กรณี พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ระบุว่าปี 2560 เป็นปีแห่งการเตรียมการปฏิรูป ซึ่งอยู่ภายใต้ร่มยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี พร้อมเรียกร้องทุกคนต้องมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหา และเดินหน้าประเทศ เพื่อไปสู่อนาคตที่ยั่งยืน มั่นคง และมั่งคั่ง
นักการเมือง อดีตกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ นักวิชาการ และอดีต รมว.ยุติธรรม มีความเห็นว่าควรเร่งปฏิรูปด้านไหนอย่างไร
ชัยเกษม นิติสิริ
อดีต รมว.ยุติธรรม พรรคเพื่อไทย
หากจะพูดเรื่องการปฏิรูปของรัฐบาลพล.อ.ประยุทธ์ที่ผ่านมาเราได้เห็นความพยายามของรัฐบาลชุดนี้ ที่จะเดินหน้าการปฏิรูปในหลายๆ เรื่อง
แต่ท้ายที่สุดแล้วก็ยังไม่เห็นว่าจะปฏิรูปอะไรที่สำเร็จเป็นรูปธรรมเลย โดยเฉพาะเรื่องใหญ่ๆ อย่างเช่น เรื่องปัญหาเศรษฐกิจ ปากท้องของประชาชน ที่คุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ของประชาชนยังไม่ดีขึ้น
รวมไปถึงกระบวนการยุติธรรมที่ยังสองมาตรฐานอยู่ ที่สำคัญที่สุดคือแม้แต่กองทัพเองยังไม่ปฏิรูปอะไรเลย
ส่วนหลายเรื่องปฏิรูปแล้วก็กลับไปที่เดิม ยังไม่มีความเปลี่ยนแปลง เช่น เรื่องการจัดระเบียบคิวรถตู้ การจัดระเบียบด้านทรัพยากรธรรมชาติ เป็นต้น
เหล่านี้เป็นเพราะระบบที่ทำอยู่ไม่สามารถเข้าไปตรวจสอบได้ ซึ่งไม่เหมือนกับรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง
เท่ากับว่าการปฏิรูปของรัฐบาลที่ผ่านมาเหมือนเป็นการโฆษณา ประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนรับรู้ รับทราบว่ามีการปฏิรูปเท่านั้น แต่ยัง สัมผัสไม่ได้ จับต้องก็ไม่ได้ เชื่อว่าประชาชนส่วนใหญ่รู้สึกอึดอัด โดยเฉพาะเรื่องกระบวนการยุติธรรม
ในฐานะที่ตนอยู่ในแวดวงนี้จะเห็นได้ชัดเจนว่าการบังคับใช้กฎหมายยังคงเป็นสองมาตรฐานอยู่ มีการแบ่งสี แบ่งฝักแบ่งฝ่าย ข้างหนึ่งทำได้ แต่อีกข้างหนึ่งกลับทำแล้วผิด เมื่อเวลาเกิดปัญหาก็ไม่มีใครกล้าพูดอะไร เพราะกลัวจะกลายเป็นการสร้างปัญหาให้กับตนเอง
ทั้งนี้ เห็นเพียงการใช้ประโยชน์จากการไม่ปฏิรูปเสียมากกว่า หรือใช้คำว่าปฏิรูปเป็นเพียงข้ออ้างเท่านั้น เชื่อว่าประชาชนส่วนใหญ่คิดเองหรือสัมผัสในประเด็นนี้เองได้
เมื่อรัฐบาลบอกว่ามีนโยบายที่จะเข้ามาปฏิรูป ถือเป็นเรื่องที่ต้องเริ่มทำเลย ทำทันที ไม่ใช่แค่พูดว่าจะปฏิรูป ซึ่งเห็นรัฐบาลพูดเรื่องนี้มานานแล้ว แต่ยังไม่มีอะไรที่ชัดเจน อย่ามัวแต่คิดหรือเริ่มนับหนึ่ง
ไม่มีคำว่าสายเกินไปถ้ารัฐบาลเริ่มลงมือทำ มีความตั้งใจจริง ประกาศให้ชัดเจนว่าจะปฏิรูปอะไรอย่างไร เริ่มจากตรงไหน เริ่มจากการปฏิรูปด้านกระบวนการยุติธรรมก่อนก็ได้ ทำให้คนรู้สึกว่าอยู่ภายใต้กฎหมายที่เท่าเทียม
ที่สำคัญต้องดึงการมีส่วนร่วมจากภาคประชาสังคมด้วย อย่าคิดเองหรือตัดสินใจทำอะไรเพียงฝ่ายเดียว จะไม่ได้ข้อมูลที่รอบด้าน
นพ.นิรันดร์ พิทักษ์วัชระ
อดีตกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ
ประเด็นการปฏิรูปพูดกันมานาน คณะกรรมการสมัชชาปฏิรูปประเทศไทย ที่มี นพ.ประเวศ วะสี เป็นประธานก็เสนอไว้ชัดเจนแล้ว แต่ความขัดแย้งทางการเมืองก็ไม่จบ
กระทั่งมีรัฐบาล โดย คสช. ในปี 2557 พยายามชูเรื่องปฏิรูปขึ้นมา แต่ปัจจุบันกำลังจะครบ 3 ปีที่ คสช.อยู่ในอำนาจ ยังไม่เห็นว่ามีเรื่องไหนที่เป็นรูปธรรม มีแต่ความพยายามที่ยังไม่คืบหน้า
สิ่งที่เป็นปัญหาใหญ่ที่สุดคือความเหลื่อมล้ำ ช่องว่างระหว่างคนจนกับคนรวย และสิทธิเสรีภาพของประชาชนยังไม่ได้รับการ แก้ไข การละเมิดสิทธิมนุษยชนและ การทำลายสิ่งแวดล้อมยังคงเกิดขึ้นเป็นปกติ
สาเหตุหลักคือการรวมศูนย์อำนาจมาไว้ที่ระบบราชการ แทนที่จะกระจายอำนาจออกไปให้ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมในการปฏิรูป ตามวิถีทางประชาธิปไตย
เรื่องเร่งด่วนที่รัฐบาลสามารถทำได้ทันที คือการปฏิรูประบบเศรษฐกิจ หาทางลดช่องว่างทางรายได้ของประชาชน เพราะเรื่องปากท้องชาวบ้านรอไม่ได้ แต่ต้องดำเนินการควบคู่ไปกับการปฏิรูปกฎหมายที่เปิดพื้นที่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมมากที่สุด
ทุกรัฐบาลที่ผ่านมาดำเนินนโยบายทางเศรษฐกิจแบบทุนนิยมเสรีเสมอ มากกว่าแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงที่ถูกพูดมากกว่าทำ แนวทางทุนนิยมเสรีทำให้เกิดนโยบายและหลายโครงการที่ส่งผลกระทบต่อประชาชนชายขอบ อาทิ นโยบายทำเหมือง นโยบายระเบิดเกาะแก่ง ซึ่งเอาเข้าจริงก็กลับไปเอื้อให้นายทุนต่างชาติมากกว่าจะสร้างผลดีกับชุมชนหรือประเทศเอง
แต่สิ่งที่รัฐบาลมองข้ามคือนโยบายภาคการเกษตร ซึ่งประเทศไทยเป็นแหล่งความมั่นคงทางอาหาร แต่ประชาชนระดับล่างกลับไม่มีที่ดินทำกิน เนื่องจากถูกกีดกันจากนโยบายเชิงอุตสาหกรรมขนาดใหญ่
นอกจากจะเกิดปัญหาที่ทำกินแล้ว ยังโยงไปกระทบกับสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติด้วย ไม่ว่าจะเป็นการทำเหมืองแร่ก็ดี โรงไฟฟ้าถ่านหินก็ดี สิ่งเหล่านี้กำลังทำลายความยั่งยืนทางอาหารและการเกษตรโดยทางตรงและทางอ้อม และผลเสียตกอยู่กับประเทศ
รัฐบาล คสช.ต้องทบทวนว่าแนวทางการปฏิรูปจะได้ผลเป็นรูปธรรมก็ต่อเมื่อให้ความสำคัญกับหลักการประชาธิปไตย เพราะเปิดโอกาสให้ทุกคนมีส่วนร่วมได้มากที่สุด ซึ่งขณะนี้ดูจะสวนทางกับการใช้อำนาจของ คสช. โดยเฉพาะมาตรา 44 ที่อำนาจเบ็ดเสร็จ อยู่ที่ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา แต่เพียงผู้เดียว ทำให้เสียงของประชาชนไม่มีความหมาย
รัฐบาล คสช.ต้องตระหนักว่าการปฏิรูปคือ การยกระดับประเทศ เป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง เพราะฉะนั้นถ้าดำเนินการด้วยวิธีที่รวมศูนย์อำนาจมาไว้ที่ระบบราชการไม่มีทางปฏิรูปได้ เพราะที่ผ่านมาหัวใจของการปฏิรูปคือการกระจายอำนาจ ให้ประชาชนมีส่วนร่วม
