พิพิธภัณฑ์กีฬาแห่งชาติ การกีฬาแห่งประเทศไทย ถือเป็นหนึ่งในสถานที่เก็บความทรงจำของพระบาทสมเด็จพระปรมินทร มหาภูมิพลอดุลยเดช พระมหากษัตริย์ผู้ทรงพระปรีชาสามารถด้านกีฬา และมีพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ของปวงชนชาวไทยทั้งประเทศ
พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ตั้งอยู่ในสนามราชมังคลากีฬาสถาน โซน W4-W5 การกีฬาแห่งประเทศไทย เมื่อเปิดประตูเข้าไปอยู่ในโถงต้อนรับแล้วมองตรงหน้า สิ่งแรกที่เราเห็นคือตราสัญลักษณ์พระราชพิธี รัชมังคลาภิเษก และแผ่นศิลาลงพระปรมาภิไธยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในการเสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดสนามราชมังคลากีฬาสถานแห่งนี้ เมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ.2541 เพื่อใช้สำหรับ พิธีเปิดปิดการแข่งขันกีฬาเอเชี่ยนเกมส์ ปี 2541
เดินต่อไปทางขวามือจะเป็นห้องพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกับกีฬา ซึ่งพื้นที่นี้จัดแสดงเรือใบ 3 ลำ ที่พระองค์ทรงประดิษฐ์ขึ้นด้วยฝีพระหัตถ์ของพระองค์เอง เพื่อเป็นต้นแบบในการสร้างเรือใบแข่งขันรายการต่างๆ ทั้งในและนอกประเทศ ประกอบด้วย เรือเอ.จี.เอ็นเตอร์ไพรซ์ สร้างขึ้นปีพ.ศ.2507, เรือไมโครมด 3 ต้นแบบ เพื่อใช้แข่งขันกีฬาแหลมทอง ครั้งที่ 4 พ.ศ.2510 และเรือ ซูเปอร์มด 3 ต้นแบบใช้แข่งขันในเอเชี่ยนเกมส์ ครั้งที่ 13 พ.ศ.2541 ทั้งยังได้ไปจดสิทธิบัตรที่ประเทศอังกฤษอีกด้วย
เหตุที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงต่อเรือใบเอง เริ่มจากทรงสนพระราชหฤทัยกีฬาเรือใบเมื่อคราวเสด็จแปรพระราชฐาน ณ วังไกลกังวล หัวหิน จ.ประจวบคีรีขันธ์ ครั้งหนึ่งพระองค์ทอดพระเนตร หม่อมเจ้า ภีศเดช รัชนี ทรงเรือใบสีแดงที่ต่อขึ้นเอง จึงเริ่มสนพระราชหฤทัยอย่างจริงจัง ก่อนที่จะมีคนใกล้ชิดกราบทูลว่า “คนที่จะเล่นกีฬา เรือใบได้ดี จะต้องต่อเรือขึ้นมาเอง เพื่อจะได้รู้จักเรือที่แล่นได้ทะลุปรุโปร่ง เปรียบประดุจรู้จักหลังมือของตัวเอง ฉะนั้นเมื่อแล่นเรือใบไปในทะเล ผู้เล่นเป็นอันหนึ่งอันเดียวกับเรือของตน สามารถบังคับเรือให้แล่นผ่านคลื่นลมได้ตลอดรอดฝั่ง”
ประกอบกับพระองค์ทรงมีฝีพระหัตถ์ในงานช่างไม้อยู่แล้ว จึงทรงเริ่มต่อเรือใบพระที่นั่งด้วยพระองค์เอง โดยมีอู่ต่อเรือ และสระทดลองแล่นเรือในสวนจิตรลดา
ถัดมาอีกห้องผ่านห้องพระองค์เจ้าพีระเข้าไปด้านในสุด จะพบ “ห้องพระบรมวงศานุวงศ์กับการกีฬา” โดยห้องนี้จัดแสดงอุปกรณ์การกีฬา ถ้วยรางวัลและเหรียญรางวัลต่างๆ ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และพระบรมวงศานุวงศ์ของไทยทุกพระองค์ พระราชทานให้ประชาชนชาวไทยรับชม
สำหรับอุปกรณ์กีฬา และของใช้ส่วนพระองค์ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทาน ประกอบด้วย เหรียญรางวัล และเหรียญที่ระลึก รวมถึงใบสมัครแข่งขันเรือใบของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และ ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี ในการแข่งขันกีฬาแหลมทอง ครั้งที่ 4 พ.ศ.2510, ฉลองพระองค์ทรงเรือใบ ชูชีพ และพระมาลา, ฉลองพระองค์หลังทรงเรือใบและผ้าเช็ดพระพักตร์, แร็กเกตทรงแบดมินตัน, ฉลองพระองค์และฉลองพระบาททรงกีฬาแบดมินตัน, ฉลองพระองค์ทรงออกกำลังพระวรกาย พร้อมฉลองพระบาท
