หมอสุรัตน์ เล่าเคสคนไข้ ได้รับพิษจากสารหนู ทำเส้นประสาท-สมองผิดปกติ แนะวิธีป้องกัน ชี้ ไม่มีอาการ ไม่ได้ยืนยันว่าปลอดภัย ลั่น สิ่งแวดล้อม คือความรับผิดชอบของรัฐบาล
ผศ.นพ.สุรัตน์ ตันประเวช แพทย์เชี่ยวชาญด้านสมองและระบบประสาท โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก สาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์ แชร์เคสคนไข้ที่ได้รับพิษจากสารหนู โดยระบุว่า อาจารย์เคยมีคนไข้ที่ได้รับพิษจากสารหนูนานมาแล้ว
เขามีอาการชาปลายมือ-เท้า หาเหตุไม่ได้ เรียกได้ว่า เส้นประสาทส่วนปลายผิดปกติ (peripheral neuropathy) ปวดแสบปวดร้อน ทรมาน รักษากระดูกทับเส้นตั้งนาน ในที่สุดอ่อนแรง แล้วก็พบว่า เกิดจากสารหนูจากการทำงานเหมือง
อาการนอกจาก ชา ปวดร้อนปลายมือเท้า ยังมีอาการความจำเสื่อม สมองทึบ เกิดขึ้นได้
นี่เรียกว่า ภัยเงียบแท้จริงๆ
เรื่องนี้กลับย้อนความทรงจำ เพราะมีข่าวสารหนูในแม่น้ำเชียงราย
สารหนู คือ สารพิษ การได้รับสารปริมาณน้อยอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี โดยที่ผู้ได้รับสารอาจไม่รู้สึกผิดปกติเลยในระยะแรก แต่มันจะทำให้ เส้นประสาท และสมองผิดปกติ
เมื่อวันที่ 10 พ.ย. 2569 กรมควบคุมมลพิษ รายงานว่า ผลตรวจเบื้องต้นจากแม่น้ำสายบริเวณบ้านหัวฝาย อ.แม่สาย พบสารหนูสูงถึง 0.25 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือ 25 เท่าของเกณฑ์มาตรฐานน้ำผิวดิน ดูข่าวแล้ว น่ากังวล แม้ว่าข่าวว่าน้ำดื่มประชาชนยังไม่ได้มีผล
มารู้จักสารหนู arsenic กันหน่อย
สารหนู เป็นธาตุกึ่งโลหะที่พบได้ตามธรรมชาติ แต่สามารถเข้าสู่สิ่งแวดล้อมเพิ่มขึ้นจากกิจกรรมของมนุษย์ เช่น การทำเหมืองแร่
สารหนูมีหลายรูปแบบ โดยเฉพาะ inorganic arsenic ซึ่งมีความเป็นพิษสูงและเป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์
การได้รับสารหนูเรื้อรัง (chronic arsenic exposure) แตกต่างจากการได้รับพิษเฉียบพลัน เพราะอาจไม่มีอาการชัดเจนเป็นเวลาหลายเดือนหรือหลายปี ก่อนจะเริ่มปรากฏความผิดปกติของอวัยวะต่างๆ เรียกว่า มันสะสม
นอกจาก สมอง เส้นประสาท ระบบอื่นในร่างกายก็โดนใช่ย่อย มะเร็ง อันนี้น่ากลัว
องค์การอนามัยโลก ยืนยันว่า สารหนูอนินทรีย์เป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์ โดยเฉพาะมะเร็งผิวหนัง ปอด และกระเพาะปัสสาวะ ความเสี่ยงอาจเพิ่มขึ้นจากการได้รับสารต่อเนื่องเป็นเวลานาน
จะไปรู้ได้ไง ภัยเงียบ ศัตรูที่หลบซ่อน ไม่ตรวจก็ไม่เจอ
แต่ต้องเข้าใจนิดว่า การตรวจพบสารหนูในร่างกาย ไม่ได้เท่ากับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคพิษสารหนู
การตรวจปัสสาวะควรพิจารณาชนิดของสารหนูด้วย เพราะสารหนูอินทรีย์จากอาหารทะเลบางชนิดสามารถทำให้ค่า total urinary arsenic สูงได้ โดยไม่ได้สะท้อนความเป็นพิษเท่ากับสารหนูอนินทรีย์ การตรวจแบบ arsenic speciation จึงมีประโยชน์ในผู้ที่มีผลผิดปกติ
ประชาชนควรป้องกันตัวอย่างไร?
สิ่งสำคัญที่สุด คือ การลดการได้รับสารตั้งแต่ต้นทาง ไม่ใช่รอให้มีอาการแล้วจึงรักษา
- ใช้น้ำดื่มและน้ำประกอบอาหารจากแหล่งที่ได้รับการยืนยันว่าปลอดภัย โดยเฉพาะในพื้นที่ประกาศเฝ้าระวัง
- ไม่ใช้น้ำจากแม่น้ำที่ตรวจพบการปนเปื้อนมาดื่มหรือประกอบอาหารโดยตรง และจำไว้ว่าการต้มน้ำไม่สามารถกำจัดสารหนูได้
- ระมัดระวังการบริโภคสัตว์น้ำและผลผลิตจากพื้นที่เสี่ยง จนกว่าจะมีผลตรวจยืนยันความปลอดภัย
- ผู้ที่ใช้น้ำจากแหล่งเสี่ยงต่อเนื่องควรปรึกษาแพทย์หรือหน่วยงานสาธารณสุข เพื่อประเมินประวัติการสัมผัสและความจำเป็นในการตรวจสุขภาพ
สิ่งที่น่ากังวลที่สุดอาจไม่ใช่ข่าววันนี้
สารหนูเป็นตัวอย่างสำคัญของปัญหาสุขภาพจากสิ่งแวดล้อมที่ผลกระทบอาจปรากฏช้ากว่าการปนเปื้อนหลายปี
การตรวจน้ำเพียงครั้งเดียวไม่เพียงพอที่จะบอกความเสี่ยงตลอดชีวิต และการที่ประชาชนยังไม่มีอาการก็ไม่ได้ยืนยันว่าปลอดภัยจากผลกระทบระยะยาว
สิ่งแวดล้อม คือความรับผิดชอบในการทำงานของรัฐบาล ต้องรวดเร็ว และยั่งยืน
ที่มา : สาระสมองกับ อจ.หมอสุรัตน์