จากมรดกทางภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย สู่ตำรับชาปรับสมดุลธาตุ

ปัจจุบันการแพทย์แผนไทยถือเป็นอีกหนึ่งองค์ความรู้ในการดูแลสุขภาพแบบองค์รวมที่ได้รับความนิยม โดยเน้นการมีสุขภาพดีทั้งร่างกาย จิตใจ และจิตวิญญาณ อีกทั้งยังมุ่งเน้นกระบวนการดูแลสุขภาพตัวเองจนเกิดการปรับเปลี่ยนวิถีการดำเนินชีวิต ปรับพฤติกรรมที่จะก่อโรคต่างๆ เพื่อสร้างสุขภาพให้ดียิ่งขึ้น อีกทั้งยังสามารถดูแลและบรรเทาอาการเจ็บป่วยได้ด้วยตนเอง ร่วมกับการดูแลรักษาสุขภาพในมิติของการป้องกันตั้งแต่ก่อนเกิดโรค ไม่ใช่เพียงแค่รักษาโรค จึงมีบุคคลหลากหลายกลุ่มที่พยายามย้อนกลับคืนสู่ธรรมชาติ สู่ความเป็นวัฒนธรรมดั้งเดิมที่เป็นรากฐานของสังคมไทยในอดีต ให้ความสนใจและยอมรับในประโยชน์และคุณค่าของภูมิปัญญาไทย พร้อมนำองค์ความรู้เหล่านั้นมาประยุกต์ใช้ในการดูแลสุขภาพของตนเองมากขึ้น

พท.ว.ภ.สุชัยศรี สิทธิสมบูรณ์ แพทย์แผนไทยสาขาเวชกรรมไทย และเภสัชกรรมไทย เปิดเผยว่า ปัจจุบันคนไทยหันมาใส่ใจดูแลสุขภาพตนเองเพิ่มมากขึ้น ใส่ใจในเรื่องการออกกำลังกาย การพักผ่อน และการเลือกรับประทานอาหาร พยายามที่จะลดและหลีกเลี่ยงอาหารต่างๆ ที่มีการปนเปื้อนสารเคมีที่เป็นพิษเข้าสู่ร่างกาย จึงทำให้กระแสการดูแลตัวเองแบบองค์รวมเป็นที่นิยมมากขึ้น

โดยเฉพาะเรื่องการรับประทานอาหาร ซึ่งตามทฤษฎีการแพทย์แผนไทยได้กล่าวว่าร่างกายคนเราประกอบด้วยธาตุทั้ง 4 คือ ดิน น้ำ ลม ไฟ และในแต่ละคนจะมีธาตุประจำตัวเป็นธาตุหลัก เรียกว่า “ธาตุเจ้าเรือน” โดยธาตุเจ้าเรือนยังสามารถแบ่งออกได้อีก 2 ลักษณะคือ ธาตุเจ้าเรือนเกิด หมายถึงเป็นไปตาม วันเดือนปีเกิด และธาตุเจ้าเรือนรอง หรือธาตุเจ้าเรือนปัจจุบันที่พิจารณาจากบุคลิกลักษณะอุปนิสัย ภาวะด้านสุขภาพทั้งกายและใจ ว่าสอดคล้องกับคนธาตุเจ้าเรือนใด เพื่อสามารถนำมาใช้เป็นแนวทางในการปรับสมดุล และเลือกรับประทานอาหารตามธาตุเจ้าเรือน หรือรับประทานตามเดือนเกิด ก็ถือเป็นศาสตร์และศิลป์แห่งการรักษาสุขภาพผ่านการปรุงและรับประทานอาหารด้วยพืชสมุนไพรที่มีอยู่ในท้องถิ่นเช่นกัน

“การรับประทานอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการจะเสริมสร้างสุขภาพอนามัยให้แข็งแรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการรับประทานอาหารจากพืชผักสมุนไพรที่มีความหลากหลายทั้งชนิดและรสชาติ ให้เหมาะสมตามธาตุเจ้าเรือน จะช่วยบำรุงและปรับธาตุที่หย่อนหรือกำเริบให้สมดุลได้ เพราะการเจ็บป่วยเกิดจากการเสียสมดุลของธาตุทั้ง 4 การเลือกรับประทานอาหารและดื่มน้ำสมุนไพรตามธาตุเจ้าเรือนนั้นถือว่ามีประโยชน์อีกทั้งยังช่วยปรับสมดุลร่างกายของคนเราด้วย โดยสมุนไพรถือเป็นสิ่งที่ช่วยบำรุงร่างกาย และรักษาอาการหรือโรคต่างๆ ที่ถูกกล่าวขานมายาวนาน มีประโยชน์ต่อทุกเพศทุกวัย ซึ่งตามทฤษฎีการแพทย์แผนไทยได้กล่าวไว้ว่า ร่างกายของคนหรือทุกสรรพสิ่งล้วนประกอบขึ้นด้วยธาตุต่างๆ อาทิ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม และธาตุไฟ เมื่อธาตุทั้งสี่ในร่างกายสมดุล บุคคลจะไม่ค่อยเจ็บป่วย หากขาดความสมดุลมักจะเกิดความเจ็บป่วยด้วยโรคที่เกิดจากจุดอ่อนด้านสุขภาพของแต่ละคนตามเรือนธาตุ ดังนั้น เราจึงควรรับประทานอาหารให้ครบทุกรสชาติ ทุกหมวดหมู่ และ รับประทานให้หลากหลายชนิด เพื่อความแข็งแรงและความสมดุลของร่างกาย”
พท.ว.ภ.สุชัยศรี กล่าว