ประเด็นการมีส่วนร่วมมีระบุไว้ชัดเจนในรัฐธรรมนูญ ปี 2550 ประชาชนต้องได้รับรู้ข้อมูลข่าวสารนโยบายการพัฒนาต่างๆ ถ้าคนไม่รู้ข้อมูลในการพัฒนาก็ไม่สามารถนำไปสู่การมีส่วน ร่วมได้
สุดท้ายรัฐบาลต้องทบทวนกระบวนทัศน์ด้านความมั่นคง เพราะในทางปฏิบัติเป็นการปิดกั้นเสียงของประชาชน
คุณหญิงกัลยา โสภณพนิช
รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์
ความจริงการปฏิรูปคงอยู่ในใจพวกเราที่อยากเห็นมาหลายปีแล้ว เพียงแต่การปฏิรูปยากมากต้องใช้เวลานับ 10 ปีที่จะปฏิรูปอะไรให้เห็น
ที่ผ่านมาเห็นว่ารัฐบาลมีความตั้งใจดี แต่ปัญหามีมากมาย ทั้งปัญหาเฉพาะหน้าและปัญหาระยะปานกลาง ทำให้รัฐบาลต้องใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าและปัญหาต่างๆ ไปก่อน จึงยังไม่เห็นการปฏิรูปเป็นรูปธรรมที่ชัดเจน เพราะการปฏิรูปต้องใช้เวลามาก จึงไม่ใช่เรื่องง่าย ก็ต้องเห็นใจรัฐบาล
ดังนั้น สิ่งที่รัฐบาลควรปฏิรูปเป็นเรื่องเร่งด่วน คือปฏิรูปสิ่งที่กระทบกับประชาชนโดยตรง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความยุติธรรม เรื่องตำรวจซึ่งเป็นต้นทางของความยุติธรรม เพราะกระทบประชาชนทั้งประเทศ
รวมทั้งเรื่องทำมาหากิน เรื่องอาชีพ โอกาส และการศึกษา ให้คนไทยมีกินดี มีคุณภาพชีวิตที่ดี เพราะเมื่อคนมีกินมีอยู่ มีคุณภาพชีวิตที่ดี คนก็จะคิดดีคิดบวกมากขึ้น คงไม่มัวเอาเวลาไปขัดแย้งกัน เหมือนเป็นการแก้ปัญหาความขัดแย้ง ความไม่ปรองดองไปในตัว
ส่วนการปฏิรูปด้านที่จะนำไปสู่การเปลี่ยนผ่านประเทศไปสู่ประชาธิปไตย ที่สมบูรณ์นั้น เห็นว่าหลักๆ คงเป็นเรื่องการศึกษา สุขภาพ ความเท่าเทียม ความยุติธรรม ซึ่งเป็นจุดเริ่มของประชาธิปไตย เมื่อคนมีความรู้ กินดีอยู่ดี สุขภาพดี ก็จะคิดถึงบ้านเมือง คิดถึงส่วนรวมมากขึ้น โดยที่เราไม่ต้องยัดเยียด
และขณะนี้เรื่องปากท้องสำคัญที่สุด รัฐบาลคงต้องแก้เรื่องนี้ก่อน
ขณะที่เรื่องการเมืองที่มีส่วนนำประเทศไปสู่ประชาธิปไตยด้วยนั้น เห็นว่าเรื่องการเมืองจริงๆ ก็คือเรื่องบ้านเมือง เรามักบอกว่าการเมืองเป็นเรื่องของนักการเมืองและเลือกตั้ง แต่จริงๆ แล้วทุกคนจะเข้ามาเกี่ยวข้องกับการเมือง ทั้งการศึกษา สุขภาพ ทุกคนอยู่ดีกินดี คือการเมืองทำให้เกิดเรื่องเหล่านี้
ส่วนเรื่องการเลือกตั้งก็ต้องคิดว่าทำอย่างไรที่จะให้มีตัวแทนของประชาชน เป็นส่วนหนึ่งของการทำให้คนไทยมีกินมีอยู่ มีคุณภาพชีวิตที่ดี
สำหรับวิธีการสร้างการเรียนรู้และการมีส่วนร่วมของประชาชนเกี่ยวกับการปฏิรูปนั้น สมัยนี้ระบบไอที การสื่อสารมีมากมาย และมีเครื่องมือที่ทำได้อยู่แล้ว จึงอยากให้รัฐบาลมีแนวคิดที่ชัดเจนที่จะสื่อสารถึงประชาชนไม่ต้องหลายเรื่อง แค่ 2-3 เรื่องให้ประชาชนเข้าใจในสถานภาพของประเทศไทย ให้เข้าใจถึงเหตุการณ์ของประเทศ
ให้ทราบว่ารัฐบาลจะปฏิรูปอะไรบ้าง 1, 2, 3 พอ ไม่ต้องทำเยอะแยะ
พัฒนะ เรือนใจดี
รองอธิการบดี ม.รามคำแหง
ช่วงโค้งสุดท้ายโรดแม็ป คสช. ก่อนมีการเลือกตั้งปลายปี 2560 การปฏิรูปจะเกิด ผลสำเร็จ ต้องเกิดจากการปรับแก้หรือร่างกฎหมาย ที่ครอบคลุมด้านเศรษฐกิจและสังคม
