ท้าววิรูปักษ์
คติ-สัญลักษณ์สถาปัตยกรรม
เทพผู้เป็นใหญ่ด้านทิศตะวันตก ท้าววิรูปักษ์ มีชื่อเรียกอีกชื่อว่า ท้าววรุณ ที่เข้าใจกันว่าอาจจะหมายถึง พระวิรุณ ที่แปลว่า ฝน หรือ ผู้ควบคุมฝน
บางตำรารวมถึง God Goddesses & religious symbols of Hinduism, Buddhism&tantrism ระบุว่า ท้าววิรูปักษ์มีรูปกายสีขาวอ้วนใหญ่เหมือนกระพ้อมใส่ข้าว ท้องป่อง พุงใหญ่ คอสั้น หัวโต ฟันขาวเขี้ยวโง้งออกจากปาก ริมฝีปากบนใหญ่ ตาใหญ่ ขาสั้น กายล่ำสัน มือซ้ายถือธนู เครื่องทรงสีแดงเลือดมีนาคและเทวดา เป็นบริวาร
นิกายวัชรยานเครื่องทรงสีแดง มือขวาถือสามง่าม มือซ้ายวางบนตัก ถือเจดีย์
พระวิรุฬปักษ์ของฮินดู พระวิรุฬปักษ์ของมหายาน
ภาพจาก Horonumber ที่นำมาลงมาจากวัดแฮมปิในอินเดีย มีร่างเป็นสีดำ แต่ในรูปของจิตรกรรมไทย ที่มักจะเขียนรูปเทวดาหรือเทพต่างๆ มีรูปลักษณ์ที่คล้ายกันเป็นส่วนใหญ่จะดูแตกต่างว่าใครเป็นใครก็ดูที่อาวุธหรืออุปกรณ์ในมือบ้างหรือสัตว์ที่เป็นพาหะของเทพเหล่านั้น
พระวิรูปักษ์ของไทย พระวิรุฬปักษ์ของฮินดู พระวิรุฬปักษ์ของมหายาน ตันตรยาน
พระวิรูปักษ์ของไทย
ความเชื่อของคนไทย ท้าววิรูปักษ์หรือพระวรุณ เป็นเทพ ผู้ปกครองด้านทิศตะวันตก มีสถานะเป็นเทพฝ่ายเกษตรกรรมเพราะมีนาคเป็นบริวาร นาคเป็นผู้ให้น้ำแก่โลกและจักรวาล ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญต่อการเกษตรอย่างยิ่ง ในทางปกครองของไทยกำหนดฐานะหน้าที่ของผู้ควบคุมดูแลการเกษตรกรรมหรือตำแหน่ง เกษตราธิบดี และได้ใช้ท้าววิรูปักษ์หรือพระวรุณเป็นดวงตราของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (เป็นรูปพระวรุณทรงนาคในวงกลม)
บางกรณีที่มีภาพวาดพระวรุณจะมีสัญลักษณ์พิเศษเพิ่มเติมคือมีพาหะเป็นหงส์เช่นเดียวกับพระพรหม
แต่ภาพของพระวรุณจะมีหงส์เป็นหมู่บินล้อมตัวอยู่
ชวพงศ์ ชำนิประศาสน์