ทางด้าน เภสัชกรไทย ธิดารัตน์ ขจรไพร ผู้ช่วยผู้จัดการแผนกวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ บริษัท สยามไภษัชย์ จำกัด กล่าวว่า ในแต่ละบุคคลนั้นจะมีธาตุเจ้าเรือนหลัก เป็นธาตุเจ้าเรือนที่เด่นที่สุดอยู่ในร่างกาย โดยธาตุเจ้าเรือนนี้เริ่มจากตั้งแต่เมื่ออยู่ในครรภ์มารดา เนื่องจากในแต่ละฤดูกาลที่มารดาตั้งครรภ์ ในช่วงเวลานั้นๆ อาหารและแร่ธาตุ ที่มารดาบริโภคเข้าไป จะถ่ายทอดส่งผลถึงทารกในครรภ์ด้วย ทำให้มีการจำแนกธาตุเจ้าเรือนตามการเกิดในช่วงเดือนต่างๆ ในแต่ละปี นอกจากนี้เมื่อเราเติบโตขึ้นยังมีอิทธิพลของสิ่งต่างๆไม่ว่าจะเป็น อายุ ฤดูกาล กาลเวลา ถิ่นที่อยู่อาศัย สภาวะทางจิตใจ รวมถึงพฤติกรรมในการใช้ชีวิตของบุคคลนั้นๆ เข้ามาร่วมเป็นองค์ประกอบที่ส่งผลแสดงออกมาถึงสุขภาพโดยรวมของร่ายกายเรา ทั้งที่เป็นการเจ็บป่วยเล็กๆ น้อยๆ เช่น ท้องอืด สิวขึ้น นอนไม่หลับ ฯลฯ ไปจนถึงการเจ็บป่วยที่เป็นโรคต่างๆ ที่รุนแรงขึ้น ดังนั้นหากเริ่มต้นดูแลสุขภาพจากการรักษาสมดุลให้กับธาตุต่างๆ ในร่างกายให้อยู่ในสภาวะสมดุลก็จะช่วยให้ไม่มีอาการเจ็บป่วยเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ต้นทางในระดับหนึ่ง

เมื่อนำองค์ความรู้สมุนไพรของแพทย์แผนไทยมาเชื่อมโยงกับหลักทางเภสัชพฤกษศาสตร์แล้วจะเห็นได้ว่าสมุนไพรต่างๆ มีสารสำคัญที่หลากหลายเช่น แทนนิน ฟลาโวนอยด์ แอลคาลอยด์ เทอร์พีนอยด์ โฟลบาแทนนิน และซาโปนิน ซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ (Anti-oxidant) ช่วยต้านการอักเสบต่างๆ รวมทั้งสมุนไพรบางชนิดมีน้ำมันหอมระเหยที่มีส่วนในการช่วยปรับอารมณ์ ช่วยให้สดชื่น ผ่อนคลาย และช่วยลดความวิตกกังวลได้

แนวคิดเรื่องการปรับสมดุลที่เหมาะสมให้กับร่างกาย จึงเป็นที่มาของการคิดค้นร่วมกันระหว่างทีมแพทย์แผนไทยและเภสัชกรของบริษัทสยามไภษัชย์ ในการพัฒนาชาสมุนไพรภายใต้แบรนด์ Herbatika (เฮอร์บาติก้า) ที่ผสมผสานสมุนไพร ผลไม้ และดอกไม้จากธรรมชาติ เพื่อบำรุงและปรับธาตุที่หย่อนหรือกำเริบให้สมดุล ด้วยการนำองค์ความรู้สมุนไพรไทยมาผสมผสานกับองค์ความรู้ของตำราแพทย์แผนไทย ก่อเกิดเป็นชาสมุนไพรเพื่อปรับสมดุลธาตุ โดยแบ่งตามธาตุเจ้าเรือนทั้ง 4 ดังนี้

ธาตุไฟ ผู้ที่เกิดเดือนมกราคม กุมภาพันธ์ มีนาคม ลักษณะนิสัยเป็นคนคล่องแคล่ว โรแมนติก อบอุ่น จิตใจดี กล้าหาญ มั่นใจในตัวเองสูง มักตัวร้อน เป็นไข้ง่าย ผมหงอกเร็ว เมื่อร่างกายเสียสมดุลจะทำให้วู่วาม หงุดหงิด ขี้รำคาญ เข้าใจยาก จึงควรรับประทานอาหารที่มีรสขม เย็น จืด หลีกเลี่ยงอาหารรสเผ็ดร้อน ชาสมุนไพรที่แนะนำมี 2 สูตรคือ