คณะกรรมการเตรียมการปฏิรูป จะต้องผลักดันแผนและแนวทางการปฏิรูปแต่ละด้านของสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) ให้ไปสู่การพิจารณากฎหมายโดยสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ให้มากที่สุด ต้องมุ่งเน้นที่การ ส่งเสริมสิทธิเสรีภาพ การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมอย่าง เท่าเทียม
ด้านเศรษฐกิจควรสร้างกติกาที่ผ่อนปรนให้สอดรับต่อการเกิดยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ของคสช. และการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน ลดกำแพงภาษี เปิดกว้างให้เกิดการแข่งขันอย่างสมบูรณ์ ไม่ให้มีภาคเอกชนรายใดรายหนึ่งได้ประโยชน์
และรัฐสมัยใหม่จำเป็นต้องเลิกการแทรกแทรง ปล่อยให้ภาคธุรกิจมีความคล่องตัวมากที่สุด เพื่อศักยภาพในการแข่งขันระดับประเทศ
ช่วงนี้จะเป็นโอกาสดีที่นายกฯ และหัวหน้า คสช.จะได้ตรวจแถวแม่น้ำแต่ละสายว่า สามารถผลักดันมาตรการอะไรที่เป็นรูปธรรมบ้าง ไม่ว่าจะเป็น สปท. รัฐมนตรีแต่ละกระทรวง ตลอดจน สนช.ว่าจะสามารถพิจารณากลั่นกรองออกกฎหมายให้ตอบโจทย์การปฏิรูป 11 ด้านได้มากน้อยเพียงไร
สำหรับการปฏิรูปด้านการเมือง หัวใจสำคัญอยู่ที่คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) และสนช. เห็นได้จากเนื้อหาของร่างกฎหมายลูก 4 ฉบับที่สำคัญต่อการเลือกตั้ง
ภาพรวมของร่างกฎหมายพรรคการเมือง ดูเหมือนดีในแง่การจัดตั้งง่าย แต่สำหรับเงื่อนไขการยุบพรรคแล้วมีมากขึ้นกว่าเดิม ไม่ตอบโจทย์การสร้างพรรคการเมืองให้เป็นสถาบัน เหตุผลของการยุบพรรคควรมีข้อเดียวคือ ฐานล้มล้างระบอบการปกครอง
ร่างกฎหมายว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) มีการยุบ กกต.จังหวัด ทำให้ดูเหมือน กกต.กลางจะมีอำนาจมากขึ้นกว่าเดิม ไม่นับรวมหน้าที่ที่กำหนดให้ กกต.กลางคนเดียวสามารถสั่งยุติการเลือกตั้งได้
ส่วนร่างกฎหมายเลือกตั้งที่ กรธ.กำลังจะเริ่มพิจารณา อยากให้ระบุชัดถึงการปัดเศษคะแนนของการเลือกตั้งแบบจัดสรรปันส่วนผสม ที่มีข้อสังเกตมากถึงผลคะแนนที่ออกมา อาจทำให้เจตจำนงของประชาชนผิดเพี้ยนไป เนื่องจากจะใช้คะแนนของผู้แพ้แบบแบ่งเขตมาคำนวณหาส.ส.บัญชีรายชื่อ
สุดท้ายการได้มาซึ่งส.ว.มีข้อกังวลมากถึงการจัดสรรกลุ่มอาชีพ และความโปร่งใสของการเลือกไขว้ที่อาจเปิดช่องให้มีการโหวตต่างตอบแทนกันได้
ระยะเวลาที่เหลือหากเร่งปฏิรูป ยังเชื่อว่าสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงได้หลายด้าน แม้ที่ผ่านมาจะเห็นผลงานที่เป็นรูปธรรมบ้าง แต่นั่นเกิดจากการใช้มาตรา 44 ของหัวหน้า คสช. ซึ่งจะมีปัญหาเมื่อไม่มีมาตรานี้แล้วก็อาจจะไม่ยั่งยืน
สิ่งที่ควรทำช่วงนี้คือรวบรวมมาตรการแนวทางปฏิรูปเพื่อส่งไม้ต่อให้รัฐบาลใหม่สานต่อ เพราะสุดท้ายแล้วเราไม่อาจเลี่ยงการกลับคืนสู่ระบอบประชาธิปไตยไดั
