ค่านิยม 12 ประการ เห็นทหารขี่รุ้งพุ่งออกมา แต่ดูว่า “อ่านเอาเรื่อง” จับใจความสำคัญได้ไหม เพราะถ้าอ่านไม่รู้เรื่อง คุณจะเรียนวิชาต่างๆ ได้ไง ยุคนี้สมัยนี้มีข้อมูลข่าวสารท่วมโลกออนไลน์ ถ้าอ่านเป็น ไม่ต้องพึ่งครูก็ได้ แต่ถ้าไม่รู้จักคิดแยกแยะ มันไม่ใช่แค่เรื่องการเรียน หากส่งผลไปถึงการ ใช้ชีวิตและคุณภาพสังคม
หลังรู้ผล ซึ่งกระทรวงศึกษาฯโดนวิพากษ์วิจารณ์กว้างขวาง สสวท.ก็บอกว่า เด็กกรุงเทพฯ สอบ PISA ได้ไม่แพ้เด็กอเมริกัน เรามีปัญหาแค่ต่างจังหวัด แสดงว่าระบบการศึกษาไทย “ประสบความสำเร็จ” แต่ไม่กระจายไปทั่วประเทศเท่านั้นเอง
เหย! ถ้าจะโทษความเหลื่อมล้ำ มันก็ใช่ แต่ถ้าจะ สรุปว่าโรงเรียนดังๆ ในกรุงประสบความสำเร็จน่าพอใจ มันใช่จริงหรือ เด็กกรุงได้ความรู้จากครู หรือกวดวิชา ได้วิธีคิดจากหลักสูตร หรือสมาร์ตโฟน
สสวท.จะบอกว่า นี่เป็นปัญหาทรัพยากร โรงเรียน คุณภาพครู ฯลฯ ไม่เกี่ยวกับหลักสูตรท่องจำ ปรัชญา และวัฒนธรรมการศึกษาแบบไทยๆ อย่างนั้นหรือ
2-3 วันก่อนผมฟังวิทยุ รศ.ดร.ท่านหนึ่งเล่าว่า ขึ้นเครื่อง ไปต่างจังหวัด ไปถึงทุ่มกว่า เห็นครูพานักเรียนมาเข้าแถวชูป้ายต้อนรับผู้ใหญ่ในกระทรวงศึกษาฯ แล้วแทนที่ผู้หลักผู้ใหญ่ จะต่อว่าครู เอาเด็กมาทำไม ไม่ใช่เวล่ำเวลา ผู้หลักผู้ใหญ่กลับปลื้มอกปลื้มใจออกนอกหน้า
นั่นละครับ วัฒนธรรมการศึกษาไทย ไม่เคยเปลี่ยน แต่โบราณ วัฒนธรรมจารีตฝังรากลึกในระบบราชการ ครูมีหน้าที่อบรมลูกหลานไทย แต่อยู่ใต้ระบบผู้น้อยผู้ใหญ่เป็นชั้นๆ จนถึงเด็กที่เป็นชั้นล่างสุด
ครูไทยคุณภาพด้อยลง แต่ไม่ยักด้อยอำนาจ ใช้ปัตตะเลี่ยนกวาดหัวเด็ก ลงโทษเกินเหตุ ก็ยังมีคนเชียร์ว่าสมควรแล้ว ไม่งั้นเด็กมันจะไม่รู้จักระเบียบวินัย
ภายใต้ปรัชญาการศึกษาอย่างนี้ จะสอนเด็กให้คิดเป็นได้อย่างไร คิดเป็นต้องมาจากคิดเอง มีอิสระ หาคำตอบเองโดยไม่ใช่ครูยัดเยียดสิ่งดีๆ ให้ ไม่ใช่เอาแต่สอนให้เคารพเชื่อฟัง ตั้งแถวรับผู้หลักผู้ใหญ่
ในภาพรวมพูดได้ว่าเราไม่เปิดกว้าง ไม่มีประชาธิปไตยทางการศึกษา แม้บางคนอาจเถียงว่า สิงคโปร์ เวียดนาม จีน ก็ไม่เห็นเป็นประชาธิปไตย ใช่ครับ แต่เขาก็ไม่มีวัฒนธรรม จารีตนิยม เจ้าขุนมูลนายมากเท่าพี่ไทย
วัฒนธรรมจารีตฝังลึกในรัฐราชการ ระบบเลื่อนขั้นเลื่อนตำแหน่ง วิธีการอบรมบ่มสอน เป็นกับดักภูมิปัญญามายาวนาน ไม่ว่ารัฐบาลมาจากเลือกตั้งหรือรัฐประหาร เพียงแต่ยึดอำนาจที ก็ปลุกความเกลียดชังนักการเมืองชั่ว ปลูกฝังศีลธรรม ยัดเยียดให้เด็กท่องอาขยาน หรืออยากให้เด็ก “โตไปไม่โกง” ก็สอนให้เคารพเชื่อฟัง แบบเดียวกับอยากให้หมอมีคุณธรรม ก็บังคับให้สอบ 7 วิชา เด็กต้องไปกวดวิชาภาษาไทย สังคม ศึกษา กับอาจารย์ปิง ถามจริง ข้อสอบปรนัยทำให้คนมีคุณธรรมขึ้นแค่ไหน
การศึกษาไทยไม่ไปไหนหรอกครับ เพราะเอาเข้าจริง สังคมไทยไม่ต้องการให้เด็กคิดเป็น แค่อยากให้เด็กเก่งเลข เก่งภาษา เก่งวิทยาศาสตร์ แต่ต้องเป็น “เด็กดี” อยู่ในโอวาท อย่าบังอาจคิดต่าง ท้าทายอำนาจ จารีต ความเชื่อ หรือสวนกระแส ไม่งั้นโดนผู้ใหญ่เล่นงานแย่เลย