• ชาอคิน ชาที่พัฒนามาจากดอกบัวหลวง และชาใบหม่อน จะช่วยบำรุงหัวใจ ผ่อนคลายอารมณ์ ช่วยลดน้ำตาลในเลือด
• ชาคิมหันต์ ชาที่พัฒนามาจาก ข้าวคั่ว ชาใบหม่อน และชาเขียว จะช่วยบำรุงร่างกาย ฟื้นฟูกำลัง ป้องกันอาการอ่อนเพลีย ต้านอนุมูลอิสระ

ธาตุลม ผู้ที่เกิดเดือนเมษายน พฤษภาคม มิถุนายน ลักษณะนิสัยเป็นคนคิดเร็ว เรียนรู้เร็ว ไหวพริบดี ปรับตัวง่าย เคลื่อนไหวเร็ว มีความสุขง่าย มีเสน่ห์ เป็นคนน่ารัก มองโลกในแง่ดี มองโลกสวยงาม ช่างพูด เสียงต่ำ ออกเสียงไม่ชัด ความรู้สึกทางเพศไม่ค่อยดี เมื่อร่างกายเสียสมดุลจะเอาแน่เอานอนไม่ได้ ไม่ตรงต่อเวลา โมโหง่าย ไม่กล้าตัดสินใจ อารมณ์ไม่มั่นคง ทนหนาวไม่ค่อยได้ นอนไม่ค่อยหลับ จึงควรรับประทานอาหารที่มี รสเผ็ดร้อน หลีกเลี่ยงอาหารรสหวานจัด ชาสมุนไพรที่แนะนำมี 2 สูตรคือ

• ชามาลุต ชาที่พัฒนามาจากขิง และชาอู่หลง ช่วยในการย่อยอาหาร บรรเทาอาการคลื่นไส้อาเจียน ท้องอืด ท้องเฟ้อ
• ชาวายุ ชาที่พัฒนามาจากตะไคร้ ใบเตย ดอกอัญชัน ช่วยในการย่อยอาหาร ช่วยล้างสารพิษในร่างกาย บรรเทาอาการหวัด

ธาตุน้ำ ผู้ที่เกิดเดือนกรกฎาคม สิงหาคม กันยายน ลักษณะนิสัยมีความจำดี รสนิยมเลิศ ใจกว้าง มีเหตุผล มีหัวศิลปะ เมื่อร่างกายเสียสมดุลจะเป็นคนเฉื่อยชา เกียจคร้าน ตัดสินใจช้า ไม่เด็ดขาด อารมณ์เสียง่าย ใจอ่อน จึงควรรับประทานอาหารที่มีรสเปรี้ยวและขม หลีกเลี่ยงอาหารรสมันจัด ชาสมุนไพรที่แนะนำคือ ชาทิพย์วารี ชาที่พัฒนามาจากผลไม้ตระกูลเบอร์รี่ ลูกหม่อน ชาอู่หลง และชาใบหม่อน ช่วยบำรุงระบบหมุนเวียนโลหิต บำรุงสายตา ลดอาการปวดประจำเดือน

ธาตุดิน ผู้ที่เกิดเดือนตุลาคม พฤศจิกายน ธันวาคม ลักษณะนิสัยสุขุมรอบคอบ เฉลียวฉลาด จิตใจหนักแน่น มีเป้าหมายในชีวิตสูง เมื่อร่างกายเสียสมดุลจะขี้น้อยใจ ดื้อรั้น อารมณ์โกรธรุนแรง เมื่อเกิดความไม่มั่นใจจะเกิดความลังเลและซึมเศร้า ควรรับประทานอาหารที่มีรสฝาด หวาน มัน เค็ม ชาสมุนไพรที่แนะนำคือ ชาวสุธา พัฒนามาจากมะม่วงมหาชนก และชาดำ ช่วยในการบำรุงธาตุ บำรุงกำลัง ทำให้กระปรี้กระเปร่า ช่วยในการขับถ่าย

“การวิเคราะห์ธาตุเจ้าเรือนทำได้หลายวิธี วิธีนี้เป็นการวิเคราะห์จากเดือนเกิดของแต่ละบุคคล แต่ธาตุเจ้าเรือนอาจมีการเปลี่ยนแปลงได้จากอิทธิพลของ อายุ ฤดูกาล กาลเวลา ถิ่นที่อยู่อาศัย และมูลเหตุที่เกิดจากพฤติกรรมของบุคคลนั้นๆ ร่วมด้วยได้ เมื่อเราเจ็บป่วยหรือมีอาการผิดปกติ การรับประทานอาหารให้ตรงกับธาตุ การพักผ่อนให้เพียงพอและออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอจะทำให้สุขภาพแข็งแรงและกลับมาอยู่ในสภาวะสมดุลได้ดีขึ้น” เภสัชกรไทย ธิดารัตน์ กล่าวปิดท้าย