ส่วนของใช้ส่วนพระองค์ที่ได้รับจากพระบรมวงศานุวงศ์ มีถ้วยรางวัลฝีพระหัตถ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่พระราชทานให้แก่ทีมชนะเลิศ การแข่งขันฟุตบอลนัดพิเศษ ระหว่างทีม ข้าราชบริพารกับทีมนายทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ เมื่อปีพ.ศ.2518 ที่วังไกลกังวล, ฉลองพระองค์ทรงกีฬาแบดมินตัน ไม้แบดมินตัน พร้อมฉลองพระบาท นอกจากนั้นยังจัด แสดงรูปจำลองสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี และบอร์ดแสดงพระจริยวัตรทางด้านการกีฬาของพระบรมวงศานุวงศ์ด้วย
นางสุดาพร รัตนจำนงค์ หัวหน้างานการจัดการความรู้และพิพิธภัณฑ์กีฬา เล่าให้ฟังว่า สนามราชมังคลากีฬาสถานสร้างขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ 60 พรรษา หลังจากนั้น 3 ปี คณะกรรมการสวัสดิการสังคม และการกีฬาเห็นว่าประเทศไทยควรจะมีพิพิธภัณฑ์กีฬา เพื่อเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และยกย่องนักกีฬาที่ทำคุณประโยชน์กับประเทศ พร้อมทั้งเป็นที่อนุรักษ์มรดกทางการกีฬา สิ่งของ รวมทั้งประวัติการกีฬาต่างๆ ให้นักกีฬารุ่นใหม่ หรือเยาวชนเข้ามาศึกษาจนเกิดเป็นแรงบันดาลใจ จึงเลือกพื้นที่ที่ในหลวง รัชกาลที่ 9 ประทับเปิดราชมังคลากีฬาสถาน
“ใน 1 ปีจะมีประชาชน รวมถึงสถานศึกษาและหน่วยงานต่างๆ เข้ามาศึกษา และชื่นชมพระปรีชาสามารถของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เฉลี่ยปีละ 60-70 สถาบัน และในวันสำคัญหรือเทศกาลต่างๆ อย่างวันเด็กแห่งชาติก็จะมีเข้ามาที่แห่งนี้เยอะ สิ่งที่สัมผัสได้จากประชาชนเหล่านี้ คือทุกคนประทับใจ และซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ ที่พระองค์พระราชทานของที่ทรงใช้ ซึ่งเป็นสิ่งที่หาดูได้ยากให้ประชาชนเข้ามาชื่นชมเป็นบุญตา ทุกคนโดยเฉพาะเยาวชนได้แรงบันดาลใจกลับไป พวกเขารู้สึกได้ว่า ขนาดพระมหากษัตริย์ ยังใส่ใจเรื่องกีฬา บางคนถึงกับลงไปกราบไหว้ จึงอยากเชิญชวนให้ประชาชนทุกคน ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหนสามารถเข้ามาชมได้ทุกเมื่อตั้งแต่วันจันทร์-ศุกร์ เวลา 08.00-16.30 น. ฟรีไม่มีค่าใช้จ่ายใดๆ”
พิพิธภัณฑ์กีฬาแห่งชาติคือแหล่งรวมความรู้ทางประวัติศาสตร์กีฬาอย่างแท้จริง สถานที่แห่งนี้รวบรวมพระปรีชาสามารถด้านกีฬาของพระองค์ สร้างแรงบันดาลใจให้ทุกคนเติบโตเป็นพลเมืองดี ดั่งพระบรมราโชวาทพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เมื่อวันที่ 28 พ.ย. 2504 ที่ว่า
“การกีฬานั้นนับเป็นอุปกรณ์การศึกษาที่สำคัญยิ่ง เพราะเป็นการกล่อมเกลาให้เด็กมีจิตใจอดทน กล้าหาญ รู้แพ้รู้ชนะ ปลูกฝังพลานามัยให้แข็งแรง เป็นปัจจัยส่งเสริมให้เด็กเป็นผู้มีสมรรถภาพทั้งในทางจิตใจและร่างกาย เป็นผลสืบเนื่องไปถึงการเป็นพลเมืองดีของชาติอันเป็นยอดแห่งความปรารถนา”
