ใครชอบพูดกับตัวเองบ่อย ๆ ต้องเช็กด่วน! แบบไหนปกติ แบบไหนเสี่ยง 4 โรคเกี่ยวกับสุขภาพจิต แนะ แนวทางสังเกตอาการ คุณอาจจะเป็นโรคนี้โดยไม่รู้ตัว

เคยมั้ย? นั่งพูดกับตัวเอง คุยกับตัวเองอยู่คนเดียว ไม่ว่าจะเป็นการถามคำถาม ตอบคำถามที่ตัวเองสงสัย หรือแม้แต่พูดในสิ่งที่ตัวเองรู้ พูดให้กำลังใจตัวเอง

ในทางจิตวิทยามีชื่อเรียกการกระทำนี้ว่า Self-talk คือ การสื่อสารผ่านตัวเอง ไม่ว่าจะด้วยการเปล่งเสียงออกมา หรือการคิดอยู่ในใจก็ตาม ในบางคนการพูดกับตัวเองใช้ในการวางแผน แก้ปัญหา ควบคุมตัวเอง หรือแม้แต่ไตร่ตรอง ก่อนจะสื่อสารให้กับผู้อื่นเข้าใจตรงกัน

แต่ในทางกลับกัน การพูดกับตัวเองอาจไม่ได้เป็นเรื่องปกติเสมอไป เพราะจะมีรูปแบบหรือลักษณะเฉพาะที่ต้องคอยสังเกต เช่น สิ่งที่พูดออกมาเป็นการสื่อสารที่ไม่ได้มาจากความคิดของตัวเอง หรือเรื่องที่พูดออกมามีความหมายในเชิงลบ ก็อาจสันนิษฐานได้ว่านั่นคือสัญญาณของโรคทางจิต

พูดกับตัวเองแบบไหนที่อาจเป็นสัญญาณเตือนปัญหาสุขภาพจิต?

โรคจิตเภท คือ โรคที่หลายคนมักพูดถึงถ้าเจอคนนั่งพูดคนเดียว ผู้ป่วยโรคนี้บางคนจะมีอาการหลอนทางการมองเห็นและประสาทการรับฟัง เช่น ได้ยินเสียงคนพูดด้วย หรือเสียงคนพูดคุยอยู่รอบข้าง ได้ยินเสียงด่าทอหรือด้อยค่าตัวเอง ในบางคนอาจจะได้ยินเสียงคำสั่งให้ทำบางอย่าง แต่จริง ๆ ไม่ได้มีใครพูดด้วย เห็นภาพหลอนว่าคนจะเข้ามาทำร้าย

โรคจิตเภทเป็นโรคเรื้อรังที่จะติดตัวไปตลอดชีวิต ไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แม้ยาและการบำบัดด้วยการพูดคุยสามารถช่วยจัดการกับอาการได้ แต่ก็ไม่อาจหายขาด

• ข้อสังเกต คือ ผู้ป่วยจะแยกไม่ออกว่าสิ่งที่ได้รับฟังนั้นเกิดขึ้นจริงหรือไม่ หากร้ายแรงอาจนำไปสู่การทำร้ายร่างกายคนรอบข้าง หรือกับตัวเองได้

โรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) คือ โรคเรื้อรังที่ทำให้ผู้ป่วยมีการคิดวนๆ อยู่ซ้ำๆ โดยไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ และทำสิ่งเดิมๆ วนซ้ำแบบหยุดไม่ได้ สำหรับผู้ป่วยโรคนี้ถือว่าทรมานอย่างมาก เพราะมีผลกระทบกับการใช้ชีวิตโดยตรง พวกเขาจะหมกมุ่นกับบางสิ่งบางอย่าง มีความคิด ความต้องการที่ไม่ปกติ เช่น กลัวเชื้อโรคหรือการปนเปื้อน ทำให้รู้สึกไปสบายใจเวลาออกไปข้างนอกหรือเจอผู้คน นับหรือท่องคำพูดต่าง ๆ ย้ำอยู่ในใจตลอดเวลา ในเชิงลบอาจคิดทำร้ายคนรอบข้าง หรือทำร้ายตัวเองได้

