ฝายชะลอน้ำ ดักกรองตะกอน สร้างความชุ่มชื้นให้กับพื้นดิน

สำนักงานพัฒนาที่ดินเขต11 โดย สถานีพัฒนาที่ดินในสังกัด ( สุราษฎร์ธานี ระนอง ชุมพร กระบี่ นครศรีธรรมราช พังงา และภูเก็ต) ดำเนินโครงการฝายชะลอน้ำเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ เพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่ดิน ระบบนิเวศได้รับการฟื้นฟู สร้างความสมดุลและความหลากหลาย ทางชีวภาพ ให้เกิดห่วงโซ่อาหาร เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำ ชุมชนมีแหล่งหาอาหารเพิ่มขึ้น

โดยโครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อชะลอการไหลของน้ำ กักเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์ได้นานขึ้น เพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่ทรัพยากรดินและน้ำในพื้นที่ดำเนินการ อนุรักษ์ทรัพยากรดินและน้ำ ลดปัญหาการชะล้างพังทลายของหน้าดิน และช่วยให้เกษตรกรในบริเวณใกล้เคียงพื้นที่ดำเนินโครงการ ฯ มีน้ำใช้ในช่วงหน้าแล้ง

ฝายชะลอน้ำเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ คือ สิ่งก่อสร้างที่ทำขึ้นเพื่อขวางหรือกั้นทางน้ำ เพื่อชะลอ การไหลของน้ำให้ช้าลง ช่วยดักกรองตะกอนเอาไว้ไม่ให้ทับถมลำน้ำตอนล่าง และสร้างความชุ่มชื้นให้กับพื้นที่ อันเป็นวิธีการอนุรักษ์ดินและน้ำ ใช้สร้างปิดกันบริเวณลำห้วยสาขาในพื้นที่ต้นน้ำเป็นหลัก เพื่อรักษาระบบนิเวศ ฝายชะลอน้ำเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำของกรมพัฒนาที่ดิน อาจมีขนาดหลากหลายขึ้นอยู่กับสภาพลำน้ำ และสภาพความเหมาะสมของพื้นที่

ฝายชะลอน้ำเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ เป็นฝายชะลอน้ำแบบเรียงด้วยกระสอบบรรจุทราย ผสมซีเมนต์ (Soil Cement) เหมาะสำหรับลำห้วยที่มีความลาดชันน้อย มีปริมาณน้ำไหลไม่มาก และลำห้วย มีขนาดไม่กว้างมาก ฝายชะลอน้ำ เป็นเพียงการนำวัสดุดังกล่าวมาวางกองรวมกันตามรูปแบบที่กำหนด เพื่อขวางร่องห้วย ซึ่งมีปริมาณน้ำและความรุนแรงการไหลของน้ำไม่มาก ไม่ต้องการความแข็งแรงมากนัก ประกอบกับฝายชะลอน้ำ มีวัตถุประสงค์เพื่อดักตะกอนไว้บางส่วน และทดน้ำขึ้นไว้เพื่อความชุ่มชื้นให้กับบริเวณพื้นที่รับประโยชน์ของฝาย

วัตถุประสงค์

1) เพื่อชะลอการไหลของน้ำ กักเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์นานขึ้นเพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่ทรัพยากร ดินและน้ำ ในบริเวณพื้นที่ดำเนินโครงการ

2) เพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรดินและน้ำ ลดปัญหาการชะล้างพังทลายของหน้าดินในห้วย

สพด.สุราษฎร์ธานี ลงพื้นที่ควบคุมติดตามงานโครงการสร้างฝายชะลอน้ำเพื่ออนุรักษ์ดินและน้ำ ปีงบประมาณ 2568

ผลลัพธ์ (outcome)

เพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่ดิน ระบบนิเวศได้รับการฟื้นฟู สร้างความสมดุลและความหลากหลาย ทางชีวภาพ ให้เกิดห่วงโซ่อาหาร เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำ ชุมชนมีแหล่งหาอาหารเพิ่มขึ้น

ผลกระทบ (impact) ชะลอการตื้นเขินของลำน้ำบริเวณด้านท้ายฝายและชะลอการไหลของน้ำกักเก็บน้ำไว้เหนือฝาย ตลอดจนบรรเทาปัญหาน้ำหลากน้ำท่วมในช่วงฤดูฝน

1) ชะลอการไหลของน้ำ ดักตะกอนดิน ลดการชะล้างพังทลายของดิน มีแหล่งเก็บกักน้ำในพื้นที่ เพิ่มขึ้นสร้างความชุ่มชื้นให้กับระบบนิเวศ

2) มีแหล่งน้ำในการอุปโภค และเพื่อการเกษตร

ฝายชะลอน้ำเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ เป็นฝายชะลอน้ำแบบเรียงด้วยกระสอบบรรจุทราย ผสมซีเมนต์ (Soil Cement) เหมาะสำหรับลำห้วยที่มีความลาดชันน้อย มีปริมาณน้ำไหลไม่มาก และลำห้วย มีขนาดไม่กว้างมาก ฝายชะลอน้ำ เป็นเพียงการนำวัสดุดังกล่าวมาวางกองรวมกันตามรูปแบบที่กำหนด เพื่อขวางร่องห้วย ซึ่งมีปริมาณน้ำและความรุนแรงการไหลของน้ำไม่มาก ไม่ต้องการความแข็งแรงมากนัก ประกอบกับฝายชะลอน้ำ มีวัตถุประสงค์เพื่อดักตะกอนไว้บางส่วน และทดน้ำขึ้นไว้เพื่อความชุ่มชื้นให้กับบริเวณพื้นที่รับประโยชน์ของฝาย

โดยโครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อชะลอการไหลของน้ำ กักเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์ได้นานขึ้น เพิ่มความชุ่มชื้นให้แก่ทรัพยากรดินและน้ำในพื้นที่ดำเนินการ อนุรักษ์ทรัพยากรดินและน้ำ ลดปัญหาการชะล้างพังทลายของหน้าดิน และช่วยให้เกษตรกรในบริเวณใกล้เคียงพื้นที่ดำเนินโครงการ ฯ มีน้ำใช้ในช่วงหน้าแล้ง

วันพุธที่ 31 กรกฎาคม 2568 นายณัฐคเณศวร์ พยัคฤทธิ์ เจ้าพนักงานการเกษตรปฏิบัติงาน พร้อมด้วยนายสุรเชษฐ ศรีปาน นักวิชาการเกษตร ฝ่ายวิชาการเพื่อการพัฒนาที่ดินที่ 4 สถานีพัฒนาที่ดินสุราษฎร์ธานี ลงพื้นที่ควบคุมติดตามงานโครงการสร้างฝายชะลอน้ำเพื่ออนุรักษ์ดินและน้ำ เพื่อให้การดำเนินงานถูกต้องตามรูปแบบของกรมพัฒนาที่ดินและเกิดประโยชน์สูงสุดแก่เกษตรกร ในพื้นที่ หมู่ที่ 5 ตำบลคลองพา อำเภอท่าชนะจังหวัดสุราษฎร์ธานี