• ข้อสังเกตคือ มีการคิดหรือหมกมุ่นที่ไม่สามารถควบคุมได้ และใช้เวลาในการประมวลผลซ้ำๆ นานมากกว่า 1 ชั่วโมง แม้สิ่งที่คิดหรือทำอาจเกิดขึ้นเป็นประจำอยู่แล้ว ทั้งยังมีอาการกล้ามเนื้อกระตุกอย่างฉับพลันเกิดขึ้นร่วมด้วย ซึ่งจะทำให้เปล่งเสียงซ้ำ ๆ ใบหน้าบิดเบี้ยว และการกระตุกศีรษะหรือกระตุกไหล่บ่อยๆ

โรควิตกกังวล (Anxiety Disorders) คนกลุ่มนี้มักจะใช้วิธีการพูดกับตัวเองเพื่อจัดการกับปัญหาและความคิดต่างๆ ที่อยู่ในหัวอยู่ตลอด เช่น หากเกิดข้อผิดพลาดจะทำยังไง? คนอื่นคิดยังไงกับเรา? หรือในบางครั้งจะคิดไปก่อนที่ผลลัพธ์จะเกิดขึ้น ซึ่งอาจก่อให้เกิดอาการต่างๆ ได้หลายรูปแบบ เช่น ความรู้สึกตึงเครียด ประหม่า ไม่รู้สึกผ่อนคลาย เอาเรื่องราวในอดีตมากังวลพ่วงกับอนาคต เพราะคิดถึงผลลัพธ์ไปก่อนทั้งที่ยังไม่มีอะไรเกิดขึ้น ใจสั่น มีความรู้สึกเศร้าอยากร้องไห้ หลับยาก สมาธิสั้น และหวาดกลัว

• ข้อสังเกต คือ เริ่มพูดหรือกังวลเรื่องเดิมๆ ซ้ำๆ หรือจินตนาการสถานการณ์ขึ้นมาเอง ทั้งที่ยังไม่มีอะไรเกิดขึ้น ควบคุมความคิดตัวเองไม่ได้ รู้สึกกระวนกระวาย และไม่สบายใจอยู่เสมอเวลาเจอเรื่องหรือสถานการณ์ต่างๆ

ภาวะซึมเศร้า (Depression) คือ ภาวะสุขภาพจิตด้านอารมณ์ จิตใจ และการเข้าสังคม ซึ่งทุกข์ทรมานมากต่อการใช้ชีวิต เพราะผู้ป่วยมักจะพูดกับตัวเองในแง่ลบ เรียกว่า Negative Self-talk ไม่ว่าจะเป็นการด่าทอ พูดดูถูก ทับถม จนนำไปสู่การที่ผู้ป่วยหมดกำลังใจในการใช้ชีวิตได้

• ข้อสังเกต คือ บอกว่าตัวเองไม่มีค่า การโทษตัวเองในทุกความผิดพลาด เชื่อว่าตัวเองไม่มีใคร รู้สึกโดดเดี่ยว และความรู้สึกเหมือนเป็นภาระให้ผู้อื่น ซึ่งในทางที่รุนแรงที่สุด คือ นำไปสู่การทำร้ายร่างกายหรือการหาวิธีในการจากไป ซึ่งผู้ป่วยควรเข้าพบแพทย์ทันที เพื่อให้ทันการรักษา

อย่างไรก็ตาม การพูดคนเดียวไม่ได้แปลว่ามีอาการทางจิตเสมอไป เพราะทุกโรคนั้นต้องมีปัจจัยอื่นเข้ามาร่วมด้วยถึงจะก่อกำเนิดเป็นโรคเหล่านี้ได้ สิ่งที่สำคัญที่สุด คือ การหมั่นสังเกตตัวเองว่าเสี่ยงต่อการเกิดภาวะอาการเหล่านี้หรือไม่ หากมีอาการก็ควรรักษาตามแผนทางการแพทย์ทันที ไม่จำเป็นต้องรอให้เป็นทุกข้อก่อนจะรักษา เพราะหากเราเดินทางไปถึงจุดที่รุนแรงก็อาจจะสายเกินรับมือได้

เรียบเรียงโดยทีมงานข่าวสด